Pad (पद) अवधी • Awadhi
नौमि नारायणं नरं करुणायनं ध्यान-पारायणं ज्ञान-मूलम् ।अखिल-संसार-उपकार-कारन सदय-हृदय तपनिरत प्रणतानुकू लम् ॥श्याम-नव-तामरस-दाम-द्युति-वपुष,-छबि, कोटि-मदनार्क अगणित प्रकाशम् ।तरुण रमणीय राजीव लोचन ललित बदन राके श, कर-निकस-हासम् ॥सकल-सौंदर्य-निधि, विपुल-गुण-धाम विधि-बेद-बुध-संभु-सेवित अमानम् ।अरुण-पदकं ज-मकरंद-मंदाकिनी मधुप-मुनिवृंद कु र्वन्ति पानम् ॥शक्र-प्रेरित-घोर-मदन मद-भृगंकृत, क्रोधगत, बोधरत, ब्रह्मचारी ।मार्के न्डेय मुनिबर्य हित कौतुकी, बिनहि कल्पांत प्रभु प्रलयकारी ॥पुन्य-बन शैल सरि बद्रिकाश्रम सदाऽसीन-पद्मासनं एक रूपं ।सिद्ध-योगीन्द्र-वृंदारकानंदप्रद भद्रदायक दरस अति अनूपं ॥मान मनभंग, चितभंग, मद, क्रोध लोभादि-पर्वतदुर्ग, भुवन-भर्त्ता ।द्वेष मत्सर-राग-प्रबल प्रत्यूह प्रति,भूरि निर्दय, क्रू र-कर्म-कर्त्ता ॥विकटतर बक्र क्षुरधार प्रमदा, तीव्र-दर्प कं दर्प खर खंगधारा ।धीर-गंभीर-मन-पीर-कारक तत्र के बराका वयं बिगतसारा ॥परम दुर्घट पथं, खल असंगत साथ, नाथ, नहिं हाथ वर विरति-यष्टी ।दरशनारत दास, त्रसित-माया-पास, त्राहि त्राहि ! दास कष्टी ॥दासतुलसी दीन, धर्म-संबलहीन श्रमित अति, खेद, मति मोह-नासी ।देहि अवलंब न विलंब अंभोज-कर, चक्रधर-तेजबल शर्मरासी

इस पद में तुलसीदास श्रीराम के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा अपनी दीनता, असहायता और दुःख पर है। आगे माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना और संसार-बन्धन से पार होने और आत्मिक मुक्ति को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga रामकली
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys N157
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee श्रीराम
verse number in source 60
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति