Pad (पद) अवधी • Awadhi
देव! मोहतम-तरणि, हर, रुद्र,संकरशरण,हरण-भयशोक, लोकाभिरामं ।बालशशि-भाल,सुविशाल लोचन-कमल,काम-सतकोटि-लावण्य-धामं ॥कं बु-कुं देंदु-कर्पूर-विग्रह रुचिर,तरुण-रवि-कोटि तनु तेज भ्राजै ।भस्म सर्वांग, अर्धांग शैलात्मजा,व्याल-नृकपाल-माला विराजै ॥मौलि संकु ल जटा-मुकु ट-विद्युच्छटा,तटिनि वर वारि हरि-चरण पूतं ।श्रवण कुं डल, गरल-कं ठ, करुणाकं द,सच्चिदानंद वंदेऽवधूतं ॥शूल-शायक पिनाकासि -कर,शत्रु-वन-दहन इव धूमध्वज , वृषभ-यानं ।व्याघ्र-गज-चर्म-परिधान,विज्ञान-घन,सिद्ध-सुर-मुनि-मनुज-सेव्यमानं ॥तांडवित-नृत्य-पर,डमरु डिमडिम-प्रवर,अशुभ इव भाति कल्याणाराशी ।महाकल्पांत ब्रह्मांड-मंडल-दवन,भवन कै लास, आसीन काशी ॥तज्ञ , सर्वज्ञ, यज्ञेश, अच्युत, विभो,विश्व भवदंशसंभव , पुरारी ।ब्रह्मेंद्र चंद्रार्क वरुणाग्नि वसु मरुत यम,अर्चि भवदंघ्नि सर्वाधिकारी ॥अकल, निरुपाधि, निर्गुण, निरंजन , ब्रह्म,कर्म-पथमेकमज निर्विकारं ।अखिल विग्रह, उग्ररूप शिव भूपसुर,सर्वगत, शर्व सर्वोपकारं ॥ज्ञान, वैराग्य, धन, धर्म, कै वल्य सुख,सुभग सौभाग्य शिव सानुकू लं ।तदपि नर मूढ आरूढ संसार-पथ,भ्रमत भव, विमुख-तव-पादमूलं ॥नष्टमति, दुष्ट अति,कष्ट-रत, खेद-गत,दास तुलसी शंभु शरण आया ।देहि कामारि श्रीराम-पद-पंकजेभक्ति अनवरत गत-भेद-माया

इस पद में तुलसीदास शिव के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा राम के चरणों, नाम और भक्ति की याचना पर है। आगे माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना और पवित्र तीर्थ और उसके आध्यात्मिक प्रभाव को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga धनाश्री
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys D183
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee शिव
verse number in source 10
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति