Pad (पद) अवधी • Awadhi
देहि अवलंब कर-कमल कमलारमन दमन-दुख समन-संताप भारी ।अज्ञान-राके स-ग्रासन विंधुतुद, गर्ब-काम-करिमत्त-हरि दूषनारी ॥वपुष ब्रह्माण्ड सो, प्रवृत्ति-लंका-दुर्ग रचित मन दनुज मय-रूपधारी ।विविध-कोशौघ अति रुचिर-मंदिर-निकर सत्वगुण-प्रमुख त्रयकटककारी ॥कु नप-अभिमान-सागर भयंकर घोर बिपुल अवगाह दुस्तर अपारम् ।नक्र-रागादि संकु ल मनोरथ सकल संग-संकल्प-वीची-विकारम् ॥मोह दसमौलि, तद्भ्रात अहँकार, पाकारिजित्-काम विश्रामहारी ।लोभ अतिकाय, मत्सर महोदर दुष्ट, क्रोध-पापिष्ट बिबुधांतकारी ॥द्वेष-दुर्मुख, दंभ-खर, अकं पन कपट, दर्प मनुजाद-मद सूलपानी ।अमितबल परम दुर्जय निसाचर-निकर सहित षड्वर्ग गो-यातुधानी ॥जीव भवदंघ्रि-सेवक विभीषन बसत मध्य दुष्टाटवी ग्रसितचिंता ।नियम यम सकल सुरलोक लोके श लंके श-बस नाथ! अत्यंत भीता ॥ज्ञान अवधेश, गृह गेहिनी भक्ति सुभ, तत्र अवतार भूभार-हर्त्ता ।भक्त संकष्ट अवलोकि पितु-वाक्य कृत गमन किय गहन वैदेहि-भर्ता ॥कै वल्य-साधन अखिल भालु मर्क ट बिपुल, ज्ञान-सुग्रीवकृत जलधिसेतू ।प्रबल वैराग्य दारुण प्रभंजन-तनय विषय-वन-दहनमिव धूमके तू ॥दुष्ट-दनुजेस निर्वस कृत दासहित विश्वदुख हरन बोधैकरासी ।अनुज निज जानकी सहित हरि सर्वदा दासतुलसी-हृदय कमलवासी

इस पद में तुलसीदास श्रीराम के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा अपनी दीनता, असहायता और दुःख पर है। आगे पाप, दोष और कलियुगीन संकट से मुक्ति और माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga रामकली
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys D817
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee श्रीराम
verse number in source 58
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति