श्रीरामचरितमानस
अरण्यकाण्ड
Back to Work अवधी (Awadhi)
श्लोक १
मूलं धर्मतरोर्विवेकजलधेः पूर्णेन्दुमानन्ददं वैराग्याम्बुजभास्करं ह्यघघनध्वान्तापहं तापहम्। मोहाम्भोधरपूगपाटनविधौ स्वःसम्भवं शङ्करं वन्दे ब्रह्मकुलं कलंकशमनं श्रीरामभूपप्रियम्।।
श्लोक २
सान्द्रानन्दपयोदसौभगतनुं पीताम्बरं सुन्दरं पाणौ बाणशरासनं कटिलसत्तूणीरभारं वरम् राजीवायतलोचनं धृतजटाजूटेन संशोभितं सीतालक्ष्मणसंयुतं पथिगतं रामाभिरामं भजे।।
सोरठा १
उमा राम गुन गूढ़ पंडित मुनि पावहिं बिरति। पावहिं मोह बिमूढ़ जे हरि बिमुख न धर्म रति।।
चौपाई १
पुर नर भरत प्रीति मैं गाई। मति अनुरूप अनूप सुहाई।।
चौपाई २
अब प्रभु चरित सुनहु अति पावन। करत जे बन सुर नर मुनि भावन।।
चौपाई ३
एक बार चुनि कुसुम सुहाए। निज कर भूषन राम बनाए।।
चौपाई ४
सीतहि पहिराए प्रभु सादर। बैठे फटिक सिला पर सुंदर।।
चौपाई ५
सुरपति सुत धरि बायस बेषा। सठ चाहत रघुपति बल देखा।।
चौपाई ६
जिमि पिपीलिका सागर थाहा। महा मंदमति पावन चाहा।।
चौपाई ७
सीता चरन चौंच हति भागा। मूढ़ मंदमति कारन कागा।।
चौपाई ८
चला रुधिर रघुनायक जाना। सींक धनुष सायक संधाना।।
दोहा १
अति कृपाल रघुनायक सदा दीन पर नेह। ता सन आइ कीन्ह छलु मूरख अवगुन गेह।।
चौपाई ९
प्रेरित मंत्र ब्रह्मसर धावा। चला भाजि बायस भय पावा।।
चौपाई १०
धरि निज रुप गयउ पितु पाहीं। राम बिमुख राखा तेहि नाहीं।।
चौपाई ११
भा निरास उपजी मन त्रासा। जथा चक्र भय रिषि दुर्बासा।।
चौपाई १२
ब्रह्मधाम सिवपुर सब लोका। फिरा श्रमित ब्याकुल भय सोका।।
चौपाई १३
काहूँ बैठन कहा न ओही। राखि को सकइ राम कर द्रोही।।
चौपाई १४
मातु मृत्यु पितु समन समाना। सुधा होइ बिष सुनु हरिजाना।।
चौपाई १५
मित्र करइ सत रिपु कै करनी। ता कहँ बिबुधनदी बैतरनी।।
चौपाई १६
सब जगु ताहि अनलहु ते ताता। जो रघुबीर बिमुख सुनु भ्राता।।
चौपाई १७
नारद देखा बिकल जयंता। लागि दया कोमल चित संता।।
चौपाई १८
पठवा तुरत राम पहिं ताही। कहेसि पुकारि प्रनत हित पाही।।
चौपाई १९
आतुर सभय गहेसि पद जाई। त्राहि त्राहि दयाल रघुराई।।
चौपाई २०
अतुलित बल अतुलित प्रभुताई। मैं मतिमंद जानि नहिं पाई।।
चौपाई २१
निज कृत कर्म जनित फल पायउँ। अब प्रभु पाहि सरन तकि आयउँ।।
चौपाई २२
सुनि कृपाल अति आरत बानी। एकनयन करि तजा भवानी।।
सोरठा २
कीन्ह मोह बस द्रोह जद्यपि तेहि कर बध उचित। प्रभु छाड़ेउ करि छोह को कृपाल रघुबीर सम।।
चौपाई २३
रघुपति चित्रकूट बसि नाना। चरित किए श्रुति सुधा समाना।।
चौपाई २४
बहुरि राम अस मन अनुमाना। होइहि भीर सबहिं मोहि जाना।।
चौपाई २५
सकल मुनिन्ह सन बिदा कराई। सीता सहित चले द्वौ भाई।।
चौपाई २६
अत्रि के आश्रम जब प्रभु गयऊ। सुनत महामुनि हरषित भयऊ।।
चौपाई २७
पुलकित गात अत्रि उठि धाए। देखि रामु आतुर चलि आए।।
चौपाई २८
करत दंडवत मुनि उर लाए। प्रेम बारि द्वौ जन अन्हवाए।।
चौपाई २९
देखि राम छबि नयन जुड़ाने। सादर निज आश्रम तब आने।।
चौपाई ३०
करि पूजा कहि बचन सुहाए। दिए मूल फल प्रभु मन भाए।।
दोहा ३
प्रभु आसन आसीन भरि लोचन सोभा निरखि। मुनिबर परम प्रबीन जोरि पानि अस्तुति करत।।
छंद १
नमामि भक्त वत्सलं। कृपालु शील कोमलं।। भजामि ते पदांबुजं। अकामिनां स्वधामदं।। निकाम श्याम सुंदरं। भवाम्बुनाथ मंदरं।। प्रफुल्ल कंज लोचनं। मदादि दोष मोचनं।। प्रलंब बाहु विक्रमं। प्रभोऽप्रमेय वैभवं।। निषंग चाप सायकं। धरं त्रिलोक नायकं।। दिनेश वंश मंडनं। महेश चाप खंडनं।। मुनींद्र संत रंजनं। सुरारि वृंद भंजनं।। मनोज वैरि वंदितं। अजादि देव सेवितं।। विशुद्ध बोध विग्रहं। समस्त दूषणापहं।। नमामि इंदिरा पतिं। सुखाकरं सतां गतिं।। भजे सशक्ति सानुजं। शची पतिं प्रियानुजं।। त्वदंघ्रि मूल ये नराः। भजंति हीन मत्सरा।। पतंति नो भवार्णवे। वितर्क वीचि संकुले।। विविक्त वासिनः सदा। भजंति मुक्तये मुदा।। निरस्य इंद्रियादिकं। प्रयांति ते गतिं स्वकं।। तमेकमभ्दुतं प्रभुं। निरीहमीश्वरं विभुं।। जगद्गुरुं च शाश्वतं। तुरीयमेव केवलं।। भजामि भाव वल्लभं। कुयोगिनां सुदुर्लभं।। स्वभक्त कल्प पादपं। समं सुसेव्यमन्वहं।। अनूप रूप भूपतिं। नतोऽहमुर्विजा पतिं।। प्रसीद मे नमामि ते। पदाब्ज भक्ति देहि मे।। पठंति ये स्तवं इदं। नरादरेण ते पदं।। व्रजंति नात्र संशयं। त्वदीय भक्ति संयुता।।
सोरठा ४
बिनती करि मुनि नाइ सिरु कह कर जोरि बहोरि। चरन सरोरुह नाथ जनि कबहुँ तजै मति मोरि।।
चौपाई ३१
अनुसुइया के पद गहि सीता। मिली बहोरि सुसील बिनीता।।
चौपाई ३२
रिषिपतिनी मन सुख अधिकाई। आसिष देइ निकट बैठाई।।
चौपाई ३३
दिब्य बसन भूषन पहिराए। जे नित नूतन अमल सुहाए।।
चौपाई ३४
कह रिषिबधू सरस मृदु बानी। नारिधर्म कछु ब्याज बखानी।।
चौपाई ३५
मातु पिता भ्राता हितकारी। मितप्रद सब सुनु राजकुमारी।।
चौपाई ३६
अमित दानि भर्ता बयदेही। अधम सो नारि जो सेव न तेही।।
चौपाई ३७
धीरज धर्म मित्र अरु नारी। आपद काल परिखिअहिं चारी।।
चौपाई ३८
बृद्ध रोगबस जड़ धनहीना। अधं बधिर क्रोधी अति दीना।।
चौपाई ३९
ऐसेहु पति कर किएँ अपमाना। नारि पाव जमपुर दुख नाना।।
चौपाई ४०
एकइ धर्म एक ब्रत नेमा। कायँ बचन मन पति पद प्रेमा।।
चौपाई ४१
जग पति ब्रता चारि बिधि अहहिं। बेद पुरान संत सब कहहिं।।
चौपाई ४२
उत्तम के अस बस मन माहीं। सपनेहुँ आन पुरुष जग नाहीं।।
चौपाई ४३
मध्यम परपति देखइ कैसें। भ्राता पिता पुत्र निज जैंसें।।
चौपाई ४४
धर्म बिचारि समुझि कुल रहई। सो निकिष्ट त्रिय श्रुति अस कहई।।
चौपाई ४५
बिनु अवसर भय तें रह जोई। जानेहु अधम नारि जग सोई।।
चौपाई ४६
पति बंचक परपति रति करई। रौरव नरक कल्प सत परई।।
चौपाई ४७
छन सुख लागि जनम सत कोटि। दुख न समुझ तेहि सम को खोटी।।
चौपाई ४८
बिनु श्रम नारि परम गति लहई। पतिब्रत धर्म छाड़ि छल गहई।।
चौपाई ४९
पति प्रतिकुल जनम जहँ जाई। बिधवा होई पाई तरुनाई।।
सोरठा ५
सहज अपावनि नारि पति सेवत सुभ गति लहइ।
जसु गावत श्रुति चारि अजहुँ तुलसिका हरिहि प्रिय ॥
सोरठा ५ख
सुनु सीता तव नाम सुमिर नारि पतिब्रत करहि। तोहि प्रानप्रिय राम कहिउँ कथा संसार हित।।
चौपाई ५०
सुनि जानकीं परम सुखु पावा। सादर तासु चरन सिरु नावा।।
चौपाई ५१
तब मुनि सन कह कृपानिधाना। आयसु होइ जाउँ बन आना।।
चौपाई ५२
संतत मो पर कृपा करेहू। सेवक जानि तजेहु जनि नेहू।।
चौपाई ५३
धर्म धुरंधर प्रभु कै बानी। सुनि सप्रेम बोले मुनि ग्यानी।।
चौपाई ५४
जासु कृपा अज सिव सनकादी। चहत सकल परमारथ बादी।।
चौपाई ५५
ते तुम्ह राम अकाम पिआरे। दीन बंधु मृदु बचन उचारे।।
चौपाई ५६
अब जानी मैं श्री चतुराई। भजी तुम्हहि सब देव बिहाई।।
चौपाई ५७
जेहि समान अतिसय नहिं कोई। ता कर सील कस न अस होई।।
चौपाई ५८
केहि बिधि कहौं जाहु अब स्वामी। कहहु नाथ तुम्ह अंतरजामी।।
चौपाई ५९
अस कहि प्रभु बिलोकि मुनि धीरा। लोचन जल बह पुलक सरीरा।।
छंद २
तन पुलक निर्भर प्रेम पुरन नयन मुख पंकज दिए। मन ग्यान गुन गोतीत प्रभु मैं दीख जप तप का किए।। जप जोग धर्म समूह तें नर भगति अनुपम पावई। रधुबीर चरित पुनीत निसि दिन दास तुलसी गावई।।
दोहा ६क
कलिमल समन दमन मन राम सुजस सुखमूल। सादर सुनहि जे तिन्ह पर राम रहहिं अनुकूल।।
सोरठा ६ख
कठिन काल मल कोस धर्म न ग्यान न जोग जप। परिहरि सकल भरोस रामहि भजहिं ते चतुर नर।।
चौपाई ६०
मुनि पद कमल नाइ करि सीसा। चले बनहि सुर नर मुनि ईसा।।
चौपाई ६१
आगे राम अनुज पुनि पाछें। मुनि बर बेष बने अति काछें।।
चौपाई ६२
उमय बीच श्री सोहइ कैसी। ब्रह्म जीव बिच माया जैसी।।
चौपाई ६३
सरिता बन गिरि अवघट घाटा। पति पहिचानी देहिं बर बाटा।।
चौपाई ६४
जहँ जहँ जाहि देव रघुराया। करहिं मेध तहँ तहँ नभ छाया।।
चौपाई ६५
मिला असुर बिराध मग जाता। आवतहीं रघुवीर निपाता।।
चौपाई ६६
तुरतहिं रुचिर रूप तेहिं पावा। देखि दुखी निज धाम पठावा।।
चौपाई ६७
पुनि आए जहँ मुनि सरभंगा। सुंदर अनुज जानकी संगा।।
दोहा ७
देखी राम मुख पंकज मुनिबर लोचन भृंग। सादर पान करत अति धन्य जन्म सरभंग।।
चौपाई ६८
कह मुनि सुनु रघुबीर कृपाला। संकर मानस राजमराला।।
चौपाई ६९
जात रहेउँ बिरंचि के धामा। सुनेउँ श्रवन बन ऐहहिं रामा।।
चौपाई ७०
चितवत पंथ रहेउँ दिन राती। अब प्रभु देखि जुड़ानी छाती।।
चौपाई ७१
नाथ सकल साधन मैं हीना। कीन्ही कृपा जानि जन दीना।।
चौपाई ७२
सो कछु देव न मोहि निहोरा। निज पन राखेउ जन मन चोरा।।
चौपाई ७३
तब लगि रहहु दीन हित लागी। जब लगि मिलौं तुम्हहि तनु त्यागी।।
चौपाई ७४
जोग जग्य जप तप ब्रत कीन्हा। प्रभु कहँ देइ भगति बर लीन्हा।।
चौपाई ७५
एहि बिधि सर रचि मुनि सरभंगा। बैठे हृदयँ छाड़ि सब संगा।।
दोहा ८
सीता अनुज समेत प्रभु नील जलद तनु स्याम। मम हियँ बसहु निरंतर सगुनरुप श्रीराम।।
चौपाई ७६
अस कहि जोग अगिनि तनु जारा। राम कृपाँ बैकुंठ सिधारा।।
चौपाई ७७
ताते मुनि हरि लीन न भयऊ। प्रथमहिं भेद भगति बर लयऊ।।
चौपाई ७८
रिषि निकाय मुनिबर गति देखि। सुखी भए निज हृदयँ बिसेषी।।
चौपाई ७९
अस्तुति करहिं सकल मुनि बृंदा। जयति प्रनत हित करुना कंदा।।
चौपाई ८०
पुनि रघुनाथ चले बन आगे। मुनिबर बृंद बिपुल सँग लागे।।
चौपाई ८१
अस्थि समूह देखि रघुराया। पूछी मुनिन्ह लागि अति दाया।।
चौपाई ८२
जानतहुँ पूछिअ कस स्वामी। सबदरसी तुम्ह अंतरजामी।।
चौपाई ८३
निसिचर निकर सकल मुनि खाए। सुनि रघुबीर नयन जल छाए।।
दोहा ९
निसिचर हीन करउँ महि भुज उठाइ पन कीन्ह। सकल मुनिन्ह के आश्रमन्हि जाइ जाइ सुख दीन्ह।।
चौपाई ८४
मुनि अगस्ति कर सिष्य सुजाना। नाम सुतीछन रति भगवाना।।
चौपाई ८५
मन क्रम बचन राम पद सेवक। सपनेहुँ आन भरोस न देवक।।
चौपाई ८६
प्रभु आगवनु श्रवन सुनि पावा। करत मनोरथ आतुर धावा।।
चौपाई ८७
हे बिधि दीनबंधु रघुराया। मो से सठ पर करिहहिं दाया।।
चौपाई ८८
सहित अनुज मोहि राम गोसाई। मिलिहहिं निज सेवक की नाई।।
चौपाई ८९
मोरे जियँ भरोस दृढ़ नाहीं। भगति बिरति न ग्यान मन माहीं।।
चौपाई ९०
नहिं सतसंग जोग जप जागा। नहिं दृढ़ चरन कमल अनुरागा।।
चौपाई ९१
एक बानि करुनानिधान की। सो प्रिय जाकें गति न आन की।।
चौपाई ९२
होइहैं सुफल आजु मम लोचन। देखि बदन पंकज भव मोचन।।
चौपाई ९३
निर्भर प्रेम मगन मुनि ग्यानी। कहि न जाइ सो दसा भवानी।।
चौपाई ९४
दिसि अरु बिदिसि पंथ नहिं सूझा। को मैं चलेउँ कहाँ नहिं बूझा।।
चौपाई ९५
कबहुँक फिरि पाछें पुनि जाई। कबहुँक नृत्य करइ गुन गाई।।
चौपाई ९६
अबिरल प्रेम भगति मुनि पाई। प्रभु देखैं तरु ओट लुकाई।।
चौपाई ९७
अतिसय प्रीति देखि रघुबीरा। प्रगटे हृदयँ हरन भव भीरा।।
चौपाई ९८
मुनि मग माझ अचल होइ बैसा। पुलक सरीर पनस फल जैसा।।
चौपाई ९९
तब रघुनाथ निकट चलि आए। देखि दसा निज जन मन भाए।।
चौपाई १००
मुनिहि राम बहु भाँति जगावा। जाग न ध्यानजनित सुख पावा।।
चौपाई १०१
भूप रूप तब राम दुरावा। हृदयँ चतुर्भुज रूप देखावा।।
चौपाई १०२
मुनि अकुलाइ उठा तब कैसें। बिकल हीन मनि फनि बर जैसें।।
चौपाई १०३
आगें देखि राम तन स्यामा। सीता अनुज सहित सुख धामा।।
चौपाई १०४
परेउ लकुट इव चरनन्हि लागी। प्रेम मगन मुनिबर बड़भागी।।
चौपाई १०५
भुज बिसाल गहि लिए उठाई। परम प्रीति राखे उर लाई।।
चौपाई १०६
मुनिहि मिलत अस सोह कृपाला। कनक तरुहि जनु भेंट तमाला।।
चौपाई १०७
राम बदनु बिलोक मुनि ठाढ़ा। मानहुँ चित्र माझ लिखि काढ़ा।।
दोहा १०
तब मुनि हृदयँ धीर धीर गहि पद बारहिं बार। निज आश्रम प्रभु आनि करि पूजा बिबिध प्रकार।।
चौपाई १०८
कह मुनि प्रभु सुनु बिनती मोरी। अस्तुति करौं कवन बिधि तोरी।।
चौपाई १०९
महिमा अमित मोरि मति थोरी। रबि सन्मुख खद्योत अँजोरी।।
चौपाई ११०
श्याम तामरस दाम शरीरं। जटा मुकुट परिधन मुनिचीरं।।
चौपाई १११
पाणि चाप शर कटि तूणीरं। नौमि निरंतर श्रीरघुवीरं।।
चौपाई ११२
मोह विपिन घन दहन कृशानुः। संत सरोरुह कानन भानुः।।
चौपाई ११३
निशिचर करि वरूथ मृगराजः। त्रातु सदा नो भव खग बाजः।।
चौपाई ११४
अरुण नयन राजीव सुवेशं। सीता नयन चकोर निशेशं।।
चौपाई ११५
हर ह्रदि मानस बाल मरालं। नौमि राम उर बाहु विशालं।।
चौपाई ११६
संशय सर्प ग्रसन उरगादः। शमन सुकर्कश तर्क विषादः।।
चौपाई ११७
भव भंजन रंजन सुर यूथः। त्रातु सदा नो कृपा वरूथः।।
चौपाई ११८
निर्गुण सगुण विषम सम रूपं। ज्ञान गिरा गोतीतमनूपं।।
चौपाई ११९
अमलमखिलमनवद्यमपारं। नौमि राम भंजन महि भारं।।
चौपाई १२०
भक्त कल्पपादप आरामः। तर्जन क्रोध लोभ मद कामः।।
चौपाई १२१
अति नागर भव सागर सेतुः। त्रातु सदा दिनकर कुल केतुः।।
चौपाई १२२
अतुलित भुज प्रताप बल धामः। कलि मल विपुल विभंजन नामः।।
चौपाई १२३
धर्म वर्म नर्मद गुण ग्रामः। संतत शं तनोतु मम रामः।।
चौपाई १२४
जदपि बिरज ब्यापक अबिनासी। सब के हृदयँ निरंतर बासी।।
चौपाई १२५
तदपि अनुज श्री सहित खरारी। बसतु मनसि मम काननचारी।।
चौपाई १२६
जे जानहिं ते जानहुँ स्वामी। सगुन अगुन उर अंतरजामी।।
चौपाई १२७
जो कोसल पति राजिव नयना। करउ सो राम हृदय मम अयना।।।
चौपाई १२८
अस अभिमान जाइ जनि भोरे। मैं सेवक रघुपति पति मोरे।।
चौपाई १२९
सुनि मुनि बचन राम मन भाए। बहुरि हरषि मुनिबर उर लाए।।
चौपाई १३०
परम प्रसन्न जानु मुनि मोही। जो बर मागहु देउ सो तोही।।
चौपाई १३१
मुनि कह मै बर कबहुँ न जाचा। समुझि न परइ झूठ का साचा।।
चौपाई १३२
तुम्हहि नीक लागै रघुराई। सो मोहि देहु दास सुखदाई।।
चौपाई १३३
अबिरल भगति बिरति बिग्याना। होहु सकल गुन ग्यान निधाना।।
चौपाई १३४
प्रभु जो दीन्ह सो बरु मैं पावा। अब सो देहु मोहि जो भावा।।
दोहा ११
अनुज जानकी सहित प्रभु चाप बान धर राम। मम हिय गगन इंदु इव बसहु सदा निहकाम।।
चौपाई १३५
एवमस्तु करि रमानिवासा। हरषि चले कुभंज रिषि पासा।।
चौपाई १३६
बहुत दिवस गुर दरसन पाएँ। भए मोहि एहिं आश्रम आएँ।।
चौपाई १३७
अब प्रभु संग जाउँ गुर पाहीं। तुम्ह कहँ नाथ निहोरा नाहीं।।
चौपाई १३८
देखि कृपानिधि मुनि चतुराई। लिए संग बिहसै द्वौ भाई।।
चौपाई १३९
पंथ कहत निज भगति अनूपा। मुनि आश्रम पहुँचे सुरभूपा।।
चौपाई १४०
तुरत सुतीछन गुर पहिं गयऊ। करि दंडवत कहत अस भयऊ।।
चौपाई १४१
नाथ कौसलाधीस कुमारा। आए मिलन जगत आधारा।।
चौपाई १४२
राम अनुज समेत बैदेही। निसि दिनु देव जपत हहु जेही।।
चौपाई १४३
सुनत अगस्ति तुरत उठि धाए। हरि बिलोकि लोचन जल छाए।।
चौपाई १४४
मुनि पद कमल परे द्वौ भाई। रिषि अति प्रीति लिए उर लाई।।
चौपाई १४५
सादर कुसल पूछि मुनि ग्यानी। आसन बर बैठारे आनी।।
चौपाई १४६
पुनि करि बहु प्रकार प्रभु पूजा। मोहि सम भाग्यवंत नहिं दूजा।।
चौपाई १४७
जहँ लगि रहे अपर मुनि बृंदा। हरषे सब बिलोकि सुखकंदा।।
दोहा १२
मुनि समूह महँ बैठे सन्मुख सब की ओर। सरद इंदु तन चितवत मानहुँ निकर चकोर।।
चौपाई १४८
तब रघुबीर कहा मुनि पाहीं। तुम्ह सन प्रभु दुराव कछु नाही।।
चौपाई १४९
तुम्ह जानहु जेहि कारन आयउँ। ताते तात न कहि समुझायउँ।।
चौपाई १५०
अब सो मंत्र देहु प्रभु मोही। जेहि प्रकार मारौं मुनिद्रोही।।
चौपाई १५१
मुनि मुसकाने सुनि प्रभु बानी। पूछेहु नाथ मोहि का जानी।।
चौपाई १५२
तुम्हरेइँ भजन प्रभाव अघारी। जानउँ महिमा कछुक तुम्हारी।।
चौपाई १५३
ऊमरि तरु बिसाल तव माया। फल ब्रह्मांड अनेक निकाया।।
चौपाई १५४
जीव चराचर जंतु समाना। भीतर बसहि न जानहिं आना।।
चौपाई १५५
ते फल भच्छक कठिन कराला। तव भयँ डरत सदा सोउ काला।।
चौपाई १५६
ते तुम्ह सकल लोकपति साईं। पूँछेहु मोहि मनुज की नाईं।।
चौपाई १५७
यह बर मागउँ कृपानिकेता। बसहु हृदयँ श्री अनुज समेता।।
चौपाई १५८
अबिरल भगति बिरति सतसंगा। चरन सरोरुह प्रीति अभंगा।।
चौपाई १५९
जद्यपि ब्रह्म अखंड अनंता। अनुभव गम्य भजहिं जेहि संता।।
चौपाई १६०
अस तव रूप बखानउँ जानउँ। फिरि फिरि सगुन ब्रह्म रति मानउँ।।
चौपाई १६१
संतत दासन्ह देहु बड़ाई। तातें मोहि पूँछेहु रघुराई।।
चौपाई १६२
है प्रभु परम मनोहर ठाऊँ। पावन पंचबटी तेहि नाऊँ।।
चौपाई १६३
दंडक बन पुनीत प्रभु करहू। उग्र साप मुनिबर कर हरहू।।
चौपाई १६४
बास करहु तहँ रघुकुल राया। कीजे सकल मुनिन्ह पर दाया।।
चौपाई १६५
चले राम मुनि आयसु पाई। तुरतहिं पंचबटी निअराई।।
दोहा १३
गीधराज सैं भैंट भइ बहु बिधि प्रीति बढ़ाइ।। गोदावरी निकट प्रभु रहे परन गृह छाइ।।
चौपाई १६६
जब ते राम कीन्ह तहँ बासा। सुखी भए मुनि बीती त्रासा।।
चौपाई १६७
गिरि बन नदीं ताल छबि छाए। दिन दिन प्रति अति हौहिं सुहाए।।
चौपाई १६८
खग मृग बृंद अनंदित रहहीं। मधुप मधुर गंजत छबि लहहीं।।
चौपाई १६९
सो बन बरनि न सक अहिराजा। जहाँ प्रगट रघुबीर बिराजा।।
चौपाई १७०
एक बार प्रभु सुख आसीना। लछिमन बचन कहे छलहीना।।
चौपाई १७१
सुर नर मुनि सचराचर साईं। मैं पूछउँ निज प्रभु की नाई।।
चौपाई १७२
मोहि समुझाइ कहहु सोइ देवा। सब तजि करौं चरन रज सेवा।।
चौपाई १७३
कहहु ग्यान बिराग अरु माया। कहहु सो भगति करहु जेहिं दाया।।
दोहा १४
ईस्वर जीव भेद प्रभु सकल कहौ समुझाइ।। जातें होइ चरन रति सोक मोह भ्रम जाइ।।
चौपाई १७४
थोरेहि महँ सब कहउँ बुझाई। सुनहु तात मति मन चित लाई।।
चौपाई १७५
मैं अरु मोर तोर तैं माया। जेहिं बस कीन्हे जीव निकाया।।
चौपाई १७६
गो गोचर जहँ लगि मन जाई। सो सब माया जानेहु भाई।।
चौपाई १७७
तेहि कर भेद सुनहु तुम्ह सोऊ। बिद्या अपर अबिद्या दोऊ।।
चौपाई १७८
एक दुष्ट अतिसय दुखरूपा। जा बस जीव परा भवकूपा।।
चौपाई १७९
एक रचइ जग गुन बस जाकें। प्रभु प्रेरित नहिं निज बल ताकें।।
चौपाई १८०
ग्यान मान जहँ एकउ नाहीं। देख ब्रह्म समान सब माही।।
चौपाई १८१
कहिअ तात सो परम बिरागी। तृन सम सिद्धि तीनि गुन त्यागी।।
दोहा १५
माया ईस न आपु कहुँ जान कहिअ सो जीव। बंध मोच्छ प्रद सर्बपर माया प्रेरक सीव।।
चौपाई १८२
धर्म तें बिरति जोग तें ग्याना। ग्यान मोच्छप्रद बेद बखाना।।
चौपाई १८३
जातें बेगि द्रवउँ मैं भाई। सो मम भगति भगत सुखदाई।।
चौपाई १८४
सो सुतंत्र अवलंब न आना। तेहि आधीन ग्यान बिग्याना।।
चौपाई १८५
भगति तात अनुपम सुखमूला। मिलइ जो संत होइँ अनुकूला।।
चौपाई १८६
भगति कि साधन कहउँ बखानी। सुगम पंथ मोहि पावहिं प्रानी।।
चौपाई १८७
प्रथमहिं बिप्र चरन अति प्रीती। निज निज कर्म निरत श्रुति रीती।।
चौपाई १८८
एहि कर फल पुनि बिषय बिरागा। तब मम धर्म उपज अनुरागा।।
चौपाई १८९
श्रवनादिक नव भक्ति दृढ़ाहीं। मम लीला रति अति मन माहीं।।
चौपाई १९०
संत चरन पंकज अति प्रेमा। मन क्रम बचन भजन दृढ़ नेमा।।
चौपाई १९१
गुरु पितु मातु बंधु पति देवा। सब मोहि कहँ जाने दृढ़ सेवा।।
चौपाई १९२
मम गुन गावत पुलक सरीरा। गदगद गिरा नयन बह नीरा।।
चौपाई १९३
काम आदि मद दंभ न जाकें। तात निरंतर बस मैं ताकें।।
दोहा १६
बचन कर्म मन मोरि गति भजनु करहिं निःकाम।। तिन्ह के हृदय कमल महुँ करउँ सदा बिश्राम।।
चौपाई १९४
भगति जोग सुनि अति सुख पावा। लछिमन प्रभु चरनन्हि सिरु नावा।।
चौपाई १९५
एहि बिधि गए कछुक दिन बीती। कहत बिराग ग्यान गुन नीती।।
चौपाई १९६
सूपनखा रावन कै बहिनी। दुष्ट हृदय दारुन जस अहिनी।।
चौपाई १९७
पंचबटी सो गइ एक बारा। देखि बिकल भइ जुगल कुमारा।।
चौपाई १९८
भ्राता पिता पुत्र उरगारी। पुरुष मनोहर निरखत नारी।।
चौपाई १९९
होइ बिकल सक मनहि न रोकी। जिमि रबिमनि द्रव रबिहि बिलोकी।।
चौपाई २००
रुचिर रुप धरि प्रभु पहिं जाई। बोली बचन बहुत मुसुकाई।।
चौपाई २०१
तुम्ह सम पुरुष न मो सम नारी। यह सँजोग बिधि रचा बिचारी।।
चौपाई २०२
मम अनुरूप पुरुष जग माहीं। देखेउँ खोजि लोक तिहु नाहीं।।
चौपाई २०३
ताते अब लगि रहिउँ कुमारी। मनु माना कछु तुम्हहि निहारी।।
चौपाई २०४
सीतहि चितइ कही प्रभु बाता। अहइ कुआर मोर लघु भ्राता।।
चौपाई २०५
गइ लछिमन रिपु भगिनी जानी। प्रभु बिलोकि बोले मृदु बानी।।
चौपाई २०६
सुंदरि सुनु मैं उन्ह कर दासा। पराधीन नहिं तोर सुपासा।।
चौपाई २०७
प्रभु समर्थ कोसलपुर राजा। जो कछु करहिं उनहि सब छाजा।।
चौपाई २०८
सेवक सुख चह मान भिखारी। ब्यसनी धन सुभ गति बिभिचारी।।
चौपाई २०९
लोभी जसु चह चार गुमानी। नभ दुहि दूध चहत ए प्रानी।।
चौपाई २१०
पुनि फिरि राम निकट सो आई। प्रभु लछिमन पहिं बहुरि पठाई।।
चौपाई २११
लछिमन कहा तोहि सो बरई। जो तृन तोरि लाज परिहरई।।
चौपाई २१२
तब खिसिआनि राम पहिं गई। रूप भयंकर प्रगटत भई।।
चौपाई २१३
सीतहि सभय देखि रघुराई। कहा अनुज सन सयन बुझाई।।
दोहा १७
लछिमन अति लाघवँ सो नाक कान बिनु कीन्हि। ताके कर रावन कहँ मनौ चुनौती दीन्हि।।
चौपाई २१४
नाक कान बिनु भइ बिकरारा। जनु स्त्रव सैल गैरु कै धारा।।
चौपाई २१५
खर दूषन पहिं गइ बिलपाता। धिग धिग तव पौरुष बल भ्राता।।
चौपाई २१६
तेहि पूछा सब कहेसि बुझाई। जातुधान सुनि सेन बनाई।।
चौपाई २१७
धाए निसिचर निकर बरूथा। जनु सपच्छ कज्जल गिरि जूथा।।
चौपाई २१८
नाना बाहन नानाकारा। नानायुध धर घोर अपारा।।
चौपाई २१९
सुपनखा आगें करि लीनी। असुभ रूप श्रुति नासा हीनी।।
चौपाई २२०
असगुन अमित होहिं भयकारी। गनहिं न मृत्यु बिबस सब झारी।।
चौपाई २२१
गर्जहि तर्जहिं गगन उड़ाहीं। देखि कटकु भट अति हरषाहीं।।
चौपाई २२२
कोउ कह जिअत धरहु द्वौ भाई। धरि मारहु तिय लेहु छड़ाई।।
चौपाई २२३
धूरि पूरि नभ मंडल रहा। राम बोलाइ अनुज सन कहा।।
चौपाई २२४
लै जानकिहि जाहु गिरि कंदर। आवा निसिचर कटकु भयंकर।।
चौपाई २२५
रहेहु सजग सुनि प्रभु कै बानी। चले सहित श्री सर धनु पानी।।
चौपाई २२६
देखि राम रिपुदल चलि आवा। बिहसि कठिन कोदंड चढ़ावा।।
छंद ३
कोदंड कठिन चढ़ाइ सिर जट जूट बाँधत सोह क्यों। मरकत सयल पर लरत दामिनि कोटि सों जुग भुजग ज्यों।। कटि कसि निषंग बिसाल भुज गहि चाप बिसिख सुधारि कै।। चितवत मनहुँ मृगराज प्रभु गजराज घटा निहारि कै।।
सोरठा १८
आइ गए बगमेल धरहु धरहु धावत सुभट। जथा बिलोकि अकेल बाल रबिहि घेरत दनुज।।
चौपाई २२७
प्रभु बिलोकि सर सकहिं न डारी। थकित भई रजनीचर धारी।।
चौपाई २२८
सचिव बोलि बोले खर दूषन। यह कोउ नृपबालक नर भूषन।।
चौपाई २२९
नाग असुर सुर नर मुनि जेते। देखे जिते हते हम केते।।
चौपाई २३०
हम भरि जन्म सुनहु सब भाई। देखी नहिं असि सुंदरताई।।
चौपाई २३१
जद्यपि भगिनी कीन्ह कुरूपा। बध लायक नहिं पुरुष अनूपा।।
चौपाई २३२
देहु तुरत निज नारि दुराई। जीअत भवन जाहु द्वौ भाई।।
चौपाई २३३
मोर कहा तुम्ह ताहि सुनावहु। तासु बचन सुनि आतुर आवहु।।
चौपाई २३४
दूतन्ह कहा राम सन जाई। सुनत राम बोले मुसकाई।।
चौपाई २३५
हम छत्री मृगया बन करहीं। तुम्ह से खल मृग खौजत फिरहीं।।
चौपाई २३६
रिपु बलवंत देखि नहिं डरहीं। एक बार कालहु सन लरहीं।।
चौपाई २३७
जद्यपि मनुज दनुज कुल घालक। मुनि पालक खल सालक बालक।।
चौपाई २३८
जौं न होइ बल घर फिरि जाहू। समर बिमुख मैं हतउँ न काहू।।
चौपाई २३९
रन चढ़ि करिअ कपट चतुराई। रिपु पर कृपा परम कदराई।।
चौपाई २४०
दूतन्ह जाइ तुरत सब कहेऊ। सुनि खर दूषन उर अति दहेऊ।।
छंद ४
उर दहेउ कहेउ कि धरहु धाए बिकट भट रजनीचरा। सर चाप तोमर सक्ति सूल कृपान परिघ परसु धरा।। प्रभु कीन्ह धनुष टकोर प्रथम कठोर घोर भयावहा। भए बधिर ब्याकुल जातुधान न ग्यान तेहि अवसर रहा।।
दोहा १९क
सावधान होइ धाए जानि सबल आराति। लागे बरषन राम पर अस्त्र सस्त्र बहु भाँति।।
दोहा १९ख
तिन्ह के आयुध तिल सम करि काटे रघुबीर। तानि सरासन श्रवन लगि पुनि छाँड़े निज तीर।।
छंद ५
तब चले जान बबान कराल। फुंकरत जनु बहु ब्याल।। कोपेउ समर श्रीराम। चले बिसिख निसित निकाम।। अवलोकि खरतर तीर। मुरि चले निसिचर बीर।। भए क्रुद्ध तीनिउ भाइ। जो भागि रन ते जाइ।। तेहि बधब हम निज पानि। फिरे मरन मन महुँ ठानि।। आयुध अनेक प्रकार। सनमुख ते करहिं प्रहार।। रिपु परम कोपे जानि। प्रभु धनुष सर संधानि।। छाँड़े बिपुल नाराच। लगे कटन बिकट पिसाच।। उर सीस भुज कर चरन। जहँ तहँ लगे महि परन।। चिक्करत लागत बान। धर परत कुधर समान।। भट कटत तन सत खंड। पुनि उठत करि पाषंड।। नभ उड़त बहु भुज मुंड। बिनु मौलि धावत रुंड।। खग कंक काक सृगाल। कटकटहिं कठिन कराल।। कटकटहिं ज़ंबुक भूत प्रेत पिसाच खर्पर संचहीं। बेताल बीर कपाल ताल बजाइ जोगिनि नंचहीं।। रघुबीर बान प्रचंड खंडहिं भटन्ह के उर भुज सिरा। जहँ तहँ परहिं उठि लरहिं धर धरु धरु करहिं भयकर गिरा।। अंतावरीं गहि उड़त गीध पिसाच कर गहि धावहीं।। संग्राम पुर बासी मनहुँ बहु बाल गुड़ी उड़ावहीं।। मारे पछारे उर बिदारे बिपुल भट कहँरत परे। अवलोकि निज दल बिकल भट तिसिरादि खर दूषन फिरे।। सर सक्ति तोमर परसु सूल कृपान एकहि बारहीं। करि कोप श्रीरघुबीर पर अगनित निसाचर डारहीं।। प्रभु निमिष महुँ रिपु सर निवारि पचारि डारे सायका। दस दस बिसिख उर माझ मारे सकल निसिचर नायका।। महि परत उठि भट भिरत मरत न करत माया अति घनी। सुर डरत चौदह सहस प्रेत बिलोकि एक अवध धनी।। सुर मुनि सभय प्रभु देखि मायानाथ अति कौतुक कर् यो। देखहि परसपर राम करि संग्राम रिपुदल लरि मर् यो।।
दोहा २०क
राम राम कहि तनु तजहिं पावहिं पद निर्बान। करि उपाय रिपु मारे छन महुँ कृपानिधान।।
दोहा २०ख
हरषित बरषहिं सुमन सुर बाजहिं गगन निसान। अस्तुति करि करि सब चले सोभित बिबिध बिमान।।
चौपाई २४१
जब रघुनाथ समर रिपु जीते। सुर नर मुनि सब के भय बीते।।
चौपाई २४२
तब लछिमन सीतहि लै आए। प्रभु पद परत हरषि उर लाए।।।
चौपाई २४३
सीता चितव स्याम मृदु गाता। परम प्रेम लोचन न अघाता।।
चौपाई २४४
पंचवटीं बसि श्रीरघुनायक। करत चरित सुर मुनि सुखदायक।।
चौपाई २४५
धुआँ देखि खरदूषन केरा। जाइ सुपनखाँ रावन प्रेरा।।
चौपाई २४६
बोलि बचन क्रोध करि भारी। देस कोस कै सुरति बिसारी।।
चौपाई २४७
करसि पान सोवसि दिनु राती। सुधि नहिं तव सिर पर आराती।।
चौपाई २४८
राज नीति बिनु धन बिनु धर्मा। हरिहि समर्पे बिनु सतकर्मा।।
चौपाई २४९
बिद्या बिनु बिबेक उपजाएँ। श्रम फल पढ़े किएँ अरु पाएँ।।
चौपाई २५०
संग ते जती कुमंत्र ते राजा। मान ते ग्यान पान तें लाजा।।
चौपाई २५१
प्रीति प्रनय बिनु मद ते गुनी। नासहि बेगि नीति अस सुनी।।
सोरठा २१क
रिपु रुज पावक पाप प्रभु अहि गनिअ न छोट करि। अस कहि बिबिध बिलाप करि लागी रोदन करन।।
दोहा २१ख
सभा माझ परि ब्याकुल बहु प्रकार कह रोइ। तोहि जिअत दसकंधर मोरि कि असि गति होइ।।
चौपाई २५२
सुनत सभासद उठे अकुलाई। समुझाई गहि बाहँ उठाई।।
चौपाई २५३
कह लंकेस कहसि निज बाता। केंइँ तव नासा कान निपाता।।
चौपाई २५४
अवध नृपति दसरथ के जाए। पुरुष सिंघ बन खेलन आए।।
चौपाई २५५
समुझि परी मोहि उन्ह कै करनी। रहित निसाचर करिहहिं धरनी।।
चौपाई २५६
जिन्ह कर भुजबल पाइ दसानन। अभय भए बिचरत मुनि कानन।।
चौपाई २५७
देखत बालक काल समाना। परम धीर धन्वी गुन नाना।।
चौपाई २५८
अतुलित बल प्रताप द्वौ भ्राता। खल बध रत सुर मुनि सुखदाता।।
चौपाई २५९
सोभाधाम राम अस नामा। तिन्ह के संग नारि एक स्यामा।।
चौपाई २६०
रुप रासि बिधि नारि सँवारी। रति सत कोटि तासु बलिहारी।।
चौपाई २६१
तासु अनुज काटे श्रुति नासा। सुनि तव भगिनि करहिं परिहासा।।
चौपाई २६२
खर दूषन सुनि लगे पुकारा। छन महुँ सकल कटक उन्ह मारा।।
चौपाई २६३
खर दूषन तिसिरा कर घाता। सुनि दससीस जरे सब गाता।।
दोहा २२
सुपनखहि समुझाइ करि बल बोलेसि बहु भाँति। गयउ भवन अति सोचबस नीद परइ नहिं राति।।
चौपाई २६४
सुर नर असुर नाग खग माहीं। मोरे अनुचर कहँ कोउ नाहीं।।
चौपाई २६५
खर दूषन मोहि सम बलवंता। तिन्हहि को मारइ बिनु भगवंता।।
चौपाई २६६
सुर रंजन भंजन महि भारा। जौं भगवंत लीन्ह अवतारा।।
चौपाई २६७
तौ मै जाइ बैरु हठि करऊँ। प्रभु सर प्रान तजें भव तरऊँ।।
चौपाई २६८
होइहि भजनु न तामस देहा। मन क्रम बचन मंत्र दृढ़ एहा।।
चौपाई २६९
जौं नररुप भूपसुत कोऊ। हरिहउँ नारि जीति रन दोऊ।।
चौपाई २७०
चला अकेल जान चढि तहवाँ। बस मारीच सिंधु तट जहवाँ।।
चौपाई २७१
इहाँ राम जसि जुगुति बनाई। सुनहु उमा सो कथा सुहाई।।
दोहा २३
लछिमन गए बनहिं जब लेन मूल फल कंद। जनकसुता सन बोले बिहसि कृपा सुख बृंद।।
चौपाई २७२
सुनहु प्रिया ब्रत रुचिर सुसीला। मैं कछु करबि ललित नरलीला।।
चौपाई २७३
तुम्ह पावक महुँ करहु निवासा। जौ लगि करौं निसाचर नासा।।
चौपाई २७४
जबहिं राम सब कहा बखानी। प्रभु पद धरि हियँ अनल समानी।।
चौपाई २७५
निज प्रतिबिंब राखि तहँ सीता। तैसइ सील रुप सुबिनीता।।
चौपाई २७६
लछिमनहूँ यह मरमु न जाना। जो कछु चरित रचा भगवाना।।
चौपाई २७७
दसमुख गयउ जहाँ मारीचा। नाइ माथ स्वारथ रत नीचा।।
चौपाई २७८
नवनि नीच कै अति दुखदाई। जिमि अंकुस धनु उरग बिलाई।।
चौपाई २७९
भयदायक खल कै प्रिय बानी। जिमि अकाल के कुसुम भवानी।।
दोहा २४
करि पूजा मारीच तब सादर पूछी बात। कवन हेतु मन ब्यग्र अति अकसर आयहु तात।।
चौपाई २८०
दसमुख सकल कथा तेहि आगें। कही सहित अभिमान अभागें।।
चौपाई २८१
होहु कपट मृग तुम्ह छलकारी। जेहि बिधि हरि आनौ नृपनारी।।
चौपाई २८२
तेहिं पुनि कहा सुनहु दससीसा। ते नररुप चराचर ईसा।।
चौपाई २८३
तासों तात बयरु नहिं कीजे। मारें मरिअ जिआएँ जीजै।।
चौपाई २८४
मुनि मख राखन गयउ कुमारा। बिनु फर सर रघुपति मोहि मारा।।
चौपाई २८५
सत जोजन आयउँ छन माहीं। तिन्ह सन बयरु किएँ भल नाहीं।।
चौपाई २८६
भइ मम कीट भृंग की नाई। जहँ तहँ मैं देखउँ दोउ भाई।।
चौपाई २८७
जौं नर तात तदपि अति सूरा। तिन्हहि बिरोधि न आइहि पूरा।।
दोहा २५
जेहिं ताड़का सुबाहु हति खंडेउ हर कोदंड।। खर दूषन तिसिरा बधेउ मनुज कि अस बरिबंड।।
चौपाई २८८
जाहु भवन कुल कुसल बिचारी। सुनत जरा दीन्हिसि बहु गारी।।
चौपाई २८९
गुरु जिमि मूढ़ करसि मम बोधा। कहु जग मोहि समान को जोधा।।
चौपाई २९०
तब मारीच हृदयँ अनुमाना। नवहि बिरोधें नहिं कल्याना।।
चौपाई २९१
सस्त्री मर्मी प्रभु सठ धनी। बैद बंदि कबि भानस गुनी।।
चौपाई २९२
उभय भाँति देखा निज मरना। तब ताकिसि रघुनायक सरना।।
चौपाई २९३
उतरु देत मोहि बधब अभागें। कस न मरौं रघुपति सर लागें।।
चौपाई २९४
अस जियँ जानि दसानन संगा। चला राम पद प्रेम अभंगा।।
चौपाई २९५
मन अति हरष जनाव न तेही। आजु देखिहउँ परम सनेही।।
छंद ६
निज परम प्रीतम देखि लोचन सुफल करि सुख पाइहौं। श्री सहित अनुज समेत कृपानिकेत पद मन लाइहौं।। निर्बान दायक क्रोध जा कर भगति अबसहि बसकरी। निज पानि सर संधानि सो मोहि बधिहि सुखसागर हरी।।
दोहा २६
मम पाछें धर धावत धरें सरासन बान। फिरि फिरि प्रभुहि बिलोकिहउँ धन्य न मो सम आन।।
चौपाई २९६
तेहि बन निकट दसानन गयऊ। तब मारीच कपटमृग भयऊ।।
चौपाई २९७
अति बिचित्र कछु बरनि न जाई। कनक देह मनि रचित बनाई।।
चौपाई २९८
सीता परम रुचिर मृग देखा। अंग अंग सुमनोहर बेषा।।
चौपाई २९९
सुनहु देव रघुबीर कृपाला। एहि मृग कर अति सुंदर छाला।।
चौपाई ३००
सत्यसंध प्रभु बधि करि एही। आनहु चर्म कहति बैदेही।।
चौपाई ३०१
तब रघुपति जानत सब कारन। उठे हरषि सुर काजु सँवारन।।
चौपाई ३०२
मृग बिलोकि कटि परिकर बाँधा। करतल चाप रुचिर सर साँधा।।
चौपाई ३०३
प्रभु लछिमनिहि कहा समुझाई। फिरत बिपिन निसिचर बहु भाई।।
चौपाई ३०४
सीता केरि करेहु रखवारी। बुधि बिबेक बल समय बिचारी।।
चौपाई ३०५
प्रभुहि बिलोकि चला मृग भाजी। धाए रामु सरासन साजी।।
चौपाई ३०६
निगम नेति सिव ध्यान न पावा। मायामृग पाछें सो धावा।।
चौपाई ३०७
कबहुँ निकट पुनि दूरि पराई। कबहुँक प्रगटइ कबहुँ छपाई।।
चौपाई ३०८
प्रगटत दुरत करत छल भूरी। एहि बिधि प्रभुहि गयउ लै दूरी।।
चौपाई ३०९
तब तकि राम कठिन सर मारा। धरनि परेउ करि घोर पुकारा।।
चौपाई ३१०
लछिमन कर प्रथमहिं लै नामा। पाछें सुमिरेसि मन महुँ रामा।।
चौपाई ३११
प्रान तजत प्रगटेसि निज देहा। सुमिरेसि रामु समेत सनेहा।।
चौपाई ३१२
अंतर प्रेम तासु पहिचाना। मुनि दुर्लभ गति दीन्हि सुजाना।।
दोहा २७
बिपुल सुमन सुर बरषहिं गावहिं प्रभु गुन गाथ। निज पद दीन्ह असुर कहुँ दीनबंधु रघुनाथ।।
चौपाई ३१३
खल बधि तुरत फिरे रघुबीरा। सोह चाप कर कटि तूनीरा।।
चौपाई ३१४
आरत गिरा सुनी जब सीता। कह लछिमन सन परम सभीता।।
चौपाई ३१५
जाहु बेगि संकट अति भ्राता। लछिमन बिहसि कहा सुनु माता।।
चौपाई ३१६
भृकुटि बिलास सृष्टि लय होई। सपनेहुँ संकट परइ कि सोई।।
चौपाई ३१७
मरम बचन जब सीता बोला। हरि प्रेरित लछिमन मन डोला।।
चौपाई ३१८
बन दिसि देव सौंपि सब काहू। चले जहाँ रावन ससि राहू।।
चौपाई ३१९
सून बीच दसकंधर देखा। आवा निकट जती कें बेषा।।
चौपाई ३२०
जाकें डर सुर असुर डेराहीं। निसि न नीद दिन अन्न न खाहीं।।
चौपाई ३२१
सो दससीस स्वान की नाई। इत उत चितइ चला भड़िहाई।।
चौपाई ३२२
इमि कुपंथ पग देत खगेसा। रह न तेज बुधि बल लेसा।।
चौपाई ३२३
नाना बिधि करि कथा सुहाई। राजनीति भय प्रीति देखाई।।
चौपाई ३२४
कह सीता सुनु जती गोसाईं। बोलेहु बचन दुष्ट की नाईं।।
चौपाई ३२५
तब रावन निज रूप देखावा। भई सभय जब नाम सुनावा।।
चौपाई ३२६
कह सीता धरि धीरजु गाढ़ा। आइ गयउ प्रभु रहु खल ठाढ़ा।।
चौपाई ३२७
जिमि हरिबधुहि छुद्र सस चाहा। भएसि कालबस निसिचर नाहा।।
चौपाई ३२८
सुनत बचन दससीस रिसाना। मन महुँ चरन बंदि सुख माना।।
दोहा २८
क्रोधवंत तब रावन लीन्हिसि रथ बैठाइ। चला गगनपथ आतुर भयँ रथ हाँकि न जाइ।।
चौपाई ३२९
हा जग एक बीर रघुराया। केहिं अपराध बिसारेहु दाया।।
चौपाई ३३०
आरति हरन सरन सुखदायक। हा रघुकुल सरोज दिननायक।।
चौपाई ३३१
हा लछिमन तुम्हार नहिं दोसा। सो फलु पायउँ कीन्हेउँ रोसा।।
चौपाई ३३२
बिबिध बिलाप करति बैदेही। भूरि कृपा प्रभु दूरि सनेही।।
चौपाई ३३३
बिपति मोरि को प्रभुहि सुनावा। पुरोडास चह रासभ खावा।।
चौपाई ३३४
सीता कै बिलाप सुनि भारी। भए चराचर जीव दुखारी।।
चौपाई ३३५
गीधराज सुनि आरत बानी। रघुकुलतिलक नारि पहिचानी।।
चौपाई ३३६
अधम निसाचर लीन्हे जाई। जिमि मलेछ बस कपिला गाई।।
चौपाई ३३७
सीते पुत्रि करसि जनि त्रासा। करिहउँ जातुधान कर नासा।।
चौपाई ३३८
धावा क्रोधवंत खग कैसें। छूटइ पबि परबत कहुँ जैसे।।
चौपाई ३३९
रे रे दुष्ट ठाढ़ किन होही। निर्भय चलेसि न जानेहि मोही।।
चौपाई ३४०
आवत देखि कृतांत समाना। फिरि दसकंधर कर अनुमाना।।
चौपाई ३४१
की मैनाक कि खगपति होई। मम बल जान सहित पति सोई।।
चौपाई ३४२
जाना जरठ जटायू एहा। मम कर तीरथ छाँड़िहि देहा।।
चौपाई ३४३
सुनत गीध क्रोधातुर धावा। कह सुनु रावन मोर सिखावा।।
चौपाई ३४४
तजि जानकिहि कुसल गृह जाहू। नाहिं त अस होइहि बहुबाहू।।
चौपाई ३४५
राम रोष पावक अति घोरा। होइहि सकल सलभ कुल तोरा।।
चौपाई ३४६
उतरु न देत दसानन जोधा। तबहिं गीध धावा करि क्रोधा।।
चौपाई ३४७
धरि कच बिरथ कीन्ह महि गिरा। सीतहि राखि गीध पुनि फिरा।।
चौपाई ३४८
चौचन्ह मारि बिदारेसि देही। दंड एक भइ मुरुछा तेही।।
चौपाई ३४९
तब सक्रोध निसिचर खिसिआना। काढ़ेसि परम कराल कृपाना।।
चौपाई ३५०
काटेसि पंख परा खग धरनी। सुमिरि राम करि अदभुत करनी।।
चौपाई ३५१
सीतहि जानि चढ़ाइ बहोरी। चला उताइल त्रास न थोरी।।
चौपाई ३५२
करति बिलाप जाति नभ सीता। ब्याध बिबस जनु मृगी सभीता।।
चौपाई ३५३
गिरि पर बैठे कपिन्ह निहारी। कहि हरि नाम दीन्ह पट डारी।।
चौपाई ३५४
एहि बिधि सीतहि सो लै गयऊ। बन असोक महँ राखत भयऊ।।
दोहा २९क
हारि परा खल बहु बिधि भय अरु प्रीति देखाइ। तब असोक पादप तर राखिसि जतन कराइ।।
दोहा २९ख
जेहि बिधि कपट कुरंग सँग धाइ चले श्रीराम। सो छबि सीता राखि उर रटति रहति हरिनाम।।
चौपाई ३५५
रघुपति अनुजहि आवत देखी। बाहिज चिंता कीन्हि बिसेषी।।
चौपाई ३५६
जनकसुता परिहरिहु अकेली। आयहु तात बचन मम पेली।।
चौपाई ३५७
निसिचर निकर फिरहिं बन माहीं। मम मन सीता आश्रम नाहीं।।
चौपाई ३५८
गहि पद कमल अनुज कर जोरी। कहेउ नाथ कछु मोहि न खोरी।।
चौपाई ३५९
अनुज समेत गए प्रभु तहवाँ। गोदावरि तट आश्रम जहवाँ।।
चौपाई ३६०
आश्रम देखि जानकी हीना। भए बिकल जस प्राकृत दीना।।
चौपाई ३६१
हा गुन खानि जानकी सीता। रूप सील ब्रत नेम पुनीता।।
चौपाई ३६२
लछिमन समुझाए बहु भाँती। पूछत चले लता तरु पाँती।।
चौपाई ३६३
हे खग मृग हे मधुकर श्रेनी। तुम्ह देखी सीता मृगनैनी।।
चौपाई ३६४
खंजन सुक कपोत मृग मीना। मधुप निकर कोकिला प्रबीना।।
चौपाई ३६५
कुंद कली दाड़िम दामिनी। कमल सरद ससि अहिभामिनी।।
चौपाई ३६६
बरुन पास मनोज धनु हंसा। गज केहरि निज सुनत प्रसंसा।।
चौपाई ३६७
श्रीफल कनक कदलि हरषाहीं। नेकु न संक सकुच मन माहीं।।
चौपाई ३६८
सुनु जानकी तोहि बिनु आजू। हरषे सकल पाइ जनु राजू।।
चौपाई ३६९
किमि सहि जात अनख तोहि पाहीं । प्रिया बेगि प्रगटसि कस नाहीं।।
चौपाई ३७०
एहि बिधि खौजत बिलपत स्वामी। मनहुँ महा बिरही अति कामी।।
चौपाई ३७१
पूरनकाम राम सुख रासी। मनुज चरित कर अज अबिनासी।।
चौपाई ३७२
आगे परा गीधपति देखा। सुमिरत राम चरन जिन्ह रेखा।।
दोहा ३०
कर सरोज सिर परसेउ कृपासिंधु रधुबीर।। निरखि राम छबि धाम मुख बिगत भई सब पीर।।
चौपाई ३७३
तब कह गीध बचन धरि धीरा । सुनहु राम भंजन भव भीरा।।
चौपाई ३७४
नाथ दसानन यह गति कीन्ही। तेहि खल जनकसुता हरि लीन्ही।।
चौपाई ३७५
लै दच्छिन दिसि गयउ गोसाई। बिलपति अति कुररी की नाई।।
चौपाई ३७६
दरस लागी प्रभु राखेंउँ प्राना। चलन चहत अब कृपानिधाना।।
चौपाई ३७७
राम कहा तनु राखहु ताता। मुख मुसकाइ कही तेहिं बाता।।
चौपाई ३७८
जा कर नाम मरत मुख आवा। अधमउ मुकुत होई श्रुति गावा।।
चौपाई ३७९
सो मम लोचन गोचर आगें। राखौं देह नाथ केहि खाँगें।।
चौपाई ३८०
जल भरि नयन कहहिं रघुराई। तात कर्म निज ते गतिं पाई।।
चौपाई ३८१
परहित बस जिन्ह के मन माहीं। तिन्ह कहुँ जग दुर्लभ कछु नाहीं।।
चौपाई ३८२
तनु तजि तात जाहु मम धामा। देउँ काह तुम्ह पूरनकामा।।
दोहा ३१
सीता हरन तात जनि कहहु पिता सन जाइ।। जौं मैं राम त कुल सहित कहिहि दसानन आइ।।
चौपाई ३८३
गीध देह तजि धरि हरि रुपा। भूषन बहु पट पीत अनूपा।।
चौपाई ३८४
स्याम गात बिसाल भुज चारी। अस्तुति करत नयन भरि बारी।।
छंद ७
जय राम रूप अनूप निर्गुन सगुन गुन प्रेरक सही। दससीस बाहु प्रचंड खंडन चंड सर मंडन मही।। पाथोद गात सरोज मुख राजीव आयत लोचनं। नित नौमि रामु कृपाल बाहु बिसाल भव भय मोचनं।।1।। बलमप्रमेयमनादिमजमब्यक्तमेकमगोचरं। गोबिंद गोपर द्वंद्वहर बिग्यानघन धरनीधरं।। जे राम मंत्र जपंत संत अनंत जन मन रंजनं। नित नौमि राम अकाम प्रिय कामादि खल दल गंजनं।।2। जेहि श्रुति निरंजन ब्रह्म ब्यापक बिरज अज कहि गावहीं।। करि ध्यान ग्यान बिराग जोग अनेक मुनि जेहि पावहीं।। सो प्रगट करुना कंद सोभा बृंद अग जग मोहई। मम हृदय पंकज भृंग अंग अनंग बहु छबि सोहई।।3।। जो अगम सुगम सुभाव निर्मल असम सम सीतल सदा। पस्यंति जं जोगी जतन करि करत मन गो बस सदा।। सो राम रमा निवास संतत दास बस त्रिभुवन धनी। मम उर बसउ सो समन संसृति जासु कीरति पावनी।।
दोहा ३२
अबिरल भगति मागि बर गीध गयउ हरिधाम। तेहि की क्रिया जथोचित निज कर कीन्ही राम।।
चौपाई ३८५
कोमल चित अति दीनदयाला। कारन बिनु रघुनाथ कृपाला।।
चौपाई ३८६
गीध अधम खग आमिष भोगी। गति दीन्हि जो जाचत जोगी।।
चौपाई ३८७
सुनहु उमा ते लोग अभागी। हरि तजि होहिं बिषय अनुरागी।।
चौपाई ३८८
पुनि सीतहि खोजत द्वौ भाई। चले बिलोकत बन बहुताई।।
चौपाई ३८९
संकुल लता बिटप घन कानन। बहु खग मृग तहँ गज पंचानन।।
चौपाई ३९०
आवत पंथ कबंध निपाता। तेहिं सब कही साप कै बाता।।
चौपाई ३९१
दुरबासा मोहि दीन्ही सापा। प्रभु पद पेखि मिटा सो पापा।।
चौपाई ३९२
सुनु गंधर्ब कहउँ मै तोही। मोहि न सोहाइ ब्रह्मकुल द्रोही।।
दोहा ३३
मन क्रम बचन कपट तजि जो कर भूसुर सेव। मोहि समेत बिरंचि सिव बस ताकें सब देव।।
चौपाई ३९३
सापत ताड़त परुष कहंता। बिप्र पूज्य अस गावहिं संता।।
चौपाई ३९४
पूजिअ बिप्र सील गुन हीना। सूद्र न गुन गन ग्यान प्रबीना।।
चौपाई ३९५
कहि निज धर्म ताहि समुझावा। निज पद प्रीति देखि मन भावा।।
चौपाई ३९६
रघुपति चरन कमल सिरु नाई। गयउ गगन आपनि गति पाई।।
चौपाई ३९७
ताहि देइ गति राम उदारा। सबरी कें आश्रम पगु धारा।।
चौपाई ३९८
सबरी देखि राम गृहँ आए। मुनि के बचन समुझि जियँ भाए।।
चौपाई ३९९
सरसिज लोचन बाहु बिसाला। जटा मुकुट सिर उर बनमाला।।
चौपाई ४००
स्याम गौर सुंदर दोउ भाई। सबरी परी चरन लपटाई।।
चौपाई ४०१
प्रेम मगन मुख बचन न आवा। पुनि पुनि पद सरोज सिर नावा।।
चौपाई ४०२
सादर जल लै चरन पखारे। पुनि सुंदर आसन बैठारे।।
दोहा ३४
कंद मूल फल सुरस अति दिए राम कहुँ आनि। प्रेम सहित प्रभु खाए बारंबार बखानि।।
चौपाई ४०३
पानि जोरि आगें भइ ठाढ़ी। प्रभुहि बिलोकि प्रीति अति बाढ़ी।।
चौपाई ४०४
केहि बिधि अस्तुति करौ तुम्हारी। अधम जाति मैं जड़मति भारी।।
चौपाई ४०५
अधम ते अधम अधम अति नारी। तिन्ह महँ मैं मतिमंद अघारी।।
चौपाई ४०६
कह रघुपति सुनु भामिनि बाता। मानउँ एक भगति कर नाता।।
चौपाई ४०७
जाति पाँति कुल धर्म बड़ाई। धन बल परिजन गुन चतुराई।।
चौपाई ४०८
भगति हीन नर सोहइ कैसा। बिनु जल बारिद देखिअ जैसा।।
चौपाई ४०९
नवधा भगति कहउँ तोहि पाहीं। सावधान सुनु धरु मन माहीं।।
चौपाई ४१०
प्रथम भगति संतन्ह कर संगा। दूसरि रति मम कथा प्रसंगा।।
दोहा ३५
गुर पद पंकज सेवा तीसरि भगति अमान। चौथि भगति मम गुन गन करइ कपट तजि गान।।
चौपाई ४११
मंत्र जाप मम दृढ़ बिस्वासा। पंचम भजन सो बेद प्रकासा।।
चौपाई ४१२
छठ दम सील बिरति बहु करमा। निरत निरंतर सज्जन धरमा।।
चौपाई ४१३
सातवँ सम मोहि मय जग देखा। मोतें संत अधिक करि लेखा।।
चौपाई ४१४
आठवँ जथालाभ संतोषा। सपनेहुँ नहिं देखइ परदोषा।।
चौपाई ४१५
नवम सरल सब सन छलहीना। मम भरोस हियँ हरष न दीना।।
चौपाई ४१६
नव महुँ एकउ जिन्ह के होई। नारि पुरुष सचराचर कोई।।
चौपाई ४१७
सोइ अतिसय प्रिय भामिनि मोरे। सकल प्रकार भगति दृढ़ तोरें।।
चौपाई ४१८
जोगि बृंद दुरलभ गति जोई। तो कहुँ आजु सुलभ भइ सोई।।
चौपाई ४१९
मम दरसन फल परम अनूपा। जीव पाव निज सहज सरूपा।।
चौपाई ४२०
जनकसुता कइ सुधि भामिनी। जानहि कहु करिबरगामिनी।।
चौपाई ४२१
पंपा सरहि जाहु रघुराई। तहँ होइहि सुग्रीव मिताई।।
चौपाई ४२२
सो सब कहिहि देव रघुबीरा। जानतहूँ पूछहु मतिधीरा।।
चौपाई ४२३
बार बार प्रभु पद सिरु नाई। प्रेम सहित सब कथा सुनाई।।
छंद ८
कहि कथा सकल बिलोकि हरि मुख हृदयँ पद पंकज धरे। तजि जोग पावक देह हरि पद लीन भइ जहँ नहिं फिरे।। नर बिबिध कर्म अधर्म बहु मत सोकप्रद सब त्यागहू। बिस्वास करि कह दास तुलसी राम पद अनुरागहू।।
दोहा ३६
जाति हीन अघ जन्म महि मुक्त कीन्हि असि नारि।
महामंद मन सुख चहसि ऐसे प्रभुहि बिसारि ॥
चौपाई ४२४
चले राम त्यागा बन सोऊ। अतुलित बल नर केहरि दोऊ।।
चौपाई ४२५
बिरही इव प्रभु करत बिषादा। कहत कथा अनेक संबादा।।
चौपाई ४२६
लछिमन देखु बिपिन कइ सोभा। देखत केहि कर मन नहिं छोभा।।
चौपाई ४२७
नारि सहित सब खग मृग बृंदा। मानहुँ मोरि करत हहिं निंदा।।
चौपाई ४२८
हमहि देखि मृग निकर पराहीं। मृगीं कहहिं तुम्ह कहँ भय नाहीं।।
चौपाई ४२९
तुम्ह आनंद करहु मृग जाए। कंचन मृग खोजन ए आए।।
चौपाई ४३०
संग लाइ करिनीं करि लेहीं। मानहुँ मोहि सिखावनु देहीं।।
चौपाई ४३१
सास्त्र सुचिंतित पुनि पुनि देखिअ। भूप सुसेवित बस नहिं लेखिअ।।
चौपाई ४३२
राखिअ नारि जदपि उर माहीं। जुबती सास्त्र नृपति बस नाहीं।।
चौपाई ४३३
देखहु तात बसंत सुहावा। प्रिया हीन मोहि भय उपजावा।।
दोहा ३७क
बिरह बिकल बलहीन मोहि जानेसि निपट अकेल। सहित बिपिन मधुकर खग मदन कीन्ह बगमेल।।
दोहा ३७ख
देखि गयउ भ्राता सहित तासु दूत सुनि बात। डेरा कीन्हेउ मनहुँ तब कटकु हटकि मनजात।।
चौपाई ४३४
बिटप बिसाल लता अरुझानी। बिबिध बितान दिए जनु तानी।।
चौपाई ४३५
कदलि ताल बर धुजा पताका। दैखि न मोह धीर मन जाका।।
चौपाई ४३६
बिबिध भाँति फूले तरु नाना। जनु बानैत बने बहु बाना।।
चौपाई ४३७
कहुँ कहुँ सुन्दर बिटप सुहाए। जनु भट बिलग बिलग होइ छाए।।
चौपाई ४३८
कूजत पिक मानहुँ गज माते। ढेक महोख ऊँट बिसराते।।
चौपाई ४३९
मोर चकोर कीर बर बाजी। पारावत मराल सब ताजी।।
चौपाई ४४०
तीतिर लावक पदचर जूथा। बरनि न जाइ मनोज बरुथा।।
चौपाई ४४१
रथ गिरि सिला दुंदुभी झरना। चातक बंदी गुन गन बरना।।
चौपाई ४४२
मधुकर मुखर भेरि सहनाई। त्रिबिध बयारि बसीठीं आई।।
चौपाई ४४३
चतुरंगिनी सेन सँग लीन्हें। बिचरत सबहि चुनौती दीन्हें।।
चौपाई ४४४
लछिमन देखत काम अनीका। रहहिं धीर तिन्ह कै जग लीका।।
चौपाई ४४५
एहि कें एक परम बल नारी। तेहि तें उबर सुभट सोइ भारी।।
दोहा ३८
तात तीनि अति प्रबल खल काम क्रोध अरु लोभ।
मुनि बिग्यान धाम मन करहिं निमिष महुँ छोभ ॥
दोहा ३९
लोभ कें इच्छा दंभ बल काम के केवल नारि।
क्रोध के परुष बचन बल मुनिबर कहहिं बिचारि ॥
चौपाई ४४६
गुनातीत सचराचर स्वामी। राम उमा सब अंतरजामी।।
चौपाई ४४७
कामिन्ह कै दीनता देखाई। धीरन्ह कें मन बिरति दृढ़ाई।।
चौपाई ४४८
क्रोध मनोज लोभ मद माया। छूटहिं सकल राम कीं दाया।।
चौपाई ४४९
सो नर इंद्रजाल नहिं भूला। जा पर होइ सो नट अनुकूला।।
चौपाई ४५०
उमा कहउँ मैं अनुभव अपना। सत हरि भजनु जगत सब सपना।।
चौपाई ४५१
पुनि प्रभु गए सरोबर तीरा। पंपा नाम सुभग गंभीरा।।
चौपाई ४५२
संत हृदय जस निर्मल बारी। बाँधे घाट मनोहर चारी।।
चौपाई ४५३
जहँ तहँ पिअहिं बिबिध मृग नीरा। जनु उदार गृह जाचक भीरा।।
दोहा ३९क
पुरइनि सबन ओट जल बेगि न पाइअ मर्म। मायाछन्न न देखिऐ जैसे निर्गुन ब्रह्म।।
दोहा ३९ख
सुखि मीन सब एकरस अति अगाध जल माहिं। जथा धर्मसीलन्ह के दिन सुख संजुत जाहिं।।
चौपाई ४५४
बिकसे सरसिज नाना रंगा। मधुर मुखर गुंजत बहु भृंगा।।
चौपाई ४५५
बोलत जलकुक्कुट कलहंसा। प्रभु बिलोकि जनु करत प्रसंसा।।
चौपाई ४५६
चक्रवाक बक खग समुदाई। देखत बनइ बरनि नहिं जाई।।
चौपाई ४५७
सुन्दर खग गन गिरा सुहाई। जात पथिक जनु लेत बोलाई।।
चौपाई ४५८
ताल समीप मुनिन्ह गृह छाए। चहु दिसि कानन बिटप सुहाए।।
चौपाई ४५९
चंपक बकुल कदंब तमाला। पाटल पनस परास रसाला।।
चौपाई ४६०
नव पल्लव कुसुमित तरु नाना। चंचरीक पटली कर गाना।।
चौपाई ४६१
सीतल मंद सुगंध सुभाऊ। संतत बहइ मनोहर बाऊ।।
चौपाई ४६२
कुहू कुहू कोकिल धुनि करहीं। सुनि रव सरस ध्यान मुनि टरहीं।।
दोहा ४०
फल भारन नमि बिटप सब रहे भूमि निअराइ। पर उपकारी पुरुष जिमि नवहिं सुसंपति पाइ।।
चौपाई ४६३
देखि राम अति रुचिर तलावा। मज्जनु कीन्ह परम सुख पावा।।
चौपाई ४६४
देखी सुंदर तरुबर छाया। बैठे अनुज सहित रघुराया।।
चौपाई ४६५
तहँ पुनि सकल देव मुनि आए। अस्तुति करि निज धाम सिधाए।।
चौपाई ४६६
बैठे परम प्रसन्न कृपाला। कहत अनुज सन कथा रसाला।।
चौपाई ४६७
बिरहवंत भगवंतहि देखी। नारद मन भा सोच बिसेषी।।
चौपाई ४६८
मोर साप करि अंगीकारा। सहत राम नाना दुख भारा।।
चौपाई ४६९
ऐसे प्रभुहि बिलोकउँ जाई। पुनि न बनिहि अस अवसरु आई।।
चौपाई ४७०
यह बिचारि नारद कर बीना। गए जहाँ प्रभु सुख आसीना।।
चौपाई ४७१
गावत राम चरित मृदु बानी। प्रेम सहित बहु भाँति बखानी।।
चौपाई ४७२
करत दंडवत लिए उठाई। राखे बहुत बार उर लाई।।
चौपाई ४७३
स्वागत पूँछि निकट बैठारे। लछिमन सादर चरन पखारे।।
दोहा ४१
नाना बिधि बिनती करि प्रभु प्रसन्न जियँ जानि। नारद बोले बचन तब जोरि सरोरुह पानि।।
चौपाई ४७४
सुनहु उदार सहज रघुनायक। सुंदर अगम सुगम बर दायक।।
चौपाई ४७५
देहु एक बर मागउँ स्वामी। जद्यपि जानत अंतरजामी।।
चौपाई ४७६
जानहु मुनि तुम्ह मोर सुभाऊ। जन सन कबहुँ कि करउँ दुराऊ।।
चौपाई ४७७
कवन बस्तु असि प्रिय मोहि लागी। जो मुनिबर न सकहु तुम्ह मागी।।
चौपाई ४७८
जन कहुँ कछु अदेय नहिं मोरें। अस बिस्वास तजहु जनि भोरें।।
चौपाई ४७९
तब नारद बोले हरषाई । अस बर मागउँ करउँ ढिठाई।।
चौपाई ४८०
जद्यपि प्रभु के नाम अनेका। श्रुति कह अधिक एक तें एका।।
चौपाई ४८१
राम सकल नामन्ह ते अधिका। होउ नाथ अघ खग गण बधिक॥
दोहा ४२क
राका रजनी भगति तव राम नाम सोइ सोम। अपर नाम उडगन बिमल बसुहुँ भगत उर ब्योम।।
दोहा ४२ख
एवमस्तु मुनि सन कहेउ कृपासिंधु रघुनाथ। तब नारद मन हरष अति प्रभु पद नायउ माथ।।
चौपाई ४८२
अति प्रसन्न रघुनाथहि जानी। पुनि नारद बोले मृदु बानी।।
चौपाई ४८३
राम जबहिं प्रेरेउ निज माया। मोहेहु मोहि सुनहु रघुराया।।
चौपाई ४८४
तब बिबाह मैं चाहउँ कीन्हा। प्रभु केहि कारन करै न दीन्हा।।
चौपाई ४८५
सुनु मुनि तोहि कहउँ सहरोसा। भजहिं जे मोहि तजि सकल भरोसा।।
चौपाई ४८६
करउँ सदा तिन्ह कै रखवारी। जिमि बालक राखइ महतारी।।
चौपाई ४८७
गह सिसु बच्छ अनल अहि धाई। तहँ राखइ जननी अरगाई।।
चौपाई ४८८
प्रौढ़ भएँ तेहि सुत पर माता। प्रीति करइ नहिं पाछिलि बाता।।
चौपाई ४८९
मोरे प्रौढ़ तनय सम ग्यानी। बालक सुत सम दास अमानी।।
चौपाई ४९०
जनहि मोर बल निज बल ताही। दुहु कहँ काम क्रोध रिपु आही।।
चौपाई ४९१
यह बिचारि पंडित मोहि भजहीं। पाएहुँ ग्यान भगति नहिं तजहीं।।
दोहा ४३
काम क्रोध लोभादि मद प्रबल मोह कै धारि।
तिन्ह महँअति दारुन दुखद मायारुपी नारि ॥
चौपाई ४९२
सुनि मुनि कह पुरान श्रुति संता। मोह बिपिन कहुँ नारि बसंता।।
चौपाई ४९३
जप तप नेम जलाश्रय झारी। होइ ग्रीषम सोषइ सब नारी।।
चौपाई ४९४
काम क्रोध मद मत्सर भेका। इन्हहि हरषप्रद बरषा एका।।
चौपाई ४९५
दुर्बासना कुमुद समुदाई। तिन्ह कहँ सरद सदा सुखदाई।।
चौपाई ४९६
धर्म सकल सरसीरुह बृंदा। होइ हिम तिन्हहि दहइ सुख मंदा।।
चौपाई ४९७
पुनि ममता जवास बहुताई। पलुहइ नारि सिसिर रितु पाई।।
चौपाई ४९८
पाप उलूक निकर सुखकारी। नारि निबिड़ रजनी अँधिआरी।।
चौपाई ४९९
बुधि बल सील सत्य सब मीना। बनसी सम त्रिय कहहिं प्रबीना।।
दोहा ४४
अवगुन मूल सूलप्रद प्रमदा सब दुख खानि। ताते कीन्ह निवारन मुनि मैं यह जियँ जानि।।
चौपाई ५००
सुनि रघुपति के बचन सुहाए। मुनि तन पुलक नयन भरि आए।।
चौपाई ५०१
कहहु कवन प्रभु कै असि रीती। सेवक पर ममता अरु प्रीती।।
चौपाई ५०२
जे न भजहिं अस प्रभु भ्रम त्यागी। ग्यान रंक नर मंद अभागी।।
चौपाई ५०३
पुनि सादर बोले मुनि नारद। सुनहु राम बिग्यान बिसारद।।
चौपाई ५०४
संतन्ह के लच्छन रघुबीरा। कहहु नाथ भव भंजन भीरा।।
चौपाई ५०५
सुनु मुनि संतन्ह के गुन कहऊँ। जिन्ह ते मैं उन्ह कें बस रहऊँ।।
चौपाई ५०६
षट बिकार जित अनघ अकामा। अचल अकिंचन सुचि सुखधामा।।
चौपाई ५०७
अमितबोध अनीह मितभोगी। सत्यसार कबि कोबिद जोगी।।
चौपाई ५०८
सावधान मानद मदहीना। धीर धर्म गति परम प्रबीना।।
दोहा ४५
गुनागार संसार दुख रहित बिगत संदेह।। तजि मम चरन सरोज प्रिय तिन्ह कहुँ देह न गेह।।
Contributors
𑂄𑂠𑂩𑂹𑂬 𑂫𑂩𑂹𑂧𑂰
सामुदायिक संरक्षण / Community Custodianship
इस अध्याय की अनुवाद स्थिति
Chapter Translation Coverage & Stewardship
यह अध्याय पूर्णतः अनूदित है! आप पाठ की प्रामाणिकता हेतु संशोधन या समीक्षा प्रस्तुत कर सकते हैं।
अनुवाद पूर्णता / Completion: 100% 574/574 छंद अनूदित