जानकी मंगल
Back to Work अवधी (Awadhi)
सोहर १
गुरु गनपति गिरिजापति गौरि गिरापति। सादर सेष सुकबि श्रुति संत सरल मति॥ 1॥
सोहर २
हाथ जोरि करि बिनय सबहि सिर नावौं। सिय-रघुबीर-बिबाहु जथामति गावौं॥ 2॥
सोहर ३
सुभ दिन रच्यौ स्वयंबर मंगलदायक। सुनत स्रवन हिय बसहिं सीय-रघुनायक॥ 3॥
सोहर ४
देस सुहावन पावन बेद बखानिय। भूमि-तिलक सम तिरहुत त्रिभुवन जानिय॥ 4॥
सोहर ५
तहँ बस नगर जनकपुर परम उजागर। सीय लच्छि जहँ प्रगटी सब सुखसागर॥ 5॥
सोहर ६
जनक नाम तेहिं नगर बसै नरनायक। सब गुन अवधि, न दूसर पटतर लायक॥ 6॥
सोहर ७
भयेहु न होइहि, है न, जनक सम नरवइ। सीय सुता भै जासु सकल मंगलमइ॥ 7॥
सोहर ८
नृप लखि कुँवरि सयानि बोलि गुर परिजन। करि मत रचेउ स्वयंबर सिव-धनु धरि पन॥ 8॥
हरिगीतिका ९
पनु धरेउ सिवधनु रचि स्वयंबर अति रूचिर रचना बनी। जनु प्रगटि चतुरानन देखाई चतुरता सब आपनी॥ पुनि देस देस सँदेस पठयउ भूप सुनि सुख पावहीं । सब साजि साजि समाज राजा जनक-नगरहिं आवहीं॥ 9॥
सोहर १०
रूप सील बय बंस बिरूद बल दल भले। मनहुँ पुरंदर निकर उतरि अवनी चले॥ 10॥
सोहर ११
दानव देव निसाचर किन्नर अहिगन । सुनि धरि धरि नृप बेष चले प्रमुदित मन॥ 11॥
सोहर १२
एक चलहिं एक बीच एक पुर पैठहिं। एक धरहिं धनु धाय नाइ सिर बैठहीं॥ 12॥
सोहर १३
रंगभूमि पुर कौतुक एक निहारहिं । ललकि सुभाहिं नयन मन, फेरि न पारहिं॥ 13॥
सोहर १४
जनकहिं एक सिहाहिं देखि सनमानत। बाहर भीतर भीर न बनै बखानत॥ 14॥
सोहर १५
गान निसान कोलाहल कौतुक जहँ तहँ। सीय-बिबाह-उछाह जाइ कहि का पहँ॥ 15॥
सोहर १६
गाधि सुवन तेहिं अवसर अवध सिधायउ। नृपति कीन्ह सनमान भवन लै आयउ॥ 16॥
सोहर १७
पूजि पहुनई कीन्ह पाइ प्रिय पाहुन। कहेउ भूप “मोहि सरिस सुकृत किए काहु न”॥ 17॥
हरिगीतिका १८
‘काहूँ न कीन्हेउ सुकृत’ सुनि मुनि मुदित नृपहि बखानहीं। महिपाल मुनि को मिलन-सुख महिपाल मुनि मन जानहीं॥ अनुराग भाग सोहाग सील सरूप बहु भूषन भरीं। हिय हरषि सुतन्ह समेत रानीं आइ ऋषि-पायनह परीं॥ 18॥
सोहर १९
कौसिक दीन्हि असीस सकल प्रमुदित भई। सींचीं मनहुँ सुधा रस कलप-लता नई॥ 19॥
सोहर २०
रामहिं भाइन्ह सहित जबहिं मुनि जोहेउ। नैन नीर, तन पुलक, रूप मन मोहेउ॥ 20॥
सोहर २१
परसि कमल कर सीस हरषि हिय लावहिं। प्रेम-पयोधि मगन मुनि न पावहिं॥ 21॥
सोहर २२
मधुर मनोहर मूरति सादर चाहहिं । बार बार दसरथ के सुकृत सराहहिं॥ 22॥
सोहर २३
राउ कहेउ कर जोर सुबचन सुहावन। “भयउँ कृतारथ आजु देखि पद पावन॥ 23॥
सोहर २४
राउ कहेउ कर जोर सुबचन सुहावन। “भयउँ कृतारथ आजु देखि पद पावन। 23॥ तुम्ह प्रभु पूरन काम चारि-फल दायक। तेहिं ते बूझत काजु डरौं मुनिदायक”॥ 24॥
सोहर २५
कौसिक सुनि नृप बचन सराहेउ राजहिं। धर्मकथा कहि कहेउ गयउ जेहि काजहिं॥ 25॥
सोहर २६
जबहिं मुनीस महीसहि काज सुनायउ। भयउ सनेह-सत्य-बस उतर न आयउ॥ 26॥
हरिगीतिका २७
आयउ न उतरू बसिष्ठ लखि बहु भाँति नृप समझायऊ। कहि गाधि-सुत तप तेज कछु रघुपति-प्रभाउ जनायऊ॥ धीरजु धरेउ गुरु-बचन सुनि कर जोरि कह कोसल-धनी॥ “करूनानिधान सुजान प्रभु सों उचित नहिं बिनती घनी॥ 27॥
सोहर २८
नाथ मोहि बालकन्ह सहित पुर परिजन राखनहार तुम्हार अनुग्रह घर बन”॥ 28॥
सोहर २९
दीन बचन बहु भाँति भूप मुनि सन कहे। सौंपि राम अरू लखन पाँय-पंकज गहे॥ 29॥
सोहर ३०
पाइ मातु-पितु-आयसु गुरु पाँयन परे। कटि निषंग पट पीत, करनि सर धनु धरे॥ 30॥
सोहर ३१
पुरबासी नृप रानिन्ह संग दिये मन। बेगि फिरेउ करि काजु कुसल रघुनंदन॥ 31॥
सोहर ३२
ईस मनाइ असीसहिं जय जसु पावहु । न्हात खसै जनि बार, गहरू जनि लावहु॥ 32॥
सोहर ३३
चलत सकल पुर-लोग बियोग बिकल भये। सानुज भरत सप्रेम राम पाँयन नए॥ 33॥
सोहर ३४
होहिं सगुन सुभ मंगल जनु कहि दीन्हेउ। राम लखन मुनि साथ गवन तब कीन्हेउ॥ 34॥
सोहर ३५
स्यामल गौर किसोर मनोहरता-निधि। सुषमा सकल सकेलि मनहुँ बिरचे बिधि॥ 35॥
हरिगीतिका ३६
बिरचे बिरंचि बनाइ बाँची रूचिरता रंचौ नहीं । दस-चारि भुवन निहारि देखि बिचारि नहिं उपमा कहीं॥ ऋषि संग सोहत जात मगु छबि बसत सो तुलसी हिए। कियो गवन जनु दिननाथ उत्तर संग मधु माधव लिए॥ 36॥
सोहर ३७
गिरि तरु बेलि सरित सर बिपुल बिलोकहिं। धावहिं बाल सुभाय, बिहँग मृग रोकहिं॥ 37॥
सोहर ३८
सकुचहिं मुनिहिं सभीत बहुरि फिरि आवहिं। तोरि फूल फल किसलय माल बनावहिं॥ 38॥
सोहर ३९
देखि बिनोद प्रमोद प्रेम कौसिक उर। करत जाहिं घन छाँह, सुमन बरषहिं सुर॥ 39॥
सोहर ४०
बधी ताड़का राम जानि सब लायक। बिद्या-मंत्र-रहस्य दिए मुनिनायक॥ 40॥
सोहर ४१
मन-लोगन्ह के करत सुफल मन लोचन। गए कौसिक आश्रमहिं बिप्र-भय-मोचन॥ 41॥
सोहर ४२
मारि निसाचर-निकर जज्ञ करवायउ। अभय किए मुनिबृंद जगत जसु गायउ॥ 42॥
सोहर ४३
बिप्र साधु सुर-काज महामुनि मन धरि। रामहिं चले लिवाइ धनुष-मख मिसु करि॥ 43॥
सोहर ४४
गौतम-नारि उधारि पठै मति-धामहि। जनक-नगर लै गयउ महामुनि रामहिं॥ 44॥
हरिगीतिका ४५
लै गयउ रामहिं गाधि-सुवन बिलोकि पुर हरषे हिए। सुनि राउ आगे लेन आयउ सचिव गुर भूसुर लिए॥ नृप गहे पाँय, असीस पाई मान आदर अति किए॥ अवलोकि रामहि अनुभवत मनु ब्रह्मसुख सौगुन किए॥ 45॥
सोहर ४६
देखि मनोहर मूरति मन अनुरागेउ। बँधेउ सनेह बिदेह, बिराग बिरागेउ॥ 46॥
सोहर ४७
प्रमुदित हृदय सराहत भल भवसागर। जहँ उपजहिं अस मानिक, बिधि बड़ नागर॥ 47॥
सोहर ४८
पुन्य-पयोधि ‘मातु-पितु ए सिसु सुरतरू। रूप सुधा सुख देत नयन अमरनि बरू॥ 48॥
सोहर ४९
“केहि सुकृति के कुँअर” कहिय मुनिनायक। “गौर स्याम छबि धाम धरें धनु-सायक॥ 49॥
सोहर ५०
बिषय बिमुख मन मोर सेइ परमारथ। इन्हहिं देखि भयो मगन जानि बड़ स्वारथ”॥ 50॥
सोहर ५१
कहेउ सप्रेम पुलकि मुनि सुनि, “महिपालक! ए परमारथ-रूप ब्रह्ममय बालक॥ 51॥
सोहर ५२
पूषन-बंस-बिभूषन दसरथ-नंदन। नाम राम अरू लखन सुरारिनिकंदन”॥ 52॥
सोहर ५३
रूप सील बय बंस राम परिपूरन। समुझि कठिन पन आपन लाग बिसूरन॥ 53॥
हरिगीतिका ५४
लागे बिसूरन समुझि पन मन बहुरि धीरज आनि कै। लै चले देखावन रंगभूमि अनेक बिधि सनमानि कै॥ कौसिक सराही रूचिर रचना, जनक सुनि हरषित भए। तब राम लखन समेत मुनि कहँ सुभग सिंहासन दए॥ 54॥
सोहर ५५
राजत राज-समाज जुगल रघुकुल-मनि। मनहुँ सरद-बिधु उभय, नखत धरनी-धनि॥ 55॥
सोहर ५६
काकपच्छ सिर, सुभग सरोरूह लोचन। गौर स्याम सत-कोटि-काम-मद मोचन॥ 56॥
सोहर ५७
तिलक ललित सर, भ्रुकुटी काम-कमानै। स्रवन बिभूषन रूचिर देखि मन मानै॥ 57॥
सोहर ५८
नासा चिबुक कपोल अधर रद सुंदर। बसन सरद-बिधु-निंदक सहज मनोहर॥ 58॥
सोहर ५९
उर बिसाल बृष-कंध सुभग भुज अति बल। पीत बसन उपबीत, कंठ मुकुता-फल॥ 59॥
सोहर ६०
कटि निषंग, कर-कमलन्हि धरें धनु-सायक। सकल अंग मन मोहन जोहन लायक॥ 60॥
सोहर ६१
राम-लखन-छबि देखि मगन भए पुरजन । उर आनँद जल लोचन, प्रेम पुलक तन॥ 61॥
सोहर ६२
नारि परस्पर कहहिं देखि दहुँ भाइन्ह। “लहेउ जनम फल आजु जनमि जग आइन्ह॥ 62॥
हरिगीतिका ६३
जग जनमि लोचन-लाहु पाए” सकल सिवहि मनावहिं। “बर मिलौ सीतहि साँवरो हम हरषि मंगल गावहीं”॥ एक कहहिं “कुँवर किसोर कुलिस-कठोर सिव-धनु है महा। किमि लेहि बाल मराल मंदर नृपहिं अस काहु न कहा”॥ 63॥
सोहर ६४
भे निरास सब भूप बिलोकत रामहिं। “पन परिहरि सिय देब जनक बरू स्यामहिं”॥ 64॥
सोहर ६५
कहहिं एक “भलि बात, ब्याहु भल होइहिं। बर दुलहिनि लगि जनक अपन पन खोइहि”॥ 65॥
सोहर ६६
सुचि सुजान नृप कहहिं “हमहिं अस सूझई। तेज प्रताप रूप जहँ तहँ बल बूझइ॥ 66॥
सोहर ६७
चितइ न सकहु राम-तन, गाल बजावहू। बिधि बस बलउ लजान, सुमति न लजावहु॥ 67॥
सोहर ६८
अवसि राम के उठत सरासन टूटिहि। गवनहिं राज समाज नाक अस फूटिहिं॥ 68॥
सोहर ६९
कस न पियहु भरि लोचन रूप-सुधा-रसु। करहु कृतारथ जनम, होहु कत नर-पसु”॥ 69॥
सोहर ७०
दहुँ दिसि राजकुमार बिराजत मुनिबर। नील पीत पाथोज बीच जनु दिनकर॥ 70॥
सोहर ७१
काकपच्छ ऋषि परसत पानि सरोजनि। लाल कमल जनु लालत बाल-मनोजनि॥ 71॥
हरिगीतिका ७२
“मनसिज मनोहर मधुर मूरति कस न सादर जोवहू। बिनु काज राज समाज महुँ तजि लाज आपु बिगोवहू”॥ सिष देइँ भूपति साधु भूप अनूप छबि देखन लगे । रघुबंस कैरव-चंद चितइ चकोर जिमि लोचन ठगे॥ 72॥
सोहर ७३
पुर-नर-नारि निहारहिं रघुकुल दीपहिं। दोषु नेहबस देहिं बिदेह महीपहिं॥ 73॥
सोहर ७४
एक कहहिं “भल भूप, देहु जनि दूषण। नृप न सोह बिनु बचन, नाक बिनु भूषन॥ 74॥
सोहर ७५
हमरे जान जनेस बहुत भल कीन्हेउ। पन-मिस लोचन-लाहु सबन्हि कहँ दीन्हेउ॥ 75॥
सोहर ७६
अस सुकृती नरनाहु जो मन अभिलाषिहि। सो पुरइहिं जगदीस पैज पन राखिहि॥ 76॥
सोहर ७७
प्रथम सुनत जो राउ राम गुन-रूपहिं। बोलि ब्याहि सिय देत दोष नहिं भूपहिं॥ 77॥
सोहर ७८
अब करि पैज पंच महँ जो पन त्यागै। बिधि-गति जानि न जाइ, अजसु जग जागै॥ 78॥
सोहर ७९
अजहुँ अवसि रघुनंदन चाप चढ़ाउब। ब्याह उछाह सुमंगलत्रिभुवन गाउब”॥ 79॥
सोहर ८०
लागि झरोखन्ह झाँकहिं भूपति भामिनि। कहत बचन रद लसहिं दमक जनु दामिनि॥ 80॥
हरिगीतिका ८१
जनु दमक दामिनि, रूप रति मदु निदरि सुंदरि सोहहीं। मुनि ढिग देखाए सखिन्ह कुँवर बिलोकि छबि मन मोहहीं॥ सिय-मातु हरषी निरखि सुषमा अति अलौकिक राम की। हिय कहति ‘कहँ धनु कुँअर कहँ बिपरीत गति बिधि बाम की’॥ 81॥
सोहर ८२
कहि प्रिय बचन सखिन्ह सन रानि बिसूरति । “कहाँ कठिन सिव धनुष कहाँ मृदु मूरति॥ 82॥
सोहर ८३
जो बिधि लोचन अतिथि करत नहिं रामहिं। तौ कोउ नृपहिं न देत दोषु परिनामहि॥ 83॥
सोहर ८४
अब असमंजस भयउ न कछु कहि आवै। रानिहिं जानि ससोच सखी समझावै॥ 84॥
सोहर ८५
“देवि! सोच परिहरिय हरष हिय आनिय। चाप चढ़ाउब राम बचन फुर मानिय॥ 85॥
सोहर ८६
तीनि काल को ग्यान कौसिकहि करतल। सो कि स्वयंबर आनहि बालक बिनु बल?॥ 86॥
सोहर ८७
मुनि-महिमा सुनि रानिहिं धीरजु आयउ। तब सुबाहु-सूदन-जसु सखिन सुनायउ॥ 87॥
सोहर ८८
सुनि जिय भरउ भरोस रानि हिय हरखइ। बहुरि निरखि रघुबरहि प्रेम मन करखइ॥ 88॥
सोहर ८९
नृप रानी पुर-लोग राम तन चितवहिं। मंजु मनोरथ-कलस भरहिं अरू रितवहिं॥ 89॥
हरिगीतिका ९०
रितवहिं भरहिं धनु निरखि छिनु-छिनु निरखि रामहिं सोचहीं। नर नारि हरष-बिषाद-बस हिय सकल सिवहिं सँकोचहीं। तब जनक-आयसु पाइ कुलगुरु जानकिहिं लै आयऊ। सिय रूप-रासि निहारि लोच- लाहु लोगन्हि पायऊ॥ 90॥
सोहर ९१
मंगल भूषन बसन मंजु तन सोहहिं। देखि मूढ़ महिपाल मोह-बस मोहहिं॥ 91॥
सोहर ९२
रूप-रासि जेहि ओर सुभाय निहारइ। नील-कमल-सर-श्रेनि मयन जनु डारइ॥ 92॥
सोहर ९३
छिनु सीतहिं छिनु रामहि पुरजन देखहिं। रूप् सील बय बंस बिसेष बिसेषहिं॥ 93॥
सोहर ९४
राम दीख जब सीय, सीय रघुनायक । दोउ तन तकि तकि मयन सुधारत सायक॥ 94॥
सोहर ९५
प्रेम प्रमोद परस्पर प्रगटत गोपहिं। जनु हिरदय गुन-ग्राम-थूनि थिर रोपहिं॥ 95॥
सोहर ९६
राम-सीय बय, समौ, सुभाय सुहावन। नृप जोबन छबि पुरइ चहत जनु आवन॥ 96॥
सोहर ९७
सो छबि जाइ न बरनि देखि मनु मानै । सुधा-पान करि मूक कि स्वाद बखानै॥ 97॥
सोहर ९८
तब बिदेह-पन बंदिन्ह प्रगट सुनायउ। उठे भूप आमरषि सगुन नहिं पायउ॥ 98॥
हरिगीतिका ९९
नहिं सगुन पायेउ रहे मिसु करि एक धनु देखन गए। टकटोरि कपि ज्यौं नारियरु सिर नाइ सब बैठत भए। । एक करहिं दाप, न चाप सज्जन-बचन जिमि टारे टरैं। नृप नहुष ज्यो सब के बिलोकत बुद्धि-बल बरबस हरै॥ 99॥
सोहर १००
देखि सपुर परिवार जनक हिय हारेउ। नृप-समाज जनु तुहिन बनज-बन मारेउ॥ 100॥
सोहर १०१
कौसिक जनकहिं कहेउ “देहु अनुसासन। देखि भानु-कुल-भानु इसानु-सरासन॥ 101॥
सोहर १०२
“मुनिबर तुम्हरे बचन मेरू महि डोलहिं। तदपि उचित आचरत पाँच भल बोलहिं॥ 102॥
सोहर १०३
बानु बानु जिमि गयउ, गवहिं दसकंधरू। को अवनी-तल इन्ह सम बीर-धुरध ं रू॥ 103॥
सोहर १०४
पारबती मन सरिस अचल धनु-चालक। हहिं पुरारि तेउ एक-नारि-ब्रत-पालक॥ 104॥
सोहर १०५
सो धनु कहिय अवलोकन भूप-किसोरहि। भेद कि सिरिस सुमन-कन कुलिस कठोरहिं॥ 105॥
सोहर १०६
रोम रोम छबि निंदति सोभ मनोजनि। देखिय मूरति, मलिन करिय मुनि सो जनि”॥ 106॥
सोहर १०७
मुनि हँसि कहेउ “जनक, यह मूरति सो हइ। सुमिरत सकृत मोह मल सकल बिछोहइ॥ 107॥
हरिगीतिका १०८
सब मल-बिछोहनि जानि मूरति जनक कौतुक देखहू। धनु-सिंधु नृप-बलजल बढ़यो रघुबरहि कंु भज लेखहू॥” सुनि सकुचि सोचहिं जनक, गुरु-पद बंदि रघुनंदन चले। नहिं हरष हृदय बिषाद कछु भए सगुन सुभ मंगल भले॥ 108॥
सोहर १०९
बरिसन लगे सुमन सुर, दुंदुभि बाजहिं। मुदित जनक पुर-परिजन नृपगन लाजहिं॥ 109॥
सोहर ११०
महि महिधरनि लखन कह बलहि बढ़ावन । राम चहत सिव-चापहि चपरि चढ़ावन॥ 110॥
सोहर १११
गए सुभाय राम जब चाप समीपहि। सोच सहित परिवार बिदेह महीपहि॥ 111॥
सोहर ११२
कहि न सकति कछु सकुचति, सिय हिय सोचइ। गौरि गनेस गिरीसहि सुमिरि सँकोचइ॥ 112॥
सोहर ११३
होत बिरह-सर-मगन देखि रघुनाथहिं। फरकि बाम भुज नयन देत जनु हाथहि॥ 113॥
सोहर ११४
धीरज धरति, सगुन बल रहति सो नाहिन। बर किसोर धनु घोर दइउ नहिं दाहिन॥ 114॥
सोहर ११५
अंतरजामी राम मरम सब जानेउ। धनु चढ़ाइ कौतुकहिं कान लागि तानेउ॥ 115॥
सोहर ११६
प्रेम परखि रघुबीर सरासन भंजेउ। जनु मृग-राज किसोर महा गल भंजेउ॥ 116॥
हरिगीतिका ११७
गंजेउ सो गर्जेउ घोर धुनि सुनि भूमि भूधर लरखरे। रघुबीर जस मुकता बिपुल सब भुवन पटु पेटक भरे॥ हित-मुदित, अनहित रूदित मुख, छबि कहत कबि धनु-जाग की। जनु भोर चक्क चकोर कैरव सघन कमल तड़ाग की॥ 117॥
सोहर ११८
नभ पुर मंगल गान निसान गहागहे। देखि मनोरथ सुरतरू ललित लहालहे॥ 118॥
सोहर ११९
तब उपुरोहित कहेउ, सखी सब गावत। चली लेवाइ जानकिहि भा मनभावत॥ 119॥
सोहर १२०
कर-कमलनि जयमाल जानकी सोहइ। बरनि सकै छबि अतुलित अस कबि को हइ॥ 120॥
सोहर १२१
सीय सनेह-सकुच-बस पिय-तन हेरइ। सुरतरू रूख सुरबेलि पवन जनु फेरइ॥ 121॥
सोहर १२२
लसत ललित कर-कमल माल पहिरावत। काम-फंद जनु चंदहिं बनज फँसावत॥ 122॥
सोहर १२३
राम-सीय छबि निरूपम, निरूपम सो दिनु । सुख-समाज लखि रानिन्ह आनँद छिनु-छिनु॥ 123॥
सोहर १२४
प्रभुहि भाल पहिराइ जानकिहि लै चलीं। सखीं मनहुँ बिधु-उदय मुदित कैरव कलीं॥ 124॥
सोहर १२५
बरषहिं बिबुध प्रसून हरषि कहि जय जय। सुख सनेह भरे भुवन राम गुर पहिं गय॥ 125॥
हरिगीतिका १२६
गए राम गुरु पहिं, राउ रानी नारि-नर आनँद भरे। जनु तृषित करि-करिनी-निकर सीतल सुधासागर परे॥ कौसिकहि पूजि प्रसंसि आयसु पाइ नृप सुख पायऊ। लिखि लगन तिलक समाज-सजि कुल-गुरहिं अवध पठायऊ॥ 126॥
सोहर १२७
गुनि-गन बोलि कहेउ नृप माँडव छावन। गावहिं गीत सुवासिनि, बाज बधावन॥ 127॥
सोहर १२८
सीय-गीत-हित पूजहिं गौरि गनेसहि। परिजन पुरजन सहित प्रमोद नरेसहि॥ 128॥
सोहर १२९
प्रथम हरदि बंदन करि मंगल गावहिं करि कुल-रीति, कलम थपि तैलु चढ़ावहिं॥ 129॥
सोहर १३०
गे मुनि अवध, बिलोकि सुसरित नहायउ। सतानंद सत-कोटि-नाम फल पायउ॥ 130॥
सोहर १३१
नृप सुनि आगे आइ पूजि सनमानेउ। दीन्हि लगन कहि कुसल राउ हरषानेउ॥ 131॥
सोहर १३२
सुनि पुर भयउ अनंद बधाव बजावहिं। सजहिं सुमंगल कलम बितान बनावहिं॥ 132॥
सोहर १३३
राउ छाँड़ि सब काज साज सब साजहिं। चलेउ बरात बनाइ पूजि गनराजहिं॥ 133॥
सोहर १३४
बाजहिं ढोल निसान सगुन सुभ पाइन्हि। सिय नैहर जनकौर नगर नियराइन्हि॥ 134॥
हरिगीतिका १३५
नियरानि नगर बरात हरषी लेन अगवानी गए। देखत परस्पर मिलत मानत, प्रेम-परिपूरन भए॥ आनंद पुर कौतुक कोलाहल बनत सो बरनत कहाँ। लै दियो तहँ जनवास सकल सुपास नित नूतन जहाँ॥ 135॥
सोहर १३६
गे जनवासहिं कौसिक राम-लखन लिए। हरषि निरखि बरात, प्रेम प्रेमुदित हिए॥ 136॥
सोहर १३७
हृदय लाइ लिए गोद मोद अति भूपहि। कहि न सकहिं सत सेष अनंद अनूपहिं॥ 137॥
सोहर १३८
राय कौसिकहि पूजि दान बिप्रन्ह दिए। राम सुमंगल हेतु सकल मंगल किए॥ 138॥
सोहर १३९
ब्याह-बिभूषन-भूषित भूषन-भूषन। बिश्व-बिलोचन, बनज-बिकासक पूषन॥ 139॥
सोहर १४०
मध्य बरात बिराजत अति अनुकूलेउ । मनहुँ काम आराम कल्पतरु फूलेउ॥ 140॥
सोहर १४१
पठई भेंट बिदेह बहुत बहु भाँतिन्ह। देखत देव सिहाहिं अनंद बरातिन्ह॥ 141॥
सोहर १४२
बेद-बिहित कुलरीति कीन्हि दहुँ कुलगुर। पठई बोलि बरात जनक प्रमुदित उर॥ 142॥
सोहर १४३
जाइ कहेउ “पगु धारिय” मुनि अवधेसहि। चले सुमिरि गुरु गौरि गिरीस गनेसहि॥ 143॥
हरिगीतिका १४४
चले सुमिरि गुरु, सुर सुमन बरषहि परे बहु बिधि पाँवड़े। सनमानि सब बिधि जनक दसरथ किए प्रम कनावड़े॥ गुन सकल सम सम समधी परस्पर मिलन अति आनँद लहे। जय धन्य जय जय धन्य धन्य बिलोकि सुर नर मुनि कहे॥ 144॥
सोहर १४५
तीनि लोक अवलोकहिं नहिं उपमा कोउ। दसरथ जनक समान जनक दसरथ दोउ॥ 145॥
सोहर १४६
सजहिं सुमंगल साज रहस रनिवासहि। गान करहिं पिकबैनि सहित परिहासहि॥ 146॥
सोहर १४७
उमा रमादिक सुरतिय सुनि प्रमुदित भइँ । कपट नारि-बर-बेष बिरच मंडम गइँ॥ 147॥
सोहर १४८
मंगल आरति साज बहरि परिछन चलीं। जनु बिगसीं रबि-उदय कनक-पंकज-कलीं॥ 148॥
सोहर १४९
नख सिख सुंदर राम-रूप जब देखहिं। सब इंद्रिन्ह महँ इंद्र-बिलोचन लेखहिं॥ 149॥
सोहर १५०
परम प्रीति कुलरीति करहिं गज-गामिनि। नहिं अघाहिं अनुराग भाग भरि भामिनि॥ 150॥
सोहर १५१
नेगचारू कहँ नागरि गहरू न लावहिं। निरखि निरखि आनंद सुलोचनि पावहिं॥ 151॥
सोहर १५२
करि आरती निछावरि बरहिं निहारहिं । प्रेम-मगन प्रमदागन तन न सँभारहिं॥ 152॥
हरिगीतिका १५३
नहिं तन सम्हारहिं छबि निहारहिं निमिष-रिपु जनु रन जए। चक्रवै-लोचल राम-रूप-सुराज-सुख भागी भए॥ तब जनक सहित समाज राजहिं उचित रूचिरासन दए। कौसिक बसिष्ठहि पूजि पूजे राउ दै अंबर नए॥ 153॥
सोहर १५४
देत अरघ रघुबीरहि मंडप लै चलीं। करहिं सुमंगल गान उँ मगि आनँद अली॥ 154॥
सोहर १५५
बर बिराज मंडप महँ बिस्व बिमोहइ। ऋतु बसंत बन-मध्य मदन जनु सोहइ॥ 155॥
सोहर १५६
कुल-बिबहार, बेद-बिधि चाहिय जहँ जस। उपरोहित दोउ करहिं मुदित मन तहँ तस॥ 156॥
सोहर १५७
बरहि पूजि नृप दीन्ह सुभग सिंहासन। चलीं दुलहिनिहि ल्याइ पाइ अनुसासन॥ 157॥
सोहर १५८
जुबति जुत्थ महँ सीय सुभाइ बिराजइ। उपमा कहत लजाइ भारती भाजइ॥ 158॥
सोहर १५९
दुलह दुलहिनिन्ह देखि नारि नर हरषहिं । छिनु छिनु गान निसान सुमन सुर बरषहिं॥ 159॥
सोहर १६०
लै लै नाउँ सुआसिनि मंगल गावहिं। कुँवर कुँवरि हित गनपति गौरि पुजावहिं॥ 160॥
सोहर १६१
अगिनि थापि मिथिलेस कुसोदक लीन्हेउ। कन्या-दान बिधान संकलप कीन्हेउ॥ 161॥
हरिगीतिका १६२
संकल्पि सिय रामहि समर्पी सील सुख सोभामई। जिमि संकरहि गिरिराज गिरिजा, हरिहि श्री सागर दई॥ सिंदरू -बंदन होम लावा होन लागीं भाँवरी। सिल-पोहनी करि मोहनी मन हर्यौ मूरति साँवरी॥ 162॥
सोहर १६३
यहि बिधि भयो बिवाह उछाह तिहूँ पुर। देहिं असीस मुनीस सुमन बरषहिं सुर॥ 163॥
सोहर १६४
मन-भावत बिधि कीन्ह, मुदित भामिनि भइँ। बर दुलहिनिहि लवाइ सखी कोहबर गइँ॥ 164॥
सोहर १६५
निरखि निछावर करहि बसन मनि छिनु छिनु। जाइ न बरनि बिनोद मोदमय सो दिनु॥ 165॥
सोहर १६६
सिय-भ्राता के समय भोम तहँ आयउ। दरु ीदरु ा करि नेगु सुनात जनायउ॥ 166॥
सोहर १६७
चतुर नारि बर कुँवरिहि रीति सिखावहिं। देहिं गारि लहकौरि समौ सुख पावहिं॥ 167॥
सोहर १६८
जुआ खेलावन कौतुक कीन्ह सयानिन्ह। जीति-हारि-मिस देहिं गारि दहुँ रानिन्ह॥ 168॥
सोहर १६९
सीय-मातु मन मुदित उतारति आरति। को कहि सकइ अनंद मगन भइ भारति॥ 169॥
सोहर १७०
जुबति जूथ रनिवास रहस बस एहि बिधि। देखि देखि सिय राम सकल मंगलनिधि॥ 170॥
हरिगीतिका १७१
मंगल-निधान बिलोकि लोयन-लाह लूटति नागरी। दइ जनक तीनिहु कुँवर बिबाहि सुनि आनँद-भरीं॥ कल्यान मो कल्यान पाइ बितान छबि मन मोहई। सुर धेनु ससि, सुरमनि सहित मानहुँ कलप-तरू सोहई॥ 171॥
सोहर १७२
जनक-अनुज-तनया दइ परम मनोरम। जेठि भरत कहँ ब्याहि रूप रति सय सम॥ 172॥
सोहर १७३
सिय लघु भगिनि लखन कहुँ रूप-उजागरि। लखन-अनुज श्रुतकीरति सब-गुन-आगरि॥ 173॥
सोहर १७४
राम-बिबाह समान ब्याह तीनिउ भए। जीवन-फल, लोचन-फल बिधि सब कहँ दए॥ 174॥
सोहर १७५
दाइज भयउ बिबिध बिधि, जाइ न सो गनि। दासी, दास, बाजि, गज, हेम, बसन, मनि॥ 175॥
सोहर १७६
दान मान परमान प्रेम पूरन किए। समधी सहित बरात बिनय बस करि लिए॥ 176॥
सोहर १७७
गे जनवासे राउ, सृंग सुत सुतबहु। जनु पाए फल चारि सहित साधन चहुँ॥ 177॥
सोहर १७८
चहुँ प्रकार जेवनार भई बहु भाँतिन्ह । भोजन करत अवधपति सहित बरातिन्ह॥ 178॥
सोहर १७९
देहि गारि बर नारि नाम लै दहुँ दिसि जेंवत बढ़ेउ अनंद, सुहावनि सो निसि॥ 179॥
हरिगीतिका १८०
सो निसि सोहावनि, मधुर गावति, बाजने बाजहिं भले। नृप कियो भोजन पान, पाइ प्रमोद जनवासेहि चले॥ नट भाट मागध सूत जाचक जस प्रतापहिं बरनहीं॥ सानंद भूसुर-बृंद मनि गज देत मन करषैं नहीं॥ 180॥
सोहर १८१
करि करि बिनय कछुक दिन राखि बरातिन्ह। जनक कीन्ह पहुनाई अगनित भाँतिन्ह॥ 181॥
सोहर १८२
“प्रात बरात चलिहि सुनि भूपति-भामिनि। परि न बिरह-बस नींद, बीति गइ जामिनि॥ 182॥
सोहर १८३
खगभर नगर, नारि नर बिधिहि मनावहिं। बार बार ससुरारि राम जेहि आवहिं॥ 183॥
सोहर १८४
सकल चलन के साज जनक साजत भए । भाइन्ह सहित राम तब भूप-भवन गए॥ 184॥
सोहर १८५
सासु उतारि आरती करहिं निछावरि। निरखि निरखि हिय हरषहिं मूरति साँवरि॥ 185॥
सोहर १८६
माँगेउ बिदा राम तब, सुनि करूना भरी। परिहरि सकुच सप्रेम पुलकि पायन्ह परी॥ 186॥
सोहर १८७
सीय सहित सब सुता सौंपि कर जोरहिं। बार बार रघुनाथहि निरखि निहोरहिं॥ 187॥
सोहर १८८
“तात तजिय जनि छोह मया राखबि मन। अनुचर जानब राउ सहित पुर परिजन॥ 188॥
हरिगीतिका १८९
जन जानि करब सनेह, बलि” कहि दीन बचन सुनावहीं अति प्रेम बारहिं बार रानी बालिकन्हि उर लावहीं॥ सिय चलत पुरजन नारि हय गज बिहँग मृग ब्याकुल भए॥ सुनि बिनय सासु प्रबोधि तब रघुबंस-मनि पितु पहिं गए॥ 189॥
सोहर १९०
परेउ निसानहिं घाउ राउ अवधहिं चले। सुर-गन बरषहिं सुमन सगुन पावहिं भले॥ 190॥
सोहर १९१
जनक जानकिहि भेटि सिखाइ सिखावन। सहित सचिव गुरु बंधु चले पहुँचावन॥ 191॥
सोहर १९२
प्रेम पुलकि कहि राय “फिरिय अब राजन।” करत परस्पर बिनय सकल गुन-भाजन॥ 192॥
सोहर १९३
कहेउ जनक कर जोरि “कीन्ह मोहि आपन। रघुकुल-तिलक सदा तुम उथपन-थापन॥ 193॥
सोहर १९४
बिलग न मानब मोर जो बोलि पठायउँ । प्रभु प्रसाद जस जानि सकल सुख पायउँ ”॥ 194॥
सोहर १९५
पुनि बसिष्ठ आदिक मुनि बंदि महीपति। गहि कौसिक के पाँय कीन्ह बिनती अति॥ 195॥
सोहर १९६
भाइन्ह सहित बहोरि बिनय रघुबीरहि। गदगद कंठ, नयन जल, उर धरि धीरहिं॥ 196॥
सोहर १९७
“कृपा-सिंधु सुख-सिंधु सुजान-सिरोमनि। तात! समय सुधि करबि छोह छाँड़ब जनि”॥ 197॥
हरिगीतिका १९८
जनि छोह छाँड़ब बिनय सुनि रघुबीर बहु बिनती करी। मिलि भेटि सहित सनेह फिरेउ बिदेह मन धीरज धरी॥ सो समौ कहत न बनत कछु सब भुवन भरि करूना रहे। तब कीन्ह कोसलपति पयान निसान बाजे गहगहे॥ 198॥
सोहर १९९
पंथ मिले भृगुनाथ हाथ फरसा लिये। डाँटहिं आँ खि देखाइ कोप दारून किए॥ 199॥
सोहर २००
राम कीन्ह परितोष रोष रिस परिहरि। चले सौंप सारंग सुफल लोचन करि॥ 200॥
सोहर २०१
रघुबर-भुज-बल देखि उछाह बरातिन्ह। मुदित राउ लखि सन्मुख बिधि सब भाँतिन्ह॥ 201॥
सोहर २०२
एहि बिधि ब्याहि सकल सुत जग जसु छायउ। मग-लोगन्हि सुख देत अवधपति आयउ॥ 202॥
सोहर २०३
होहिं सुमगं ल सगुन सुमन सुर बरषहिं। नगर कोलाहल भयउ नारि नर हरषहिं॥ 203॥
सोहर २०४
घाट बाट पुर द्वार बजार बनावहिं। बीथीं सींचि सुगंध सुमंगल गावहिं॥ 204॥
सोहर २०५
चौंकैं पुरैं चारू कलस ध्वज साजहिं। बिबिध प्रकार गहागह बाजन बाजहिं॥ 205॥
सोहर २०६
बंदन वार बितान पताका घर घर। रोपैं सफल सपल्लव मंगल तरूबर॥ 206॥
हरिगीतिका २०७
मंगल बिटप मंजुल बिपुल दधि दबू अच्छत रोचना। भरि थार आरति सजहिं सब सारंग-सावक-लोचना॥ मन मुदित कौसल्या सुमित्रा सकल भूपति-भामिनी। सजि साजि परिछन चलीं रामहिं मत्त-कुंजर-गामिनी॥ 207॥
सोहर २०८
बधुन्ह सहित सुत चारिउ मातु निहारहिं। बारहिं बार आरती मुदित उतारहिं॥ 208॥
सोहर २०९
करहिं निछावरि छिनु छिनु मंगल मुद भरी। दूलह दुलहिनिन्ह देखि प्रेम-पय-निधि परीं॥ 209॥
सोहर २१०
देत पाँवड़े अरघ चलीं लै सादर । उमगि चलेउ आनंद भुवन भुहँ बादर॥ 210॥
सोहर २११
नारि उहारि उहारि दुलहिनिन्ह देखहिं। नैन-लाहु लहि जनम सफल करि लेखहिं॥ 211॥
सोहर २१२
भवन आनि सनमानि सकल मंगल किए। बसन कनक मनि धेनु दान बिप्रन्ह दिए॥ 212॥
सोहर २१३
जाचक कीन्ह निहाल असीसहिं जहँ तहँ। पूजे देव पितर सब राम-उदय कहँ॥ 213॥
सोहर २१४
जाचक कीन्ह निहाल असीसहिं जहँ तहँ। पूजे देव पितर सब राम-उदय कहँ।213॥ नेगचार करि दीन्ह सबहिं पहिरावनि। समधी सकल सुआसिनि गुरुतिय पावनि॥ 214॥
सोहर २१५
जोरी चारि निहारि असीसत निकसहिं। मनहुँ कुमुद बिधु-उदय मुदित मन बिकसहिं॥ 215॥
हरिगीतिका २१६
बिकसहिं कुमुद जिमि देखि बिधु भइ अवध सुख सोभामई । एहि जुगुति राम बिबाह गावहिं सकल कबि कीरति नई। । उपबीत ब्याह उछाह जे सिय राम मंगल गावहीं। तुलसी सकल कल्यान ते नर नारि अनुदित पावहीं॥ 216॥
Contributors
𑂄𑂠𑂩𑂹𑂬 𑂫𑂩𑂹𑂧𑂰
सामुदायिक संरक्षण / Community Custodianship
इस अध्याय की अनुवाद स्थिति
Chapter Translation Coverage & Stewardship
यह अध्याय पूर्णतः अनूदित है! आप पाठ की प्रामाणिकता हेतु संशोधन या समीक्षा प्रस्तुत कर सकते हैं।
अनुवाद पूर्णता / Completion: 100% 216/216 छंद अनूदित