Pad (पद) अवधी • Awadhi
भीषणाकार भैरव भयंकर, भूत-प्रेत-प्रमथाधिपति , विपति-हर्ता ।मोह-मूषक-मार्जार, संसार-भय-हरण, तारण-तरण, करण, कर्ता ॥अतुल बल विपुल विस्तार विग्रह गौर, अमल अति धवल धरणीधराभं।शिरसि संकु लित-कल-कू ट पिंगल जटा-पटल शत-कोटि-विद्युच्छटाभं ॥भ्राज विबुधापगा-आप पावन परम, मौलि-मालेव शोभा-विचित्रं ।ललित लल्लाट पर राज रजनीश कल, कलाधर,नौमि हर धनद-मित्रं ॥इंदु-पावक-भानु-नयन,मर्दन-मयन, ज्ञान-गुण-अयन, विज्ञान-रूपं ।रवन-गिरिजा, भवन भूधराधिप सदा, श्रवण कुं डल,वदन-छवि अनूपं ॥चर्म-असि-शूल-धर, डमरु शर चाप कर, यान वृषभेश,करुणा-निधानं।जरत सुर-असुर नरलोक शोकाकु लं मृदुलचित अजित कृत गरलपानं ॥भस्म तनु-भूषणं,व्याघ्र-चर्माम्बरं, उरग-नर-मौलि-उर-मालधारी ।डाकिनी-शाकिनी-खेचरं-भूचरं, यंत्र-मंत्र-भंजन, प्रबल कल्मकारी ॥काल-अतिकाल , कलिकाल-व्यालादि-खग , त्रिपुर-मर्दन, भीम-कर्मभारी ।सकल लोकान्त-कल्पान्त-शूलाग्र-कृत दिग्गजाव्यक्त-गुण नृत्यकारी॥पाप संताप घनघोर संसृति दीन भ्रमत जग-योनि नहिं कोपि त्राता ।पाहि भैरव-रूप राम-रूपी रुद्र, बंधु गुरु जनक जननी विधाता ॥यस्य गुण-गण गनति विमल-मति शारधा निगम नारद प्रमुख ब्रह्मचारी ।शेष सर्वेश आसीन आनंदवन , प्रणत तुलसीदास त्रासहारी

इस पद में तुलसीदास शिव के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा अपनी दीनता, असहायता और दुःख पर है। आगे पाप, दोष और कलियुगीन संकट से मुक्ति और माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga धनाश्री
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys B652
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee शिव
verse number in source 11
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति