Pad (पद) अवधी • Awadhi
मन, इतनोई या तनु को परम फलु ।सब अँग सुभग बिंदुमाधव-छबि तजि सुभाउ अवलोकु एक पलु ॥तरुन अरुन-अंभोज चरन मृदु,नख-दुति हृदय-तिमिर-हारी ।कु लिस-के तु-जव-जलज रेख बर, अंकु स मन-गज-बसकारी ॥कनक-जटित मनि नूपुर, मेखल कटि-तट रटति मधुर बानी ।त्रिबली उदर गँभीर नाभि-सर जहँ उपजे बिरंचि ज्ञानी ॥उर बन-माल पदिक अति सोभित, बिप्र-चरन चित कहँ करषै ।स्याम तामरस-दाम-बरन बपु, पीत बसन सोभा बरषै ॥कर कं कन के यूर मनोहर, देति मोद मुद्रिक न्यारी ।गदा-कं ज-दर-चारु चक्रधर, नाग-सुंड-सम भुज चारी ॥कं बु-ग्रीव, छबिसींव चिबुक द्विज, अधर अरुन, उन्नत नासा ।नव-राजीव-नयन, ससि आनन, सेवक-सुखद बिसद हासा ॥रुचिर कपोल, स्रवन कुं डल, सिर मुकु ट, सुतिलक भाल भ्राजै ।ललित भ्रुकु टि, सुंदर चितवनि, कच निरखि मधुप-अवली लाजै ॥रूप-सील-गुन-खानि दच्छ-दिसि, सिंधु-सुता रत-पद-सेवा ।जाकी कृपा-कटाच्छ चहत सिव, बिधि, मुनि, मनुज, दनुज, देवा ॥तुलसिदास भव-त्रास मिटै तब जब मति येहि सरूप अटकै ।नाहिं त दीन मलीन हीन-सुख कोटि जनम भ्रमि भ्रमि भटकै

इस पद में तुलसीदास श्रीराम के सामने अत्यंत विनयपूर्ण और आत्मनिवेदनात्मक भाव रखते हैं। पद का मुख्य जोर दिव्य स्वरूप, गुण और महिमा तथा अपनी दीनता, असहायता और दुःख पर है। आगे माया, मोह और अंतःशत्रुओं से छुटकारे की प्रार्थना और शरणागति और कृपा की प्रत्यक्ष याचना को साधना और शरणागति के साथ जोड़ा गया है। अंततः भाव यही उभरता है कि बाहरी उपायों की अपेक्षा दैवी अनुग्रह, भक्ति और प्रभु के चरणों में स्थिर आश्रय ही जीवन को सार्थक कर सकता है।

Work Vinaya Patrika
Language अवधी · Awadhi
raga जयतश्री
work विनयपत्रिका
meter pad
composer गोस्वामी तुलसीदास
phonetic keys M535
region or dialect ब्रजभाषा
deity or addressee श्रीराम
verse number in source 63
Tags: गोस्वामी तुलसीदासविनयपत्रिकापदभक्ति