Pad (पद) अवधी • Awadhi
इहै परम फल परम बड़ाई ।नखसिख रुचिर बिंदुमाधव-छबि निरखहिं नयन अघाई ॥बिसद किसोर पीन सुंदर बपु श्याम सुरुचि अधिकाई ।नीलकं ज बारिद तमाल मनु इन्ह तनु तें दुति पाई ॥मृदुल चरन सुभ चिन्ह पदज नख अति अदभुत उपमाई ।अरुन नील पाथोज प्रसव जनु मनिजुत दल-समुदाई ॥जातरूप मनि-जटित-मनोहर नूपुर जन-सुखदाई ।जनु हर उर हरि बिबिध रूप धरि रहे बर भवन बनाई ॥कटितट रटति चारु किंकिनि, रव अनुपम बरनि न जाई ।हेम-जलज कल कलित मध्य जनु मधुकर मुखर सोहाई ॥उर बिसाल भृगुचरन चारु अति सूचत कोमलताई ।कं कन चारु बिबिध भूषन बिधि रचि निज कर मन लाई ॥गज-मनि-माल बीच भ्राजत कहि जाति न पदिक निकाई ।जनु उडुगन-मंडल बारिद, पर नवग्रह रची अथाई []॥भुजँग-भोग भुजदंड, कं ज दर चक्र गदा बनि आई ।सोभासींव ग्रीव चिबुकाधर बदन अमित छबि छाई ॥कु लिस-कुं द-कु डमल-दामिनि-दुति दसननि देखि लजाई ।नासा नयन कपोल ललित, श्रुति-कुं डल भ्रू मोहि भाई ॥कुं चित कच सिर मुकु ट भाल पर तिलक कहौं समुझाई ।अलप तड़ित जुग-रेख इंदु महँ रहि तजि चंचलताई ॥निर्मल पीत दुकू ल अनूपम उपमा हिय न समाई ।बहु मनिजुत गिरि-नील-सिखर पर कनक-बसन रुचिराई ॥दच्छ-भाग अनुराग सहित इंदिरा अधिक ललिताई ।हेमलता जनु तरु तमाल ढिग नील निचोल ओढ़ाई ॥सत सारदा सेस स्रुति मिलि करि सोभा कहि न सिराई ।तुलसिदास मतिमंद द्वंद्वरत कहै कौन बिधि गाई ?

इस पद में तुलसीदास श्रीराम के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा पाप, दोष और कलियुगीन संकट से मुक्ति पर है। आगे माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना और संसार-बन्धन से पार होने और आत्मिक मुक्ति को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga रामकली
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys I817
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee श्रीराम
verse number in source 62
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति