श्रीरामचरितमानस
सुन्दरकाण्ड
Back to Work अवधी (Awadhi)
श्लोक १
शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं
ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् ।
रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं
वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़ामणिम्।।
श्लोक २
नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये
सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा।
भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे
कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च।।
श्लोक ३
अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं
दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्।
सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं
रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि।।
चौपाई १
जामवंत के बचन सुहाए। सुनि हनुमंत हृदय अति भाए।।
चौपाई २
तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कंद मूल फल खाई।।
चौपाई ३
जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी।।
चौपाई ४
यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा।।
चौपाई ५
सिंधु तीर एक भूधर सुंदर। कौतुक कूदि चढ़ेउ ता ऊपर।।
चौपाई ६
बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी।।
चौपाई ७
जेहिं गिरि चरन देइ हनुमंता। चलेउ सो गा पाताल तुरंता।।
चौपाई ८
जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना।।
चौपाई ९
जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी।।
दोहा १
हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम।
राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम।।
चौपाई १०
जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा।।
चौपाई ११
सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठइन्हि आइ कही तेहिं बाता।।
चौपाई १२
आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा।।
चौपाई १३
राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कइ सुधि प्रभुहि सुनावौं।।
चौपाई १४
तब तव बदन पैठिहउँ आई। सत्य कहउँ मोहि जान दे माई।।
चौपाई १५
कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना।।
चौपाई १६
जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा।।
चौपाई १७
सोरह जोजन मुख तेहिं ठयऊ। तुरत पवनसुत बत्तिस भयऊ।।
चौपाई १८
जस जस सुरसा बदनु बढ़ावा। तासु दून कपि रूप देखावा।।
चौपाई १९
सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा।।
चौपाई २०
बदन पइठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा।।
चौपाई २१
मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा।।
दोहा २
राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान।
आसिष देह गई सो हरषि चलेउ हनुमान।।
चौपाई २२
निसिचरि एक सिंधु महुँ रहई। करि माया नभु के खग गहई।।
चौपाई २३
जीव जंतु जे गगन उड़ाहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीं।।
चौपाई २४
गहइ छाहँ सक सो न उड़ाई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई।।
चौपाई २५
सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा।।
चौपाई २६
ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयउ मतिधीरा।।
चौपाई २७
तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुंजत चंचरीक मधु लोभा।।
चौपाई २८
नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृंद देखि मन भाए।।
चौपाई २९
सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागें।।
चौपाई ३०
उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई।।
चौपाई ३१
गिरि पर चढि लंका तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी।।
चौपाई ३२
अति उतंग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा।।
छंद १
कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुंदरायतना घना।
चउहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना।।
गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै।।
बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै।।
बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं।
नर नाग सुर गंधर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीं।।
कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं।
नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीं।।
करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं।
कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीं।।
एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही।
रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही।।
दोहा ३
पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार।
अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पइसार।।
चौपाई ३३
मसक समान रूप कपि धरी। लंकहि चलेउ सुमिरि नरहरी।।
चौपाई ३४
नाम लंकिनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निंदरी।।
चौपाई ३५
जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा।।
चौपाई ३६
मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी।।
चौपाई ३७
पुनि संभारि उठि सो लंका। जोरि पानि कर बिनय संसका।।
चौपाई ३८
जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरंचि कहा मोहि चीन्हा।।
चौपाई ३९
बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर संघारे।।
चौपाई ४०
तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता।।
दोहा ४
तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अंग।
तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसंग।।
चौपाई ४१
प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा।।
चौपाई ४२
गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिंधु अनल सितलाई।।
चौपाई ४३
गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही।।
चौपाई ४४
अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना।।
चौपाई ४५
मंदिर मंदिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा।।
चौपाई ४६
गयउ दसानन मंदिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीं।।
चौपाई ४७
सयन किए देखा कपि तेही। मंदिर महुँ न दीखि बैदेही।।
चौपाई ४८
भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मंदिर तहँ भिन्न बनावा।।
दोहा ५
रामायुध अंकित गृह सोभा बरनि न जाइ।
नव तुलसिका बृंद तहँ देखि हरषि कपिराइ।।
चौपाई ४९
लंका निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा।।
चौपाई ५०
मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा।।
चौपाई ५१
राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा।।
चौपाई ५२
एहि सन हठि करिहउँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी।।
चौपाई ५३
बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए।।
चौपाई ५४
करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई।।
चौपाई ५५
की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई।।
चौपाई ५६
की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी।।
दोहा ६
तब हनुमंत कही सब राम कथा निज नाम।
सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम।।
चौपाई ५७
सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी।।
चौपाई ५८
तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा।।
चौपाई ५९
तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीं।।
चौपाई ६०
अब मोहि भा भरोस हनुमंता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं संता।।
चौपाई ६१
जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा।।
चौपाई ६२
सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती।।
चौपाई ६३
कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चंचल सबहीं बिधि हीना।।
चौपाई ६४
प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा।।
दोहा ७
अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर।
कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर।।
चौपाई ६५
जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी।।
चौपाई ६६
एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा।।
चौपाई ६७
पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही।।
चौपाई ६८
तब हनुमंत कहा सुनु भ्राता। देखी चहउँ जानकी माता।।
चौपाई ६९
जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई।।
चौपाई ७०
करि सोइ रूप गयउ पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ।।
चौपाई ७१
देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा।।
चौपाई ७२
कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी।।
दोहा ८
निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन।
परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन।।
चौपाई ७३
तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करइ बिचार करौं का भाई।।
चौपाई ७४
तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। संग नारि बहु किएँ बनावा।।
चौपाई ७५
बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा।।
चौपाई ७६
कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मंदोदरी आदि सब रानी।।
चौपाई ७७
तव अनुचरीं करउँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा।।
चौपाई ७८
तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही।।
चौपाई ७९
सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करइ बिकासा।।
चौपाई ८०
अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की।।
चौपाई ८१
सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही।।
दोहा ९
आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान।
परुष बचन सुनि काढ़ि असि बोला अति खिसिआन।।
चौपाई ८२
सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहउँ तव सिर कठिन कृपाना।।
चौपाई ८३
नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी।।
चौपाई ८४
स्याम सरोज दाम सम सुंदर। प्रभु भुज करि कर सम दसकंधर।।
चौपाई ८५
सो भुज कंठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा।।
चौपाई ८६
चंद्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल संजातं।।
चौपाई ८७
सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा।।
चौपाई ८८
सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा।।
चौपाई ८९
कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई।।
चौपाई ९०
मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़ि कृपाना।।
दोहा १०
भवन गयउ दसकंधर इहाँ पिसाचिनि बृंद।
सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मंद।।
चौपाई ९१
त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका।।
चौपाई ९२
सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना।।
चौपाई ९३
सपनें बानर लंका जारी। जातुधान सेना सब मारी।।
चौपाई ९४
खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुंडित सिर खंडित भुज बीसा।।
चौपाई ९५
एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लंका मनहुँ बिभीषन पाई।।
चौपाई ९६
नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई।।
चौपाई ९७
यह सपना में कहउँ पुकारी। होइहि सत्य गएँ दिन चारी।।
चौपाई ९८
तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीं।।
दोहा ११
जहँ तहँ गईं सकल तब सीता कर मन सोच।
मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच।।
चौपाई ९९
त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति संगिनि तैं मोरी।।
चौपाई १००
तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई।।
चौपाई १०१
आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई।।
चौपाई १०२
सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी।।
चौपाई १०३
सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि।।
चौपाई १०४
निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी।।
चौपाई १०५
कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला।।
चौपाई १०६
देखिअत प्रगट गगन अंगारा। अवनि न आवत एकउ तारा।।
चौपाई १०७
पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी।।
चौपाई १०८
सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका।।
चौपाई १०९
नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना।।
चौपाई ११०
देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता।।
सोरठा १२
कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।
जनु असोक अंगार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ।।
चौपाई १११
तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अंकित अति सुंदर।।
चौपाई ११२
चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी।।
चौपाई ११३
जीति को सकइ अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई।।
चौपाई ११४
सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना।।
चौपाई ११५
रामचंद्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा।।
चौपाई ११६
लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई।।
चौपाई ११७
श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई।।
चौपाई ११८
तब हनुमंत निकट चलि गयऊ। फिरि बैंठीं मन बिसमय भयऊ।।
चौपाई ११९
राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की।।
चौपाई १२०
यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी।।
चौपाई १२१
नर बानरहि संग कहु कैसें। कहि कथा भइ संगति जैसें।।
दोहा १३
कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास।।
जाना मन क्रम बचन यह कृपासिंधु कर दास।।
चौपाई १२२
हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ी। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ी।।
चौपाई १२३
बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयउ तात मों कहुँ जलजाना।।
चौपाई १२४
अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी।।
चौपाई १२५
कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई।।
चौपाई १२६
सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक।।
चौपाई १२७
कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता।।
चौपाई १२८
बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी।।
चौपाई १२९
देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता।।
चौपाई १३०
मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता।।
चौपाई १३१
जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना।।
दोहा १४
रघुपति कर संदेसु अब सुनु जननी धरि धीर।
अस कहि कपि गद गद भयउ भरे बिलोचन नीर।।
चौपाई १३२
कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भए बिपरीता।।
चौपाई १३३
नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू।।
चौपाई १३४
कुबलय बिपिन कुंत बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा।।
चौपाई १३५
जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा।।
चौपाई १३६
कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई।।
चौपाई १३७
तत्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा।।
चौपाई १३८
सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीं।।
चौपाई १३९
प्रभु संदेसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही।।
चौपाई १४०
कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता।।
चौपाई १४१
उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई।।
दोहा १५
निसिचर निकर पतंग सम रघुपति बान कृसानु।
जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु।।
चौपाई १४२
जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलंबु रघुराई।।
चौपाई १४३
रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की।।
चौपाई १४४
अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई।।
चौपाई १४५
कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित अइहहिं रघुबीरा।।
चौपाई १४६
निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिं।।
चौपाई १४७
हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना।।
चौपाई १४८
मोरें हृदय परम संदेहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा।।
चौपाई १४९
कनक भूधराकार सरीरा। समर भयंकर अतिबल बीरा।।
चौपाई १५०
सीता मन भरोस तब भयऊ। पुनि लघु रूप पवनसुत लयऊ।।
दोहा १६
सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।
प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल।।
चौपाई १५१
मन संतोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी।।
चौपाई १५२
आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना।।
चौपाई १५३
अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू।।
चौपाई १५४
करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना।।
चौपाई १५५
बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा।।
चौपाई १५६
अब कृतकृत्य भयउँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता।।
चौपाई १५७
सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुंदर फल रूखा।।
चौपाई १५८
सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी।।
चौपाई १५९
तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीं।।
दोहा १७
देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।
रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु।।
चौपाई १६०
चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा।।
चौपाई १६१
रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे।।
चौपाई १६२
नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी।।
चौपाई १६३
खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे।।
चौपाई १६४
सुनि रावन पठए भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना।।
चौपाई १६५
सब रजनीचर कपि संघारे। गए पुकारत कछु अधमारे।।
चौपाई १६६
पुनि पठयउ तेहिं अच्छकुमारा। चला संग लै सुभट अपारा।।
चौपाई १६७
आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा।।
दोहा १८
कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलएसि धरि धूरि।
कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि।।
चौपाई १६८
सुनि सुत बध लंकेस रिसाना। पठएसि मेघनाद बलवाना।।
चौपाई १६९
मारसि जनि सुत बांधेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही।।
चौपाई १७०
चला इंद्रजित अतुलित जोधा। बंधु निधन सुनि उपजा क्रोधा।।
चौपाई १७१
कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा।।
चौपाई १७२
अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लंकेस कुमारा।।
चौपाई १७३
रहे महाभट ताके संगा। गहि गहि कपि मर्दइ निज अंगा।।
चौपाई १७४
तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।
चौपाई १७५
मुठिका मारि चढ़ा तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई।।
चौपाई १७६
उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभंजन जाया।।
दोहा १९
ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।
जौं न ब्रह्मसर मानउँ महिमा मिटइ अपार।।
चौपाई १७७
ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु संघारा।।
चौपाई १७८
तेहि देखा कपि मुरुछित भयऊ। नागपास बाँधेसि लै गयऊ।।
चौपाई १७९
जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बंधन काटहिं नर ग्यानी।।
चौपाई १८०
तासु दूत कि बंध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा।।
चौपाई १८१
कपि बंधन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए।।
चौपाई १८२
दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई।।
चौपाई १८३
कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता।।
चौपाई १८४
देखि प्रताप न कपि मन संका। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असंका।।
दोहा २०
कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।
सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद।।
चौपाई १८५
कह लंकेस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा।।
चौपाई १८६
की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखउँ अति असंक सठ तोही।।
चौपाई १८७
मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कइ बाधा।।
चौपाई १८८
सुन रावन ब्रह्मांड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया।।
चौपाई १८९
जाकें बल बिरंचि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा।
चौपाई १९०
जा बल सीस धरत सहसानन। अंडकोस समेत गिरि कानन।।
चौपाई १९१
धरइ जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता।
चौपाई १९२
हर कोदंड कठिन जेहि भंजा। तेहि समेत नृप दल मद गंजा।।
चौपाई १९३
खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली।।
दोहा २१
जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि।
तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि।।
चौपाई १९४
जानउँ मैं तुम्हारि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई।।
चौपाई १९५
समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा।।
चौपाई १९६
खायउँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा।।
चौपाई १९७
सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी।।
चौपाई १९८
जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे।।
चौपाई १९९
मोहि न कछु बाँधे कइ लाजा। कीन्ह चहउँ निज प्रभु कर काजा।।
चौपाई २००
बिनती करउँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन।।
चौपाई २०१
देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी।।
चौपाई २०२
जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई।।
चौपाई २०३
तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै।।
दोहा २२
प्रनतपाल रघुनायक करुना सिंधु खरारि।
गएँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि।।
चौपाई २०४
राम चरन पंकज उर धरहू। लंका अचल राज तुम्ह करहू।।
चौपाई २०५
रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलंका।।
चौपाई २०६
राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा।।
चौपाई २०७
बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी।।
चौपाई २०८
राम बिमुख संपति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई।।
चौपाई २०९
सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गए पुनि तबहिं सुखाहीं।।
चौपाई २१०
सुनु दसकंठ कहउँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी।।
चौपाई २११
संकर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही।।
दोहा २३
मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान।
भजहु राम रघुनायक कृपा सिंधु भगवान।।
चौपाई २१२
जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी।।
चौपाई २१३
बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी।।
चौपाई २१४
मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही।।
चौपाई २१५
उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना।।
चौपाई २१६
सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना।।
चौपाई २१७
सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए।
चौपाई २१८
नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता।।
चौपाई २१९
आन दंड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मंत्र भल भाई।।
चौपाई २२०
सुनत बिहसि बोला दसकंधर। अंग भंग करि पठइअ बंदर।।
दोहा २४
कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहउँ समुझाइ।
तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ।।
चौपाई २२१
पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लइ आइहि।।
चौपाई २२२
जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़ाई। देखेउँमैं तिन्ह कै प्रभुताई।।
चौपाई २२३
बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भइ सहाय सारद मैं जाना।।
चौपाई २२४
जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना।।
चौपाई २२५
रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ी पूँछ कीन्ह कपि खेला।।
चौपाई २२६
कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी।।
चौपाई २२७
बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी।।
चौपाई २२८
पावक जरत देखि हनुमंता। भयउ परम लघु रुप तुरंता।।
चौपाई २२९
निबुकि चढ़ेउ कपि कनक अटारीं। भई सभीत निसाचर नारीं।।
दोहा २५
हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास।
अट्टहास करि गर्ज़ा कपि बढ़ि लाग अकास।।
चौपाई २३०
देह बिसाल परम हरुआई। मंदिर तें मंदिर चढ़ धाई।।
चौपाई २३१
जरइ नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला।।
चौपाई २३२
तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा।।
चौपाई २३३
हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई।।
चौपाई २३४
साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरइ नगर अनाथ कर जैसा।।
चौपाई २३५
जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीं।।
चौपाई २३६
ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा।।
चौपाई २३७
उलटि पलटि लंका सब जारी। कूदि परा पुनि सिंधु मझारी।।
दोहा २६
पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि।
जनकसुता के आगें ठाढ़ भयउ कर जोरि।।
चौपाई २३८
मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा।।
चौपाई २३९
चूड़ामनि उतारि तब दयऊ। हरष समेत पवनसुत लयऊ।।
चौपाई २४०
कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा।।
चौपाई २४१
दीन दयाल बिरिदु संभारी। हरहु नाथ मम संकट भारी।।
चौपाई २४२
तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु।।
चौपाई २४३
मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा।।
चौपाई २४४
कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना।।
चौपाई २४५
तोहि देखि सीतलि भइ छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती।।
दोहा २७
जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह।
चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह।।
चौपाई २४६
चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी।।
चौपाई २४७
नाघि सिंधु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा।।
चौपाई २४८
हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना।।
चौपाई २४९
मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा।।
चौपाई २५०
मिले सकल अति भए सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी।।
चौपाई २५१
चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा।।
चौपाई २५२
तब मधुबन भीतर सब आए। अंगद संमत मधु फल खाए।।
चौपाई २५३
रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे।।
दोहा २८
जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज।
सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज।।
चौपाई २५४
जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई।।
चौपाई २५५
एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गए कपि सहित समाजा।।
चौपाई २५६
आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा।।
चौपाई २५७
पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी।।
चौपाई २५८
नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना।।
चौपाई २५९
सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ।
चौपाई २६०
राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा।।
चौपाई २६१
फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई।।
दोहा २९
प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुंज।
पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कंज।।
चौपाई २६२
जामवंत कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया।।
चौपाई २६३
ताहि सदा सुभ कुसल निरंतर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर।।
चौपाई २६४
सोइ बिजई बिनई गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर।।
चौपाई २६५
प्रभु कीं कृपा भयउ सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू।।
चौपाई २६६
नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी।।
चौपाई २६७
पवनतनय के चरित सुहाए। जामवंत रघुपतिहि सुनाए।।
चौपाई २६८
सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए।।
चौपाई २६९
कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की।।
दोहा ३०
नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट।
लोचन निज पद जंत्रित जाहिं प्रान केहिं बाट।।
चौपाई २७०
चलत मोहि चूड़ामनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही।।
चौपाई २७१
नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी।।
चौपाई २७२
अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बंधु प्रनतारति हरना।।
चौपाई २७३
मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी।।
चौपाई २७४
अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना।।
चौपाई २७५
नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा।।
चौपाई २७६
बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरइ छन माहिं सरीरा।।
चौपाई २७७
नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी।
चौपाई २७८
सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला।।
दोहा ३१
निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति।
बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति।।
चौपाई २७९
सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना।।
चौपाई २८०
बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही।।
चौपाई २८१
कह हनुमंत बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई।।
चौपाई २८२
केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी।।
चौपाई २८३
सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कोउ सुर नर मुनि तनुधारी।।
चौपाई २८४
प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा।।
चौपाई २८५
सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीं।।
चौपाई २८६
पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता।।
दोहा ३२
सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमंत।
चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवंत।।
चौपाई २८७
बार बार प्रभु चहइ उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा।।
चौपाई २८८
प्रभु कर पंकज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा।।
चौपाई २८९
सावधान मन करि पुनि संकर। लागे कहन कथा अति सुंदर।।
चौपाई २९०
कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा।।
चौपाई २९१
कहु कपि रावन पालित लंका। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बंका।।
चौपाई २९२
प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना।।
चौपाई २९३
साखामृग के बड़ि मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई।।
चौपाई २९४
नाघि सिंधु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा।
चौपाई २९५
सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई।।
दोहा ३३
ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल।
तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकइ खलु तूल।।
चौपाई २९६
नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी।।
चौपाई २९७
सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी।।
चौपाई २९८
उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना।।
चौपाई २९९
यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा।।
चौपाई ३००
सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृंदा। जय जय जय कृपाल सुखकंदा।।
चौपाई ३०१
तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा।।
चौपाई ३०२
अब बिलंबु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे।।
चौपाई ३०३
कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी।।
दोहा ३४
कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ।
नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ।।
चौपाई ३०४
प्रभु पद पंकज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा।।
चौपाई ३०५
देखी राम सकल कपि सेना। चितइ कृपा करि राजिव नैना।।
चौपाई ३०६
राम कृपा बल पाइ कपिंदा। भए पच्छजुत मनहुँ गिरिंदा।।
चौपाई ३०७
हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भए सुंदर सुभ नाना।।
चौपाई ३०८
जासु सकल मंगलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती।।
चौपाई ३०९
प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीं।।
चौपाई ३१०
जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयउ रावनहि सोई।।
चौपाई ३११
चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा।।
चौपाई ३१२
नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी।।
चौपाई ३१३
केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीं।।
छंद २
चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।
मन हरष सभ गंधर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे।।
कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।
जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीं।।1।।
सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोहई।
गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोहई।।
रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।
जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी।।
दोहा ३५
एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर।
जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर।।
चौपाई ३१४
उहाँ निसाचर रहहिं ससंका। जब ते जारि गयउ कपि लंका।।
चौपाई ३१५
निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा।।
चौपाई ३१६
जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई।।
चौपाई ३१७
दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मंदोदरी अधिक अकुलानी।।
चौपाई ३१८
रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी।।
चौपाई ३१९
कंत करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु।।
चौपाई ३२०
समुझत जासु दूत कइ करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी।।
चौपाई ३२१
तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कंत जो चहहु भलाई।।
चौपाई ३२२
तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई।।
चौपाई ३२३
सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार संभु अज कीन्हें।।
दोहा ३६
राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक।
जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक।।
चौपाई ३२४
श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी।।
चौपाई ३२५
सभय सुभाउ नारि कर साचा। मंगल महुँ भय मन अति काचा।।
चौपाई ३२६
जौं आवइ मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई।।
चौपाई ३२७
कंपहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़ि हासा।।
चौपाई ३२८
अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई।।
चौपाई ३२९
मंदोदरी हृदयँ कर चिंता। भयउ कंत पर बिधि बिपरीता।।
चौपाई ३३०
बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिंधु पार सेना सब आई।।
चौपाई ३३१
बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू।।
चौपाई ३३२
जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही।।
दोहा ३७
सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस।
राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास।।
चौपाई ३३३
सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई।।
चौपाई ३३४
अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा।।
चौपाई ३३५
पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन।।
चौपाई ३३६
जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहउँ हित ताता।।
चौपाई ३३७
जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना।।
चौपाई ३३८
सो परनारि लिलार गोसाईं। तजउ चउथि के चंद कि नाई।।
चौपाई ३३९
चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टइ नहिं सोई।।
चौपाई ३४०
गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहइ न कोऊ।।
दोहा ३८
काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पंथ।
सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि संत।।
चौपाई ३४१
तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला।।
चौपाई ३४२
ब्रह्म अनामय अज भगवंता। ब्यापक अजित अनादि अनंता।।
चौपाई ३४३
गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिंधु मानुष तनुधारी।।
चौपाई ३४४
जन रंजन भंजन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता।।
चौपाई ३४५
ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भंजन रघुनाथा।।
चौपाई ३४६
देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही।।
चौपाई ३४७
सरन गएँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा।।
चौपाई ३४८
जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन।।
दोहा ३९(क)
बार बार पद लागउँ बिनय करउँ दससीस।
परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस।।39(क)।।
दोहा ३९(ख)
मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठई यह बात।
तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात।।39(ख)।।
चौपाई ३४९
माल्यवंत अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना।।
चौपाई ३५०
तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन।।
चौपाई ३५१
रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हइ कोऊ।।
चौपाई ३५२
माल्यवंत गृह गयउ बहोरी। कहइ बिभीषनु पुनि कर जोरी।।
चौपाई ३५३
सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीं।।
चौपाई ३५४
जहाँ सुमति तहँ संपति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना।।
चौपाई ३५५
तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता।।
चौपाई ३५६
कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी।।
दोहा ४०
तात चरन गहि मागउँ राखहु मोर दुलार।
सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार।।
चौपाई ३५७
बुध पुरान श्रुति संमत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी।।
चौपाई ३५८
सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई।।
चौपाई ३५९
जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा।।
चौपाई ३६०
कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही।।
चौपाई ३६१
मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती।।
चौपाई ३६२
अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा।।
चौपाई ३६३
उमा संत कइ इहइ बड़ाई। मंद करत जो करइ भलाई।।
चौपाई ३६४
तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा।।
चौपाई ३६५
सचिव संग लै नभ पथ गयऊ। सबहि सुनाइ कहत अस भयऊ।।
दोहा ४१
रामु सत्यसंकल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।
मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि।।
चौपाई ३६६
अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भए सब तबहीं।।
चौपाई ३६७
साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी।।
चौपाई ३६८
रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयउ बिभव बिनु तबहिं अभागा।।
चौपाई ३६९
चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीं।।
चौपाई ३७०
देखिहउँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता।।
चौपाई ३७१
जे पद परसि तरी रिषिनारी। दंडक कानन पावनकारी।।
चौपाई ३७२
जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरंग संग धर धाए।।
चौपाई ३७३
हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहउँ तेई।।
दोहा ४२
जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।
ते पद आजु बिलोकिहउँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ।।
चौपाई ३७४
एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयउ सपदि सिंधु एहिं पारा।।
चौपाई ३७५
कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कोउ रिपु दूत बिसेषा।।
चौपाई ३७६
ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए।।
चौपाई ३७७
कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई।।
चौपाई ३७८
कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहइ कपीस सुनहु नरनाहा।।
चौपाई ३७९
जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया।।
चौपाई ३८०
भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा।।
चौपाई ३८१
सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी।।
चौपाई ३८२
सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना।।
दोहा ४३
सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।
ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि।।
चौपाई ३८३
कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजउँ नहिं ताहू।।
चौपाई ३८४
सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीं।।
चौपाई ३८५
पापवंत कर सहज सुभाऊ। भजनु मोर तेहि भाव न काऊ।।
चौपाई ३८६
जौं पै दुष्टहदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई।।
चौपाई ३८७
निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा।।
चौपाई ३८८
भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा।।
चौपाई ३८९
जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनइ निमिष महुँ तेते।।
चौपाई ३९०
जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहउँ ताहि प्रान की नाई।।
दोहा ४४
उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।
जय कृपाल कहि चले अंगद हनू समेत।।
चौपाई ३९१
सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर।।
चौपाई ३९२
दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानंद दान के दाता।।
चौपाई ३९३
बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी।।
चौपाई ३९४
भुज प्रलंब कंजारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन।।
चौपाई ३९५
सिंघ कंध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा।।
चौपाई ३९६
नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता।।
चौपाई ३९७
नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता।।
चौपाई ३९८
सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा।।
दोहा ४५
श्रवन सुजसु सुनि आयउँ प्रभु भंजन भव भीर।
त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर।।
चौपाई ३९९
अस कहि करत दंडवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा।।
चौपाई ४००
दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा।।
चौपाई ४०१
अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी।।
चौपाई ४०२
कहु लंकेस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा।।
चौपाई ४०३
खल मंडलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहइ केहि भाँती।।
चौपाई ४०४
मैं जानउँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती।।
चौपाई ४०५
बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट संग जनि देइ बिधाता।।
चौपाई ४०६
अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया।।
दोहा ४६
तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।
जब लगि भजत न राम कहुँ सोकधाम तजि काम ॥
चौपाई ४०७
तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना।।
चौपाई ४०८
जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा।।
चौपाई ४०९
ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी।।
चौपाई ४१०
तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीं।।
चौपाई ४११
अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे।।
चौपाई ४१२
तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला।।
चौपाई ४१३
मैं निसिचर अति अधम सुभाऊ। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं काऊ।।
चौपाई ४१४
जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा।।
दोहा ४७
अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुंज।
देखेउँ नयन बिरंचि सिब सेब्य जुगल पद कंज।।
चौपाई ४१५
सुनहु सखा निज कहउँ सुभाऊ। जान भुसुंडि संभु गिरिजाऊ।।
चौपाई ४१६
जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही।।
चौपाई ४१७
तजि मद मोह कपट छल नाना। करउँ सद्य तेहि साधु समाना।।
चौपाई ४१८
जननी जनक बंधु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा।।
चौपाई ४१९
सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी।।
चौपाई ४२०
समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीं।।
चौपाई ४२१
अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसइ धनु जैसें।।
चौपाई ४२२
तुम्ह सारिखे संत प्रिय मोरें। धरउँ देह नहिं आन निहोरें।।
दोहा ४८
सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।
ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम।।
चौपाई ४२३
सुनु लंकेस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरें।।
चौपाई ४२४
राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा।।
चौपाई ४२५
सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी।।
चौपाई ४२६
पद अंबुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा।।
चौपाई ४२७
सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अंतरजामी।।
चौपाई ४२८
उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही।।
चौपाई ४२९
अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी।।
चौपाई ४३०
एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिंधु कर नीरा।।
चौपाई ४३१
जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीं।।
चौपाई ४३२
अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भई अपारा।।
दोहा ४९(क)
रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचंड।
जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखंड।।49(क)।।
दोहा ४९(ख)
जो संपति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।
सोइ संपदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ।।49(ख)।।
चौपाई ४३३
अस प्रभु छाड़ि भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना।।
चौपाई ४३४
निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा।।
चौपाई ४३५
पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी।।
चौपाई ४३६
बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक।।
चौपाई ४३७
सुनु कपीस लंकापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गंभीरा।।
चौपाई ४३८
संकुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती।।
चौपाई ४३९
कह लंकेस सुनहु रघुनायक। कोटि सिंधु सोषक तव सायक।।
चौपाई ४४०
जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई।।
दोहा ५०
प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।
बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि।।
चौपाई ४४१
सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई।।
चौपाई ४४२
मंत्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा।।
चौपाई ४४३
नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिंधु करिअ मन रोसा।।
चौपाई ४४४
कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा।।
चौपाई ४४५
सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा।।
चौपाई ४४६
अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिंधु समीप गए रघुराई।।
चौपाई ४४७
प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई।।
चौपाई ४४८
जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए।।
दोहा ५१
सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह।
प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह।।
चौपाई ४४९
प्रगट बखानहिं राम सुभाऊ। अति सप्रेम गा बिसरि दुराऊ।।
चौपाई ४५०
रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने।।
चौपाई ४५१
कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अंग भंग करि पठवहु निसिचर।।
चौपाई ४५२
सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए।।
चौपाई ४५३
बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे।।
चौपाई ४५४
जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना।।
चौपाई ४५५
सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए।।
चौपाई ४५६
रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती।।
दोहा ५२
कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम संदेसु उदार।
सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार।।
चौपाई ४५७
तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा।।
चौपाई ४५८
कहत राम जसु लंकाँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए।।
चौपाई ४५९
बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता।।
चौपाई ४६०
पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी।।
चौपाई ४६१
करत राज लंका सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी।।
चौपाई ४६२
पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई।।
चौपाई ४६३
जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयउ मृदुल चित सिंधु बिचारा।।
चौपाई ४६४
कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी।।
दोहा ५३
की भइ भेंट कि फिरि गए श्रवन सुजसु सुनि मोर।
कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर।।
चौपाई ४६५
नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसें।।
चौपाई ४६६
मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा।।
चौपाई ४६७
रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना।।
चौपाई ४६८
श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे।।
चौपाई ४६९
पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई।।
चौपाई ४७०
नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी।।
चौपाई ४७१
जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा।।
चौपाई ४७२
अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला।।
दोहा ५४
द्विबिद मयंद नील नल अंगद गद बिकटासि।
दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवंत बलरासि।।
चौपाई ४७३
ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनइ को नाना।।
चौपाई ४७४
राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीं।।
चौपाई ४७५
अस मैं सुना श्रवन दसकंधर। पदुम अठारह जूथप बंदर।।
चौपाई ४७६
नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीं।।
चौपाई ४७७
परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा।।
चौपाई ४७८
सोषहिं सिंधु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला।।
चौपाई ४७९
मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा।।
चौपाई ४८०
गर्जहिं तर्जहिं सहज असंका। मानहु ग्रसन चहत हहिं लंका।।
दोहा ५५
सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम।
रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं संग्राम।।
चौपाई ४८१
राम तेज बल बुधि बिपुलाई। सेष सहस सत सकहिं न गाई।।
चौपाई ४८२
सक सर एक सोषि सत सागर। तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर।।
चौपाई ४८३
तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पंथ कृपा मन माहीं।।
चौपाई ४८४
सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा।।
चौपाई ४८५
सहज भीरु कर बचन दृढ़ाई। सागर सन ठानी मचलाई।।
चौपाई ४८६
मूढ़ मृषा का करसि बड़ाई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई।।
चौपाई ४८७
सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकें।।
चौपाई ४८८
सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ी। समय बिचारि पत्रिका काढ़ी।।
चौपाई ४८९
रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़ावहु छाती।।
चौपाई ४९०
बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन।।
दोहा ५६(क)
बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस।
राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस।।56(क)।।
दोहा ५६(ख)
की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पंकज भृंग।
होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतंग।।56(ख)।।
चौपाई ४९१
सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई।।
चौपाई ४९२
भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा।।
चौपाई ४९३
कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़ि प्रकृति अभिमानी।।
चौपाई ४९४
सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा।।
चौपाई ४९५
अति कोमल रघुबीर सुभाऊ। जद्यपि अखिल लोक कर राऊ।।
चौपाई ४९६
मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकउ धरिही।।
चौपाई ४९७
जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे।
चौपाई ४९८
जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही।।
चौपाई ४९९
नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिंधु रघुनायक जहाँ।।
चौपाई ५००
करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई।।
चौपाई ५०१
रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयउ रहा मुनि ग्यानी।।
चौपाई ५०२
बंदि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा।।
दोहा ५७
बिनय न मानत जलधि जड़ गए तीन दिन बीति।
बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति।।
चौपाई ५०३
लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू।।
चौपाई ५०४
सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुंदर नीती।।
चौपाई ५०५
ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी।।
चौपाई ५०६
क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बएँ फल जथा।।
चौपाई ५०७
अस कहि रघुपति चाप चढ़ावा। यह मत लछिमन के मन भावा।।
चौपाई ५०८
संघानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अंतर ज्वाला।।
चौपाई ५०९
मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जंतु जलनिधि जब जाने।।
चौपाई ५१०
कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयउ तजि माना।।
दोहा ५८
काटेहिं पइ कदरी फरइ कोटि जतन कोउ सींच।
बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पइ नव नीच।।
चौपाई ५११
सभय सिंधु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे।।
चौपाई ५१२
गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कइ नाथ सहज जड़ करनी।।
चौपाई ५१३
तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रंथनि गाए।।
चौपाई ५१४
प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अहई। सो तेहि भाँति रहे सुख लहई।।
चौपाई ५१५
प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही।।
चौपाई ५१६
ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी।।
चौपाई ५१७
प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़ाई।।
चौपाई ५१८
प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई।।
दोहा ५९
सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ।
जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ।।
Contributors
𑂄𑂠𑂩𑂹𑂬 𑂫𑂩𑂹𑂧𑂰
सामुदायिक संरक्षण / Community Custodianship
इस अध्याय की अनुवाद स्थिति
Chapter Translation Coverage & Stewardship
यह अध्याय पूर्णतः अनूदित है! आप पाठ की प्रामाणिकता हेतु संशोधन या समीक्षा प्रस्तुत कर सकते हैं।
अनुवाद पूर्णता / Completion: 100% 585/585 छंद अनूदित