Pad (पद) अवधी • Awadhi
दीन-उद्धरन रघुबय करुनाभवन समन-संताप पापौघ-हारी ।बिमल विज्ञान-बिग्रह अनुग्रहरूप भूपबर बिबुध-नर्मद खरारी ॥संसार-कांतार अति-घोर गंभीर घन गहन तरुकर्म-संकु ल, मुरारी ।बासना-बल्लि खर-कं टकाकु ल बिपुल निबिड़ बिटपाटवी कठिन भारी ॥बिबिध चितबति खग-निकर सेनोलूक काक वक गृध्र आमिष-अहारी ।अखिल-खल-निपुण छल-छिद्र निरखत सदा, जीव-जन-पथिक-मन-खेदकारी ॥क्रोध करि मत्त, मृगराज कं दर्प, मद-दर्प वृक भालु अति उग्रकर्म्मा ।महिष मत्सर क्रू र, लोभ सूकर रूप, फे रु छल, दंभ मार्जार-धर्म्मा ॥कपट मर्क ट, बिकट व्याघ्र पाखंडमुख दुखद-मृगव्रात उत्पातकर्त्ता ।हृदय अवलोकि यह सोक सरणागतं, पाहि, मां पाहि, भो विश्वभर्ता ॥प्रबल अहंकार दुर्घट महीधर, महामोह गिरि-गुहा निबिड़ांधकारम् ।चित्त बैताल, मनुजाद मन, प्रेतगन रोग भोगौघ वृश्चिक-बिकारम् ॥बिषय-सुख-लालसा दंस-मसकादि, खल-झिल्लि, रूपादि सब सर्प स्वामी ।तत्र आक्षिप्त तव विषम माया, नाथ! अंध मैं मंद ब्यालादगामी ॥घोर अवगाह भव-आपगा, पापजल-पूर, दुष्प्रेक्ष्य, दुस्तर अपारा ।मकर षड्वर्ग, गो नक्र, चक्राकु ला कू ल सुभ-असुभ, दुख तीव्र धारा ॥सकल संघट पोच, सोचबस सर्बदा दासतुलसी-बिषम-गहन-ग्रस्तम् ।त्राहि रघुवंशभूषन कृपाकर कठिन-काल-बिकराल-कलि-त्रास-त्रस्तम्

इस पद में तुलसीदास श्रीराम के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा अपनी दीनता, असहायता और दुःख पर है। आगे पाप, दोष और कलियुगीन संकट से मुक्ति और माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga रामकली
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys D533
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee श्रीराम
verse number in source 59
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति