Pad (पद) अवधी • Awadhi
सर्व-सौभाग्यप्रद, सर्वतोभद्र-निधि, सर्व सर्वेस सर्वाभिरामं ।शर्व-हृदि-कं ज-मकरंद-मधुकर रुचिर-रूप भूपालमणि नौमि रामं ॥सर्व सुख-धाम गुनग्राम विश्रामपद नाम सर्वास्पद मति पुनीतं ।निर्मलं सांत सुविसुद्ध बोधायतन क्रोध-मद-हरन करुना निके तं ॥अजित निरुपाधि गोतीतमव्यक्त विभुमेकमनवद्यमजमद्वितीयं ।प्राकृतं प्रकट परमातमा परमहित प्रेरकानंत बंदे तुरीयं ॥भूधरं सुन्दरं श्रीवरं मदन-मद-मथन, सौन्दर्य-सीमातिरम्यं ।दुष्प्राप्य दुष्पेक्ष्य दुस्तर्क्य दुष्पार संसारहर सुलभ मृदुभाव-गम्यं ॥सत्यकृत सत्यरत सत्यव्रत सर्वदा पुष्ट संतुष्ट संकष्टहारी ।धर्मवर्मणि ब्रह्मकर्मबोधैक द्विप्रपूज्य ब्रह्मण्य जनप्रिय मुरारी ॥नित्य निर्मम नित्य मुक्त निर्मान हरि ज्ञानघन सच्चिदानंद मूलं ।सर्वरक्षक सर्वभक्षकाध्यक्ष कू टस्थ गूढार्चि भक्तानुकू लं ॥सिद्धि साधक साध्य, वाच्य वाचक रूप, मंत्र-जापक-जाप्य, सृष्टि-स्रष्टाप्रकृति, महतत्व, सब्दादि, गुन, देवता, व्योम मरुदग्नि, अमलांबु उर्वी ।बुद्धि मन इंद्रिय प्रान चित्तातमा काल-परमानु विच्छक्ति गुर्वी ॥सर्वमेवात्रत्वद्रूप भूपालमनि व्यक्तमव्यक्त गतभेद, विष्णो ।भुवन भवदंस कामारि-वंदित-पदद्वंद्व-मंदाकिनी-जनक जिष्णो ॥आदिमध्यांत भगवंत त्वं सर्वगतमीश, पश्यन्ति ये ब्रह्मवादी ।यथा पट-तंतु,घट-मृतिका, सर्प-स्रग , दारु-करि कनक-कटकांगदादी॥गूढ़ गंभीर सर्वघ्न गूढार्थवित गुप्त गोतीत गुरु ज्ञान ज्ञाता ।ज्ञेय ज्ञानप्रिय प्रचुर गरिमागार घोर-संसार-परपार दाता ॥सत्यसंकल्प अतिकल्प कल्पांतकृत कल्पनातीत अहि-तल्पवासीबनज-लोचन बनज-नाभ बनदाभ-वपु, वनचर-ध्वज-कोटि लावन्यरासी॥सुकर दुष्कर दुराराध्य दुर्व्यसनहर दुर्ग दुर्द्धर्ष दुर्गार्त्ति-हर्त्ता ।वेदगर्भार्भकादर्भ-गुण-गर्व-अर्वांपर-गर्व-निर्वाप-कर्त्ता ॥भक्त-अनुकू ल,भवसूल-निर्मूलकर, तूल-अघ-नाम-पावक-समानं ।तरल-तृष्णा-तमी-तरणि धरणीधरन सरन-भय-हरन करुणानिधानं ॥बहुल वृंदारु-वृंदारकावृंद-पद-द्वंद्व, मंदार-मालोर-धारी ।पाहि मामीस संताप-संकु ल सदा दासतुलसी प्रनत रावनारी

इस पद में तुलसीदास श्रीराम के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा पाप, दोष और कलियुगीन संकट से मुक्ति पर है। आगे माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना और नाम-स्मरण और निरंतर साधना को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga रामकली
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys S716
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee श्रीराम
verse number in source 54
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति