श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड

Back to Work अवधी (Awadhi)
श्लोक १
यस्याङ्के च विभाति भूधरसुता देवापगा मस्तके भाले बालविधुर्गले च गरलं यस्योरसि व्यालराट्। सोऽयं भूतिविभूषणः सुरवरः सर्वाधिपः सर्वदा शर्वः सर्वगतः शिवः शशिनिभः श्रीशङ्करः पातु माम्।।
श्लोक २
प्रसन्नतां या न गताभिषेकतस्तथा न मम्ले वनवासदुःखतः। मुखाम्बुजश्री रघुनन्दनस्य मे सदास्तु सा मञ्जुलमंगलप्रदा।।
श्लोक ३
नीलाम्बुजश्यामलकोमलाङ्गं सीतासमारोपितवामभागम्। पाणौ महासायकचारुचापं नमामि रामं रघुवंशनाथम्।।
दोहा १
श्रीगुरु चरन सरोज रज, निज मनु मुकुरु सुधारि। बरनउं रघुबर बिमल जसु, जो दायकु फल चारि॥
चौपाई १
जब तें रामु ब्याहि घर आए। नित नव मंगल मोद बधाए।।
चौपाई २
भुवन चारिदस भूधर भारी। सुकृत मेघ बरषहि सुख बारी।।
चौपाई ३
रिधि सिधि संपति नदीं सुहाई। उमगि अवध अंबुधि कहुँ आई।।
चौपाई ४
मनिगन पुर नर नारि सुजाती। सुचि अमोल सुंदर सब भाँती।।
चौपाई ५
कहि न जाइ कछु नगर बिभूती। जनु एतनिअ बिरंचि करतूती।।
चौपाई ६
सब बिधि सब पुर लोग सुखारी। रामचंद मुख चंदु निहारी।।
चौपाई ७
मुदित मातु सब सखीं सहेली। फलित बिलोकि मनोरथ बेली।।
चौपाई ८
राम रूपु गुनसीलु सुभाऊ। प्रमुदित होइ देखि सुनि राऊ।।
दोहा २
सब कें उर अभिलाषु अस कहहिं मनाइ महेसु। आप अछत जुबराज पद रामहि देउ नरेसु।।
चौपाई ९
एक समय सब सहित समाजा। राजसभाँ रघुराजु बिराजा।।
चौपाई १०
सकल सुकृत मूरति नरनाहू। राम सुजसु सुनि अतिहि उछाहू।।
चौपाई ११
नृप सब रहहिं कृपा अभिलाषें। लोकप करहिं प्रीति रुख राखें।।
चौपाई १२
तिभुवन तीनि काल जग माहीं। भूरि भाग दसरथ सम नाहीं।।
चौपाई १३
मंगलमूल रामु सुत जासू। जो कछु कहिज थोर सबु तासू।।
चौपाई १४
रायँ सुभायँ मुकुरु कर लीन्हा। बदनु बिलोकि मुकुट सम कीन्हा।।
चौपाई १५
श्रवन समीप भए सित केसा। मनहुँ जरठपनु अस उपदेसा।।
चौपाई १६
नृप जुबराज राम कहुँ देहू। जीवन जनम लाहु किन लेहू।।
दोहा ३
यह बिचारु उर आनि नृप सुदिनु सुअवसरु पाइ। प्रेम पुलकि तन मुदित मन गुरहि सुनायउ जाइ।।
चौपाई १७
कहइ भुआलु सुनिअ मुनिनायक। भए राम सब बिधि सब लायक।।
चौपाई १८
सेवक सचिव सकल पुरबासी। जे हमारे अरि मित्र उदासी।।
चौपाई १९
सबहि रामु प्रिय जेहि बिधि मोही। प्रभु असीस जनु तनु धरि सोही।।
चौपाई २०
बिप्र सहित परिवार गोसाईं। करहिं छोहु सब रौरिहि नाई।।
चौपाई २१
जे गुर चरन रेनु सिर धरहीं। ते जनु सकल बिभव बस करहीं।।
चौपाई २२
मोहि सम यहु अनुभयउ न दूजें। सबु पायउँ रज पावनि पूजें।।
चौपाई २३
अब अभिलाषु एकु मन मोरें। पूजहि नाथ अनुग्रह तोरें।।
चौपाई २४
मुनि प्रसन्न लखि सहज सनेहू। कहेउ नरेस रजायसु देहू।।
दोहा ४
राजन राउर नामु जसु सब अभिमत दातार। फल अनुगामी महिप मनि मन अभिलाषु तुम्हार।।
चौपाई २५
सब बिधि गुरु प्रसन्न जियँ जानी। बोलेउ राउ रहँसि मृदु बानी।।
चौपाई २६
नाथ रामु करिअहिं जुबराजू। कहिअ कृपा करि करिअ समाजू।।
चौपाई २७
मोहि अछत यहु होइ उछाहू। लहहिं लोग सब लोचन लाहू।।
चौपाई २८
प्रभु प्रसाद सिव सबइ निबाहीं। यह लालसा एक मन माहीं।।
चौपाई २९
पुनि न सोच तनु रहउ कि जाऊ। जेहिं न होइ पाछें पछिताऊ।।
चौपाई ३०
सुनि मुनि दसरथ बचन सुहाए। मंगल मोद मूल मन भाए।।
चौपाई ३१
सुनु नृप जासु बिमुख पछिताहीं। जासु भजन बिनु जरनि न जाहीं।।
चौपाई ३२
भयउ तुम्हार तनय सोइ स्वामी। रामु पुनीत प्रेम अनुगामी।।
दोहा ५
बेगि बिलंबु न करिअ नृप साजिअ सबुइ समाजु। सुदिन सुमंगलु तबहिं जब रामु होहिं जुबराजु।।
चौपाई ३३
मुदित महिपति मंदिर आए। सेवक सचिव सुमंत्रु बोलाए।।
चौपाई ३४
कहि जयजीव सीस तिन्ह नाए। भूप सुमंगल बचन सुनाए।।
चौपाई ३५
जौं पाँचहि मत लागै नीका। करहु हरषि हियँ रामहि टीका।।
चौपाई ३६
मंत्री मुदित सुनत प्रिय बानी। अभिमत बिरवँ परेउ जनु पानी।।
चौपाई ३७
बिनती सचिव करहि कर जोरी। जिअहु जगतपति बरिस करोरी।।
चौपाई ३८
जग मंगल भल काजु बिचारा। बेगिअ नाथ न लाइअ बारा।।
चौपाई ३९
नृपहि मोदु सुनि सचिव सुभाषा। बढ़त बौंड़ जनु लही सुसाखा।।
दोहा ६
कहेउ भूप मुनिराज कर जोइ जोइ आयसु होइ। राम राज अभिषेक हित बेगि करहु सोइ सोइ।।
चौपाई ४०
हरषि मुनीस कहेउ मृदु बानी। आनहु सकल सुतीरथ पानी।।
चौपाई ४१
औषध मूल फूल फल पाना। कहे नाम गनि मंगल नाना।।
चौपाई ४२
चामर चरम बसन बहु भाँती। रोम पाट पट अगनित जाती।।
चौपाई ४३
मनिगन मंगल बस्तु अनेका। जो जग जोगु भूप अभिषेका।।
चौपाई ४४
बेद बिदित कहि सकल बिधाना। कहेउ रचहु पुर बिबिध बिताना।।
चौपाई ४५
सफल रसाल पूगफल केरा। रोपहु बीथिन्ह पुर चहुँ फेरा।।
चौपाई ४६
रचहु मंजु मनि चौकें चारू। कहहु बनावन बेगि बजारू।।
चौपाई ४७
पूजहु गनपति गुर कुलदेवा। सब बिधि करहु भूमिसुर सेवा।।
दोहा ७
ध्वज पताक तोरन कलस सजहु तुरग रथ नाग। सिर धरि मुनिबर बचन सबु निज निज काजहिं लाग।।
चौपाई ४८
जो मुनीस जेहि आयसु दीन्हा। सो तेहिं काजु प्रथम जनु कीन्हा।।
चौपाई ४९
बिप्र साधु सुर पूजत राजा। करत राम हित मंगल काजा।।
चौपाई ५०
सुनत राम अभिषेक सुहावा। बाज गहागह अवध बधावा।।
चौपाई ५१
राम सीय तन सगुन जनाए। फरकहिं मंगल अंग सुहाए।।
चौपाई ५२
पुलकि सप्रेम परसपर कहहीं। भरत आगमनु सूचक अहहीं।।
चौपाई ५३
भए बहुत दिन अति अवसेरी। सगुन प्रतीति भेंट प्रिय केरी।।
चौपाई ५४
भरत सरिस प्रिय को जग माहीं। इहइ सगुन फलु दूसर नाहीं।।
चौपाई ५५
रामहि बंधु सोच दिन राती। अंडन्हि कमठ ह्रदउ जेहि भाँती।।
दोहा ८
एहि अवसर मंगलु परम सुनि रहँसेउ रनिवासु। सोभत लखि बिधु बढ़त जनु बारिधि बीचि बिलासु।।
चौपाई ५६
प्रथम जाइ जिन्ह बचन सुनाए। भूषन बसन भूरि तिन्ह पाए।।
चौपाई ५७
प्रेम पुलकि तन मन अनुरागीं। मंगल कलस सजन सब लागीं।।
चौपाई ५८
चौकें चारु सुमित्राँ पुरी। मनिमय बिबिध भाँति अति रुरी।।
चौपाई ५९
आनँद मगन राम महतारी। दिए दान बहु बिप्र हँकारी।।
चौपाई ६०
पूजीं ग्रामदेबि सुर नागा। कहेउ बहोरि देन बलिभागा।।
चौपाई ६१
जेहि बिधि होइ राम कल्यानू। देहु दया करि सो बरदानू।।
चौपाई ६२
गावहिं मंगल कोकिलबयनीं। बिधुबदनीं मृगसावकनयनीं।।
दोहा ९
राम राज अभिषेकु सुनि हियँ हरषे नर नारि। लगे सुमंगल सजन सब बिधि अनुकूल बिचारि।।
चौपाई ६३
तब नरनाहँ बसिष्ठु बोलाए। रामधाम सिख देन पठाए।।
चौपाई ६४
गुर आगमनु सुनत रघुनाथा। द्वार आइ पद नायउ माथा।।
चौपाई ६५
सादर अरघ देइ घर आने। सोरह भाँति पूजि सनमाने।।
चौपाई ६६
गहे चरन सिय सहित बहोरी। बोले रामु कमल कर जोरी।।
चौपाई ६७
सेवक सदन स्वामि आगमनू। मंगल मूल अमंगल दमनू।।
चौपाई ६८
तदपि उचित जनु बोलि सप्रीती। पठइअ काज नाथ असि नीती।।
चौपाई ६९
प्रभुता तजि प्रभु कीन्ह सनेहू। भयउ पुनीत आजु यहु गेहू।।
चौपाई ७०
आयसु होइ सो करौं गोसाई। सेवक लहइ स्वामि सेवकाई।।
दोहा १०
सुनि सनेह साने बचन मुनि रघुबरहि प्रसंस। राम कस न तुम्ह कहहु अस हंस बंस अवतंस।।
चौपाई ७१
बरनि राम गुन सीलु सुभाऊ। बोले प्रेम पुलकि मुनिराऊ।।
चौपाई ७२
भूप सजेउ अभिषेक समाजू। चाहत देन तुम्हहि जुबराजू।।
चौपाई ७३
राम करहु सब संजम आजू। जौं बिधि कुसल निबाहै काजू।।
चौपाई ७४
गुरु सिख देइ राय पहिं गयउ। राम हृदयँ अस बिसमउ भयऊ।।
चौपाई ७५
जनमे एक संग सब भाई। भोजन सयन केलि लरिकाई।।
चौपाई ७६
करनबेध उपबीत बिआहा। संग संग सब भए उछाहा।।
चौपाई ७७
बिमल बंस यहु अनुचित एकू। बंधु बिहाइ बड़ेहि अभिषेकू।।
चौपाई ७८
प्रभु सप्रेम पछितानि सुहाई। हरउ भगत मन कै कुटिलाई।।
दोहा ११
तेहि अवसर आए लखन मगन प्रेम आनंद। सनमाने प्रिय बचन कहि रघुकुल कैरव चंद।।
चौपाई ७९
बाजहिं बाजने बिबिध बिधाना। पुर प्रमोदु नहिं जाइ बखाना।।
चौपाई ८०
भरत आगमनु सकल मनावहिं। आवहुँ बेगि नयन फलु पावहिं।।
चौपाई ८१
हाट बाट घर गलीं अथाई। कहहिं परसपर लोग लोगाई।।
चौपाई ८२
कालि लगन भलि केतिक बारा। पूजिहि बिधि अभिलाषु हमारा।।
चौपाई ८३
कनक सिंघासन सीय समेता। बैठहिं रामु होइ चित चेता।।
चौपाई ८४
सकल कहहिं कब होइहि काली। बिघन मनावहिं देव कुचाली।।
चौपाई ८५
तिन्हहि सोहाइ न अवध बधावा। चोरहि चंदिनि राति न भावा।।
चौपाई ८६
सारद बोलि बिनय सुर करहीं। बारहिं बार पाय लै परहीं।।
दोहा १२
बिपति हमारि बिलोकि बड़ि मातु करिअ सोइ आजु। रामु जाहिं बन राजु तजि होइ सकल सुरकाजु।।
चौपाई ८७
सुनि सुर बिनय ठाढ़ि पछिताती। भइउँ सरोज बिपिन हिमराती।।
चौपाई ८८
देखि देव पुनि कहहिं निहोरी। मातु तोहि नहिं थोरिउ खोरी।।
चौपाई ८९
बिसमय हरष रहित रघुराऊ। तुम्ह जानहु सब राम प्रभाऊ।।
चौपाई ९०
जीव करम बस सुख दुख भागी। जाइअ अवध देव हित लागी।।
चौपाई ९१
बार बार गहि चरन सँकोचौ। चली बिचारि बिबुध मति पोची।।
चौपाई ९२
ऊँच निवासु नीचि करतूती। देखि न सकहिं पराइ बिभूती।।
चौपाई ९३
आगिल काजु बिचारि बहोरी। करहहिं चाह कुसल कबि मोरी।।
चौपाई ९४
हरषि हृदयँ दसरथ पुर आई। जनु ग्रह दसा दुसह दुखदाई।।
दोहा १३
नामु मंथरा मंदमति चेरी कैकेइ केरि। अजस पेटारी ताहि करि गई गिरा मति फेरि।।
चौपाई ९५
दीख मंथरा नगरु बनावा। मंजुल मंगल बाज बधावा।।
चौपाई ९६
पूछेसि लोगन्ह काह उछाहू। राम तिलकु सुनि भा उर दाहू।।
चौपाई ९७
करइ बिचारु कुबुद्धि कुजाती। होइ अकाजु कवनि बिधि राती।।
चौपाई ९८
देखि लागि मधु कुटिल किराती। जिमि गवँ तकइ लेउँ केहि भाँती।।
चौपाई ९९
भरत मातु पहिं गइ बिलखानी। का अनमनि हसि कह हँसि रानी।।
चौपाई १००
ऊतरु देइ न लेइ उसासू। नारि चरित करि ढारइ आँसू।।
चौपाई १०१
हँसि कह रानि गालु बड़ तोरें। दीन्ह लखन सिख अस मन मोरें।।
चौपाई १०२
तबहुँ न बोल चेरि बड़ि पापिनि। छाड़इ स्वास कारि जनु साँपिनि।।
दोहा १४
सभय रानि कह कहसि किन कुसल रामु महिपालु। लखनु भरतु रिपुदमनु सुनि भा कुबरी उर सालु।।
चौपाई १०३
कत सिख देइ हमहि कोउ माई। गालु करब केहि कर बलु पाई।।
चौपाई १०४
रामहि छाड़ि कुसल केहि आजू। जेहि जनेसु देइ जुबराजू।।
चौपाई १०५
भयउ कौसिलहि बिधि अति दाहिन। देखत गरब रहत उर नाहिन।।
चौपाई १०६
देखेहु कस न जाइ सब सोभा। जो अवलोकि मोर मनु छोभा।।
चौपाई १०७
पूतु बिदेस न सोचु तुम्हारें। जानति हहु बस नाहु हमारें।।
चौपाई १०८
नीद बहुत प्रिय सेज तुराई। लखहु न भूप कपट चतुराई।।
चौपाई १०९
सुनि प्रिय बचन मलिन मनु जानी। झुकी रानि अब रहु अरगानी।।
चौपाई ११०
पुनि अस कबहुँ कहसि घरफोरी। तब धरि जीभ कढ़ावउँ तोरी।।
दोहा १५
काने खोरे कूबरे कुटिल कुचाली जानि। तिय बिसेषि पुनि चेरि कहि भरतमातु मुसुकानि।।
चौपाई १११
प्रियबादिनि सिख दीन्हिउँ तोही। सपनेहुँ तो पर कोपु न मोही।।
चौपाई ११२
सुदिनु सुमंगल दायकु सोई। तोर कहा फुर जेहि दिन होई।।
चौपाई ११३
जेठ स्वामि सेवक लघु भाई। यह दिनकर कुल रीति सुहाई।।
चौपाई ११४
राम तिलकु जौं साँचेहुँ काली। देउँ मागु मन भावत आली।।
चौपाई ११५
कौसल्या सम सब महतारी। रामहि सहज सुभायँ पिआरी।।
चौपाई ११६
मो पर करहिं सनेहु बिसेषी। मैं करि प्रीति परीछा देखी।।
चौपाई ११७
जौं बिधि जनमु देइ करि छोहू। होहुँ राम सिय पूत पुतोहू।।
चौपाई ११८
प्रान तें अधिक रामु प्रिय मोरें। तिन्ह कें तिलक छोभु कस तोरें।।
दोहा १६
भरत सपथ तोहि सत्य कहु परिहरि कपट दुराउ। हरष समय बिसमउ करसि कारन मोहि सुनाउ।।
चौपाई ११९
एकहिं बार आस सब पूजी। अब कछु कहब जीभ करि दूजी।।
चौपाई १२०
फोरै जोगु कपारु अभागा। भलेउ कहत दुख रउरेहि लागा।।
चौपाई १२१
कहहिं झूठि फुरि बात बनाई। ते प्रिय तुम्हहि करुइ मैं माई।।
चौपाई १२२
हमहुँ कहबि अब ठकुरसोहाती। नाहिं त मौन रहब दिनु राती।।
चौपाई १२३
करि कुरूप बिधि परबस कीन्हा। बवा सो लुनिअ लहिअ जो दीन्हा।।
चौपाई १२४
कोउ नृप होउ हमहि का हानी। चेरि छाड़ि अब होब कि रानी।।
चौपाई १२५
जारै जोगु सुभाउ हमारा। अनभल देखि न जाइ तुम्हारा।।
चौपाई १२६
तातें कछुक बात अनुसारी। छमिअ देबि बड़ि चूक हमारी।।
दोहा १७
गूढ़ कपट प्रिय बचन सुनि तीय अधरबुधि रानि। सुरमाया बस बैरिनिहि सुह्द जानि पतिआनि।।
चौपाई १२७
सादर पुनि पुनि पूँछति ओही। सबरी गान मृगी जनु मोही।।
चौपाई १२८
तसि मति फिरी अहइ जसि भाबी। रहसी चेरि घात जनु फाबी।।
चौपाई १२९
तुम्ह पूँछहु मैं कहत डेराऊँ। धरेउ मोर घरफोरी नाऊँ।।
चौपाई १३०
सजि प्रतीति बहुबिधि गढ़ि छोली। अवध साढ़साती तब बोली।।
चौपाई १३१
प्रिय सिय रामु कहा तुम्ह रानी। रामहि तुम्ह प्रिय सो फुरि बानी।।
चौपाई १३२
रहा प्रथम अब ते दिन बीते। समउ फिरें रिपु होहिं पिंरीते।।
चौपाई १३३
भानु कमल कुल पोषनिहारा। बिनु जल जारि करइ सोइ छारा।।
चौपाई १३४
जरि तुम्हारि चह सवति उखारी। रूँधहु करि उपाउ बर बारी।।
दोहा १८
तुम्हहि न सोचु सोहाग बल निज बस जानहु राउ। मन मलीन मुह मीठ नृप राउर सरल सुभाउ।।
चौपाई १३५
चतुर गँभीर राम महतारी। बीचु पाइ निज बात सँवारी।।
चौपाई १३६
पठए भरतु भूप ननिअउरें। राम मातु मत जानव रउरें।।
चौपाई १३७
सेवहिं सकल सवति मोहि नीकें। गरबित भरत मातु बल पी कें।।
चौपाई १३८
सालु तुम्हार कौसिलहि माई। कपट चतुर नहिं होइ जनाई।।
चौपाई १३९
राजहि तुम्ह पर प्रेमु बिसेषी। सवति सुभाउ सकइ नहिं देखी।।
चौपाई १४०
रची प्रंपचु भूपहि अपनाई। राम तिलक हित लगन धराई।।
चौपाई १४१
यह कुल उचित राम कहुँ टीका। सबहि सोहाइ मोहि सुठि नीका।।
चौपाई १४२
आगिलि बात समुझि डरु मोही। देउ दैउ फिरि सो फलु ओही।।
दोहा १९
रचि पचि कोटिक कुटिलपन कीन्हेसि कपट प्रबोधु।। कहिसि कथा सत सवति कै जेहि बिधि बाढ़ बिरोधु।।
चौपाई १४३
भावी बस प्रतीति उर आई। पूँछ रानि पुनि सपथ देवाई।।
चौपाई १४४
का पूछहुँ तुम्ह अबहुँ न जाना। निज हित अनहित पसु पहिचाना।।
चौपाई १४५
भयउ पाखु दिन सजत समाजू। तुम्ह पाई सुधि मोहि सन आजू।।
चौपाई १४६
खाइअ पहिरिअ राज तुम्हारें। सत्य कहें नहिं दोषु हमारें।।
चौपाई १४७
जौं असत्य कछु कहब बनाई। तौ बिधि देइहि हमहि सजाई।।
चौपाई १४८
रामहि तिलक कालि जौं भयऊ। तुम्ह कहुँ बिपति बीजु बिधि बयऊ।।
चौपाई १४९
रेख खँचाइ कहउँ बलु भाषी। भामिनि भइहु दूध कइ माखी।।
चौपाई १५०
जौं सुत सहित करहु सेवकाई। तौ घर रहहु न आन उपाई।।
दोहा २०
कद्रूँ बिनतहि दीन्ह दुखु तुम्हहि कौसिलाँ देब। भरतु बंदिगृह सेइहहिं लखनु राम के नेब।।
चौपाई १५१
कैकयसुता सुनत कटु बानी। कहि न सकइ कछु सहमि सुखानी।।
चौपाई १५२
तन पसेउ कदली जिमि काँपी। कुबरीं दसन जीभ तब चाँपी।।
चौपाई १५३
कहि कहि कोटिक कपट कहानी। धीरजु धरहु प्रबोधिसि रानी।।
चौपाई १५४
फिरा करमु प्रिय लागि कुचाली। बकिहि सराहइ मानि मराली।।
चौपाई १५५
सुनु मंथरा बात फुरि तोरी। दहिनि आँखि नित फरकइ मोरी।।
चौपाई १५६
दिन प्रति देखउँ राति कुसपने। कहउँ न तोहि मोह बस अपने।।
चौपाई १५७
काह करौ सखि सूध सुभाऊ। दाहिन बाम न जानउँ काऊ।।
दोहा २१
अपने चलत न आजु लगि अनभल काहुक कीन्ह। केहिं अघ एकहि बार मोहि दैअँ दुसह दुखु दीन्ह।।
चौपाई १५८
नैहर जनमु भरब बरु जाइ। जिअत न करबि सवति सेवकाई।।
चौपाई १५९
अरि बस दैउ जिआवत जाही। मरनु नीक तेहि जीवन चाही।।
चौपाई १६०
दीन बचन कह बहुबिधि रानी। सुनि कुबरीं तियमाया ठानी।।
चौपाई १६१
अस कस कहहु मानि मन ऊना। सुखु सोहागु तुम्ह कहुँ दिन दूना।।
चौपाई १६२
जेहिं राउर अति अनभल ताका। सोइ पाइहि यहु फलु परिपाका।।
चौपाई १६३
जब तें कुमत सुना मैं स्वामिनि। भूख न बासर नींद न जामिनि।।
चौपाई १६४
पूँछेउ गुनिन्ह रेख तिन्ह खाँची। भरत भुआल होहिं यह साँची।।
चौपाई १६५
भामिनि करहु त कहौं उपाऊ। है तुम्हरीं सेवा बस राऊ।।
दोहा २२
परउँ कूप तुअ बचन पर सकउँ पूत पति त्यागि। कहसि मोर दुखु देखि बड़ कस न करब हित लागि।।
चौपाई १६६
कुबरीं करि कबुली कैकेई। कपट छुरी उर पाहन टेई।।
चौपाई १६७
लखइ न रानि निकट दुखु कैंसे। चरइ हरित तिन बलिपसु जैसें।।
चौपाई १६८
सुनत बात मृदु अंत कठोरी। देति मनहुँ मधु माहुर घोरी।।
चौपाई १६९
कहइ चेरि सुधि अहइ कि नाही। स्वामिनि कहिहु कथा मोहि पाहीं।।
चौपाई १७०
दुइ बरदान भूप सन थाती। मागहु आजु जुड़ावहु छाती।।
चौपाई १७१
सुतहि राजु रामहि बनवासू। देहु लेहु सब सवति हुलासु।।
चौपाई १७२
भूपति राम सपथ जब करई। तब मागेहु जेहिं बचनु न टरई।।
चौपाई १७३
होइ अकाजु आजु निसि बीतें। बचनु मोर प्रिय मानेहु जी तें।।
दोहा २३
बड़ कुघातु करि पातकिनि कहेसि कोपगृहँ जाहु। काजु सँवारेहु सजग सबु सहसा जनि पतिआहु।।
चौपाई १७४
कुबरिहि रानि प्रानप्रिय जानी। बार बार बड़ि बुद्धि बखानी।।
चौपाई १७५
तोहि सम हित न मोर संसारा। बहे जात कइ भइसि अधारा।।
चौपाई १७६
जौं बिधि पुरब मनोरथु काली। करौं तोहि चख पूतरि आली।।
चौपाई १७७
बहुबिधि चेरिहि आदरु देई। कोपभवन गवनि कैकेई।।
चौपाई १७८
बिपति बीजु बरषा रितु चेरी। भुइँ भइ कुमति कैकेई केरी।।
चौपाई १७९
पाइ कपट जलु अंकुर जामा। बर दोउ दल दुख फल परिनामा।।
चौपाई १८०
कोप समाजु साजि सबु सोई। राजु करत निज कुमति बिगोई।।
चौपाई १८१
राउर नगर कोलाहलु होई। यह कुचालि कछु जान न कोई।।
दोहा २४
प्रमुदित पुर नर नारि। सब सजहिं सुमंगलचार। एक प्रबिसहिं एक निर्गमहिं भीर भूप दरबार।।
चौपाई १८२
बाल सखा सुन हियँ हरषाहीं। मिलि दस पाँच राम पहिं जाहीं।।
चौपाई १८३
प्रभु आदरहिं प्रेमु पहिचानी। पूँछहिं कुसल खेम मृदु बानी।।
चौपाई १८४
फिरहिं भवन प्रिय आयसु पाई। करत परसपर राम बड़ाई।।
चौपाई १८५
को रघुबीर सरिस संसारा। सीलु सनेह निबाहनिहारा।
चौपाई १८६
जेंहि जेंहि जोनि करम बस भ्रमहीं। तहँ तहँ ईसु देउ यह हमहीं।।
चौपाई १८७
सेवक हम स्वामी सियनाहू। होउ नात यह ओर निबाहू।।
चौपाई १८८
अस अभिलाषु नगर सब काहू। कैकयसुता ह्दयँ अति दाहू।।
चौपाई १८९
को न कुसंगति पाइ नसाई। रहइ न नीच मतें चतुराई।।
दोहा २५
साँस समय सानंद नृपु गयउ कैकेई गेहँ। गवनु निठुरता निकट किय जनु धरि देह सनेहँ।।
चौपाई १९०
कोपभवन सुनि सकुचेउ राउ। भय बस अगहुड़ परइ न पाऊ।।
चौपाई १९१
सुरपति बसइ बाहँबल जाके। नरपति सकल रहहिं रुख ताकें।।
चौपाई १९२
सो सुनि तिय रिस गयउ सुखाई। देखहु काम प्रताप बड़ाई।।
चौपाई १९३
सूल कुलिस असि अँगवनिहारे। ते रतिनाथ सुमन सर मारे।।
चौपाई १९४
सभय नरेसु प्रिया पहिं गयऊ। देखि दसा दुखु दारुन भयऊ।।
चौपाई १९५
भूमि सयन पटु मोट पुराना। दिए डारि तन भूषण नाना।।
चौपाई १९६
कुमतिहि कसि कुबेषता फाबी। अन अहिवातु सूच जनु भाबी।।
चौपाई १९७
जाइ निकट नृपु कह मृदु बानी। प्रानप्रिया केहि हेतु रिसानी।।
छंद १
केहि हेतु रानि रिसानि परसत पानि पतिहि नेवारई। मानहुँ सरोष भुअंग भामिनि बिषम भाँति निहारई।। दोउ बासना रसना दसन बर मरम ठाहरु देखई। तुलसी नृपति भवतब्यता बस काम कौतुक लेखई।।
सोरठा २६
बार बार कह राउ सुमुखि सुलोचिनि पिकबचनि। कारन मोहि सुनाउ गजगामिनि निज कोप कर।।
चौपाई १९८
अनहित तोर प्रिया केइँ कीन्हा। केहि दुइ सिर केहि जमु चह लीन्हा।।
चौपाई १९९
कहु केहि रंकहि करौ नरेसू। कहु केहि नृपहि निकासौं देसू।।
चौपाई २००
सकउँ तोर अरि अमरउ मारी। काह कीट बपुरे नर नारी।।
चौपाई २०१
जानसि मोर सुभाउ बरोरू। मनु तव आनन चंद चकोरू।।
चौपाई २०२
प्रिया प्रान सुत सरबसु मोरें। परिजन प्रजा सकल बस तोरें।।
चौपाई २०३
जौं कछु कहौ कपटु करि तोही। भामिनि राम सपथ सत मोही।।
चौपाई २०४
बिहसि मागु मनभावति बाता। भूषन सजहि मनोहर गाता।।
चौपाई २०५
घरी कुघरी समुझि जियँ देखू। बेगि प्रिया परिहरहि कुबेषू।।
दोहा २७
यह सुनि मन गुनि सपथ बड़ि बिहसि उठी मतिमंद। भूषन सजति बिलोकि मृगु मनहुँ किरातिनि फंद।।
चौपाई २०६
पुनि कह राउ सुह्रद जियँ जानी। प्रेम पुलकि मृदु मंजुल बानी।।
चौपाई २०७
भामिनि भयउ तोर मनभावा। घर घर नगर अनंद बधावा।।
चौपाई २०८
रामहि देउँ कालि जुबराजू। सजहि सुलोचनि मंगल साजू।।
चौपाई २०९
दलकि उठेउ सुनि ह्रदउ कठोरू। जनु छुइ गयउ पाक बरतोरू।।
चौपाई २१०
ऐसिउ पीर बिहसि तेहि गोई। चोर नारि जिमि प्रगटि न रोई।।
चौपाई २११
लखहिं न भूप कपट चतुराई। कोटि कुटिल मनि गुरू पढ़ाई।।
चौपाई २१२
जद्यपि नीति निपुन नरनाहू। नारिचरित जलनिधि अवगाहू।।
चौपाई २१३
कपट सनेहु बढ़ाइ बहोरी। बोली बिहसि नयन मुहु मोरी।।
दोहा २८
मागु मागु पै कहहु पिय कबहुँ न देहु न लेहु। देन कहेहु बरदान दुइ तेउ पावत संदेहु।।
चौपाई २१४
जानेउँ मरमु राउ हँसि कहई। तुम्हहि कोहाब परम प्रिय अहई।।
चौपाई २१५
थाति राखि न मागिहु काऊ। बिसरि गयउ मोहि भोर सुभाऊ।।
चौपाई २१६
झूठेहुँ हमहि दोषु जनि देहू। दुइ कै चारि मागि मकु लेहू।।
चौपाई २१७
रघुकुल रीति सदा चलि आई। प्रान जाहुँ बरु बचनु न जाई।।
चौपाई २१८
नहिं असत्य सम पातक पुंजा। गिरि सम होहिं कि कोटिक गुंजा।।
चौपाई २१९
सत्यमूल सब सुकृत सुहाए। बेद पुरान बिदित मनु गाए।।
चौपाई २२०
तेहि पर राम सपथ करि आई। सुकृत सनेह अवधि रघुराई।।
चौपाई २२१
बात दृढ़ाइ कुमति हँसि बोली। कुमत कुबिहग कुलह जनु खोली।।
दोहा २९
भूप मनोरथ सुभग बनु सुख सुबिहंग समाजु। भिल्लनि जिमि छाड़न चहति बचनु भयंकरु बाजु।।
चौपाई २२२
सुनहु प्रानप्रिय भावत जी का। देहु एक बर भरतहि टीका।।
चौपाई २२३
मागउँ दूसर बर कर जोरी। पुरवहु नाथ मनोरथ मोरी।।
चौपाई २२४
तापस बेष बिसेषि उदासी। चौदह बरिस रामु बनबासी।।
चौपाई २२५
सुनि मृदु बचन भूप हियँ सोकू। ससि कर छुअत बिकल जिमि कोकू।।
चौपाई २२६
गयउ सहमि नहिं कछु कहि आवा। जनु सचान बन झपटेउ लावा।।
चौपाई २२७
बिबरन भयउ निपट नरपालू। दामिनि हनेउ मनहुँ तरु तालू।।
चौपाई २२८
माथे हाथ मूदि दोउ लोचन। तनु धरि सोचु लाग जनु सोचन।।
चौपाई २२९
मोर मनोरथु सुरतरु फूला। फरत करिनि जिमि हतेउ समूला।।
चौपाई २३०
अवध उजारि कीन्हि कैकेईं। दीन्हसि अचल बिपति कै नेईं।।
दोहा ३०
कवनें अवसर का भयउ गयउँ नारि बिस्वास। जोग सिद्धि फल समय जिमि जतिहि अबिद्या नास।।
चौपाई २३१
एहि बिधि राउ मनहिं मन झाँखा। देखि कुभाँति कुमति मन माखा।।
चौपाई २३२
भरतु कि राउर पूत न होहीं। आनेहु मोल बेसाहि कि मोही।।
चौपाई २३३
जो सुनि सरु अस लाग तुम्हारें। काहे न बोलहु बचनु सँभारे।।
चौपाई २३४
देहु उतरु अनु करहु कि नाहीं। सत्यसंध तुम्ह रघुकुल माहीं।।
चौपाई २३५
देन कहेहु अब जनि बरु देहू। तजहुँ सत्य जग अपजसु लेहू।।
चौपाई २३६
सत्य सराहि कहेहु बरु देना। जानेहु लेइहि मागि चबेना।।
चौपाई २३७
सिबि दधीचि बलि जो कछु भाषा। तनु धनु तजेउ बचन पनु राखा।।
चौपाई २३८
अति कटु बचन कहति कैकेई। मानहुँ लोन जरे पर देई।।
दोहा ३१
धरम धुरंधर धीर धरि नयन उघारे रायँ। सिरु धुनि लीन्हि उसास असि मारेसि मोहि कुठायँ।।
चौपाई २३९
आगें दीखि जरत रिस भारी। मनहुँ रोष तरवारि उघारी।।
चौपाई २४०
मूठि कुबुद्धि धार निठुराई। धरी कूबरीं सान बनाई।।
चौपाई २४१
लखी महीप कराल कठोरा। सत्य कि जीवनु लेइहि मोरा।।
चौपाई २४२
बोले राउ कठिन करि छाती। बानी सबिनय तासु सोहाती।।
चौपाई २४३
प्रिया बचन कस कहसि कुभाँती। भीर प्रतीति प्रीति करि हाँती।।
चौपाई २४४
मोरें भरतु रामु दुइ आँखी। सत्य कहउँ करि संकरू साखी।।
चौपाई २४५
अवसि दूतु मैं पठइब प्राता। ऐहहिं बेगि सुनत दोउ भ्राता।।
चौपाई २४६
सुदिन सोधि सबु साजु सजाई। देउँ भरत कहुँ राजु बजाई।।
दोहा ३२
लोभु न रामहि राजु कर बहुत भरत पर प्रीति। मैं बड़ छोट बिचारि जियँ करत रहेउँ नृपनीति।।
चौपाई २४७
राम सपथ सत कहुउँ सुभाऊ। राममातु कछु कहेउ न काऊ।।
चौपाई २४८
मैं सबु कीन्ह तोहि बिनु पूँछें। तेहि तें परेउ मनोरथु छूछें।।
चौपाई २४९
रिस परिहरू अब मंगल साजू। कछु दिन गएँ भरत जुबराजू।।
चौपाई २५०
एकहि बात मोहि दुखु लागा। बर दूसर असमंजस मागा।।
चौपाई २५१
अजहुँ हृदय जरत तेहि आँचा। रिस परिहास कि साँचेहुँ साँचा।।
चौपाई २५२
कहु तजि रोषु राम अपराधू। सबु कोउ कहइ रामु सुठि साधू।।
चौपाई २५३
तुहूँ सराहसि करसि सनेहू। अब सुनि मोहि भयउ संदेहू।।
चौपाई २५४
जासु सुभाउ अरिहि अनुकूला। सो किमि करिहि मातु प्रतिकूला।।
दोहा ३३
प्रिया हास रिस परिहरहि मागु बिचारि बिबेकु। जेहिं देखाँ अब नयन भरि भरत राज अभिषेकु।।
चौपाई २५५
जिऐ मीन बरू बारि बिहीना। मनि बिनु फनिकु जिऐ दुख दीना।।
चौपाई २५६
कहउँ सुभाउ न छलु मन माहीं। जीवनु मोर राम बिनु नाहीं।।
चौपाई २५७
समुझि देखु जियँ प्रिया प्रबीना। जीवनु राम दरस आधीना।।
चौपाई २५८
सुनि म्रदु बचन कुमति अति जरई। मनहुँ अनल आहुति घृत परई।।
चौपाई २५९
कहइ करहु किन कोटि उपाया। इहाँ न लागिहि राउरि माया।।
चौपाई २६०
देहु कि लेहु अजसु करि नाहीं। मोहि न बहुत प्रपंच सोहाहीं।
चौपाई २६१
रामु साधु तुम्ह साधु सयाने। राममातु भलि सब पहिचाने।।
चौपाई २६२
जस कौसिलाँ मोर भल ताका। तस फलु उन्हहि देउँ करि साका।।
दोहा ३४
होत प्रात मुनिबेष धरि जौं न रामु बन जाहिं। मोर मरनु राउर अजस नृप समुझिअ मन माहिं।।
चौपाई २६३
अस कहि कुटिल भई उठि ठाढ़ी। मानहुँ रोष तरंगिनि बाढ़ी।।
चौपाई २६४
पाप पहार प्रगट भइ सोई। भरी क्रोध जल जाइ न जोई।।
चौपाई २६५
दोउ बर कूल कठिन हठ धारा। भवँर कूबरी बचन प्रचारा।।
चौपाई २६६
ढाहत भूपरूप तरु मूला। चली बिपति बारिधि अनुकूला।।
चौपाई २६७
लखी नरेस बात फुरि साँची। तिय मिस मीचु सीस पर नाची।।
चौपाई २६८
गहि पद बिनय कीन्ह बैठारी। जनि दिनकर कुल होसि कुठारी।।
चौपाई २६९
मागु माथ अबहीं देउँ तोही। राम बिरहँ जनि मारसि मोही।।
चौपाई २७०
राखु राम कहुँ जेहि तेहि भाँती। नाहिं त जरिहि जनम भरि छाती।।
दोहा ३५
देखी ब्याधि असाध नृपु परेउ धरनि धुनि माथ। कहत परम आरत बचन राम राम रघुनाथ।।
चौपाई २७१
ब्याकुल राउ सिथिल सब गाता। करिनि कलपतरु मनहुँ निपाता।।
चौपाई २७२
कंठु सूख मुख आव न बानी। जनु पाठीनु दीन बिनु पानी।।
चौपाई २७३
पुनि कह कटु कठोर कैकेई। मनहुँ घाय महुँ माहुर देई।।
चौपाई २७४
जौं अंतहुँ अस करतबु रहेऊ। मागु मागु तुम्ह केहिं बल कहेऊ।।
चौपाई २७५
दुइ कि होइ एक समय भुआला। हँसब ठठाइ फुलाउब गाला।।
चौपाई २७६
दानि कहाउब अरु कृपनाई। होइ कि खेम कुसल रौताई।।
चौपाई २७७
छाड़हु बचनु कि धीरजु धरहू। जनि अबला जिमि करुना करहू।।
चौपाई २७८
तनु तिय तनय धामु धनु धरनी। सत्यसंध कहुँ तृन सम बरनी।।
दोहा ३६
मरम बचन सुनि राउ कह कहु कछु दोषु न तोर। लागेउ तोहि पिसाच जिमि कालु कहावत मोर।।
चौपाई २७९
चहत न भरत भूपतहि भोरें। बिधि बस कुमति बसी जिय तोरें।।
चौपाई २८०
सो सबु मोर पाप परिनामू। भयउ कुठाहर जेहिं बिधि बामू।।
चौपाई २८१
सुबस बसिहि फिरि अवध सुहाई। सब गुन धाम राम प्रभुताई।।
चौपाई २८२
करिहहिं भाइ सकल सेवकाई। होइहि तिहुँ पुर राम बड़ाई।।
चौपाई २८३
तोर कलंकु मोर पछिताऊ। मुएहुँ न मिटहि न जाइहि काऊ।।
चौपाई २८४
अब तोहि नीक लाग करु सोई। लोचन ओट बैठु मुहु गोई।।
चौपाई २८५
जब लगि जिऔं कहउँ कर जोरी। तब लगि जनि कछु कहसि बहोरी।।
चौपाई २८६
फिरि पछितैहसि अंत अभागी। मारसि गाइ नहारु लागी।।
दोहा ३७
परेउ राउ कहि कोटि बिधि काहे करसि निदानु। कपट सयानि न कहति कछु जागति मनहुँ मसानु।।
चौपाई २८७
राम राम रट बिकल भुआलू। जनु बिनु पंख बिहंग बेहालू।।
चौपाई २८८
हृदयँ मनाव भोरु जनि होई। रामहि जाइ कहै जनि कोई।।
चौपाई २८९
उदउ करहु जनि रबि रघुकुल गुर। अवध बिलोकि सूल होइहि उर।।
चौपाई २९०
भूप प्रीति कैकइ कठिनाई। उभय अवधि बिधि रची बनाई।।
चौपाई २९१
बिलपत नृपहि भयउ भिनुसारा। बीना बेनु संख धुनि द्वारा।।
चौपाई २९२
पढ़हिं भाट गुन गावहिं गायक। सुनत नृपहि जनु लागहिं सायक।।
चौपाई २९३
मंगल सकल सोहाहिं न कैसें। सहगामिनिहि बिभूषन जैसें।।
चौपाई २९४
तेहिं निसि नीद परी नहि काहू। राम दरस लालसा उछाहू।।
दोहा ३८
द्वार भीर सेवक सचिव कहहिं उदित रबि देखि। जागेउ अजहुँ न अवधपति कारनु कवनु बिसेषि।।
चौपाई २९५
पछिले पहर भूपु नित जागा। आजु हमहि बड़ अचरजु लागा।।
चौपाई २९६
जाहु सुमंत्र जगावहु जाई। कीजिअ काजु रजायसु पाई।।
चौपाई २९७
गए सुमंत्रु तब राउर माही। देखि भयावन जात डेराहीं।।
चौपाई २९८
धाइ खाइ जनु जाइ न हेरा। मानहुँ बिपति बिषाद बसेरा।।
चौपाई २९९
पूछें कोउ न ऊतरु देई। गए जेंहिं भवन भूप कैकैई।।
चौपाई ३००
कहि जयजीव बैठ सिरु नाई। दैखि भूप गति गयउ सुखाई।।
चौपाई ३०१
सोच बिकल बिबरन महि परेऊ। मानहुँ कमल मूलु परिहरेऊ।।
चौपाई ३०२
सचिउ सभीत सकइ नहिं पूँछी। बोली असुभ भरी सुभ छूछी।।
दोहा ३९
परी न राजहि नीद निसि हेतु जान जगदीसु। रामु रामु रटि भोरु किय कहइ न मरमु महीसु।।
चौपाई ३०३
आनहु रामहि बेगि बोलाई। समाचार तब पूँछेहु आई।।
चौपाई ३०४
चलेउ सुमंत्र राय रूख जानी। लखी कुचालि कीन्हि कछु रानी।।
चौपाई ३०५
सोच बिकल मग परइ न पाऊ। रामहि बोलि कहिहि का राऊ।।
चौपाई ३०६
उर धरि धीरजु गयउ दुआरें। पूछँहिं सकल देखि मनु मारें।।
चौपाई ३०७
समाधानु करि सो सबही का। गयउ जहाँ दिनकर कुल टीका।।
चौपाई ३०८
रामु सुमंत्रहि आवत देखा। आदरु कीन्ह पिता सम लेखा।।
चौपाई ३०९
निरखि बदनु कहि भूप रजाई। रघुकुलदीपहि चलेउ लेवाई।।
चौपाई ३१०
रामु कुभाँति सचिव सँग जाहीं। देखि लोग जहँ तहँ बिलखाहीं।।
दोहा ४०
जाइ दीख रघुबंसमनि नरपति निपट कुसाजु।। सहमि परेउ लखि सिंघिनिहि मनहुँ बृद्ध गजराजु।।
चौपाई ३११
सूखहिं अधर जरइ सबु अंगू। मनहुँ दीन मनिहीन भुअंगू।।
चौपाई ३१२
सरुष समीप दीखि कैकेई। मानहुँ मीचु घरी गनि लेई।।
चौपाई ३१३
करुनामय मृदु राम सुभाऊ। प्रथम दीख दुखु सुना न काऊ।।
चौपाई ३१४
तदपि धीर धरि समउ बिचारी। पूँछी मधुर बचन महतारी।।
चौपाई ३१५
मोहि कहु मातु तात दुख कारन। करिअ जतन जेहिं होइ निवारन।।
चौपाई ३१६
सुनहु राम सबु कारन एहू। राजहि तुम पर बहुत सनेहू।।
चौपाई ३१७
देन कहेन्हि मोहि दुइ बरदाना। मागेउँ जो कछु मोहि सोहाना।
चौपाई ३१८
सो सुनि भयउ भूप उर सोचू। छाड़ि न सकहिं तुम्हार सँकोचू।।
दोहा ४१
सुत सनेह इत बचनु उत संकट परेउ नरेसु। सकहु न आयसु धरहु सिर मेटहु कठिन कलेसु।।
चौपाई ३१९
निधरक बैठि कहइ कटु बानी। सुनत कठिनता अति अकुलानी।।
चौपाई ३२०
जीभ कमान बचन सर नाना। मनहुँ महिप मृदु लच्छ समाना।।
चौपाई ३२१
जनु कठोरपनु धरें सरीरू। सिखइ धनुषबिद्या बर बीरू।।
चौपाई ३२२
सब प्रसंगु रघुपतिहि सुनाई। बैठि मनहुँ तनु धरि निठुराई।।
चौपाई ३२३
मन मुसकाइ भानुकुल भानु। रामु सहज आनंद निधानू।।
चौपाई ३२४
बोले बचन बिगत सब दूषन। मृदु मंजुल जनु बाग बिभूषन।।
चौपाई ३२५
सुनु जननी सोइ सुतु बड़भागी। जो पितु मातु बचन अनुरागी।।
चौपाई ३२६
तनय मातु पितु तोषनिहारा। दुर्लभ जननि सकल संसारा।।
दोहा ४२
मुनिगन मिलनु बिसेषि बन सबहि भाँति हित मोर। तेहि महँ पितु आयसु बहुरि संमत जननी तोर।।
चौपाई ३२७
भरत प्रानप्रिय पावहिं राजू। बिधि सब बिधि मोहि सनमुख आजु।
चौपाई ३२८
जों न जाउँ बन ऐसेहु काजा। प्रथम गनिअ मोहि मूढ़ समाजा।।
चौपाई ३२९
सेवहिं अरँडु कलपतरु त्यागी। परिहरि अमृत लेहिं बिषु मागी।।
चौपाई ३३०
तेउ न पाइ अस समउ चुकाहीं। देखु बिचारि मातु मन माहीं।।
चौपाई ३३१
अंब एक दुखु मोहि बिसेषी। निपट बिकल नरनायकु देखी।।
चौपाई ३३२
थोरिहिं बात पितहि दुख भारी। होति प्रतीति न मोहि महतारी।।
चौपाई ३३३
राउ धीर गुन उदधि अगाधू। भा मोहि ते कछु बड़ अपराधू।।
चौपाई ३३४
जातें मोहि न कहत कछु राऊ। मोरि सपथ तोहि कहु सतिभाऊ।।
दोहा ४३
सहज सरल रघुबर बचन कुमति कुटिल करि जान। चलइ जोंक जल बक्रगति जद्यपि सलिलु समान ॥
चौपाई ३३५
रहसी रानि राम रुख पाई। बोली कपट सनेहु जनाई।।
चौपाई ३३६
सपथ तुम्हार भरत कै आना। हेतु न दूसर मै कछु जाना।।
चौपाई ३३७
तुम्ह अपराध जोगु नहिं ताता। जननी जनक बंधु सुखदाता।।
चौपाई ३३८
राम सत्य सबु जो कछु कहहू। तुम्ह पितु मातु बचन रत अहहू।।
चौपाई ३३९
पितहि बुझाइ कहहु बलि सोई। चौथेंपन जेहिं अजसु न होई।।
चौपाई ३४०
तुम्ह सम सुअन सुकृत जेहिं दीन्हे। उचित न तासु निरादरु कीन्हे।।
चौपाई ३४१
लागहिं कुमुख बचन सुभ कैसे। मगहँ गयादिक तीरथ जैसे।।
चौपाई ३४२
रामहि मातु बचन सब भाए। जिमि सुरसरि गत सलिल सुहाए।।
दोहा ४४
गइ मुरुछा रामहि सुमिरि नृप फिरि करवट लीन्ह। सचिव राम आगमन कहि बिनय समय सम कीन्ह।।
चौपाई ३४३
अवनिप अकनि रामु पगु धारे। धरि धीरजु तब नयन उघारे।।
चौपाई ३४४
सचिवँ सँभारि राउ बैठारे। चरन परत नृप रामु निहारे।।
चौपाई ३४५
लिए सनेह बिकल उर लाई। गै मनि मनहुँ फनिक फिरि पाई।।
चौपाई ३४६
रामहि चितइ रहेउ नरनाहू। चला बिलोचन बारि प्रबाहू।।
चौपाई ३४७
सोक बिबस कछु कहै न पारा। हृदयँ लगावत बारहिं बारा।।
चौपाई ३४८
बिधिहि मनाव राउ मन माहीं। जेहिं रघुनाथ न कानन जाहीं।।
चौपाई ३४९
सुमिरि महेसहि कहइ निहोरी। बिनती सुनहु सदासिव मोरी।।
चौपाई ३५०
आसुतोष तुम्ह अवढर दानी। आरति हरहु दीन जनु जानी।।
दोहा ४५
तुम्ह प्रेरक सब के हृदयँ सो मति रामहि देहु। बचनु मोर तजि रहहि घर परिहरि सीलु सनेहु।।
चौपाई ३५१
अजसु होउ जग सुजसु नसाऊ। नरक परौ बरु सुरपुरु जाऊ।।
चौपाई ३५२
सब दुख दुसह सहावहु मोही। लोचन ओट रामु जनि होंही।।
चौपाई ३५३
अस मन गुनइ राउ नहिं बोला। पीपर पात सरिस मनु डोला।।
चौपाई ३५४
रघुपति पितहि प्रेमबस जानी। पुनि कछु कहिहि मातु अनुमानी।।
चौपाई ३५५
देस काल अवसर अनुसारी। बोले बचन बिनीत बिचारी।।
चौपाई ३५६
तात कहउँ कछु करउँ ढिठाई। अनुचितु छमब जानि लरिकाई।।
चौपाई ३५७
अति लघु बात लागि दुखु पावा। काहुँ न मोहि कहि प्रथम जनावा।।
चौपाई ३५८
देखि गोसाइँहि पूँछिउँ माता। सुनि प्रसंगु भए सीतल गाता।।
दोहा ४६
मंगल समय सनेह बस सोच परिहरिअ तात। आयसु देइअ हरषि हियँ कहि पुलके प्रभु गात।।
चौपाई ३५९
धन्य जनमु जगतीतल तासू। पितहि प्रमोदु चरित सुनि जासू।।
चौपाई ३६०
चारि पदारथ करतल ताकें। प्रिय पितु मातु प्रान सम जाकें।।
चौपाई ३६१
आयसु पालि जनम फलु पाई। ऐहउँ बेगिहिं होउ रजाई।।
चौपाई ३६२
बिदा मातु सन आवउँ मागी। चलिहउँ बनहि बहुरि पग लागी।।
चौपाई ३६३
अस कहि राम गवनु तब कीन्हा। भूप सोक बसु उतरु न दीन्हा।।
चौपाई ३६४
नगर ब्यापि गइ बात सुतीछी। छुअत चढ़ी जनु सब तन बीछी।।
चौपाई ३६५
सुनि भए बिकल सकल नर नारी। बेलि बिटप जिमि देखि दवारी।।
चौपाई ३६६
जो जहँ सुनइ धुनइ सिरु सोई। बड़ बिषादु नहिं धीरजु होई।।
दोहा ४७
मुख सुखाहिं लोचन स्त्रवहि सोकु न हृदयँ समाइ। मनहुँ करुन रस कटकई उतरी अवध बजाइ।।
चौपाई ३६७
मिलेहि माझ बिधि बात बेगारी। जहँ तहँ देहिं कैकेइहि गारी।।
चौपाई ३६८
एहि पापिनिहि बूझि का परेऊ। छाइ भवन पर पावकु धरेऊ।।
चौपाई ३६९
निज कर नयन काढ़ि चह दीखा। डारि सुधा बिषु चाहत चीखा।।
चौपाई ३७०
कुटिल कठोर कुबुद्धि अभागी। भइ रघुबंस बेनु बन आगी।।
चौपाई ३७१
पालव बैठि पेड़ु एहिं काटा। सुख महुँ सोक ठाटु धरि ठाटा।।
चौपाई ३७२
सदा रामु एहि प्रान समाना। कारन कवन कुटिलपनु ठाना।।
चौपाई ३७३
सत्य कहहिं कबि नारि सुभाऊ। सब बिधि अगहु अगाध दुराऊ।।
चौपाई ३७४
निज प्रतिबिंबु बरुकु गहि जाई। जानि न जाइ नारि गति भाई।।
दोहा ४८
काह न पावक जारि सक का न समुद्र समाइ। का न करै अबला प्रबल केहि जग कालु न खाइ ॥
चौपाई ३७५
का सुनाइ बिधि काह सुनावा। का देखाइ चह काह देखावा।।
चौपाई ३७६
एक कहहिं भल भूप न कीन्हा। बरु बिचारि नहिं कुमतिहि दीन्हा।।
चौपाई ३७७
जो हठि भयउ सकल दुख भाजनु। अबला बिबस ग्यानु गुनु गा जनु।।
चौपाई ३७८
एक धरम परमिति पहिचाने। नृपहि दोसु नहिं देहिं सयाने।।
चौपाई ३७९
सिबि दधीचि हरिचंद कहानी। एक एक सन कहहिं बखानी।।
चौपाई ३८०
एक भरत कर संमत कहहीं। एक उदास भायँ सुनि रहहीं।।
चौपाई ३८१
कान मूदि कर रद गहि जीहा। एक कहहिं यह बात अलीहा।।
चौपाई ३८२
सुकृत जाहिं अस कहत तुम्हारे। रामु भरत कहुँ प्रानपिआरे।।
दोहा ४९
चंदु चवै बरु अनल कन सुधा होइ बिषतूल। सपनेहुँ कबहुँ न करहिं किछु भरतु राम प्रतिकूल।।
चौपाई ३८३
एक बिधातहिं दूषनु देंहीं। सुधा देखाइ दीन्ह बिषु जेहीं।।
चौपाई ३८४
खरभरु नगर सोचु सब काहू। दुसह दाहु उर मिटा उछाहू।।
चौपाई ३८५
बिप्रबधू कुलमान्य जठेरी। जे प्रिय परम कैकेई केरी।।
चौपाई ३८६
लगीं देन सिख सीलु सराही। बचन बानसम लागहिं ताही।।
चौपाई ३८७
भरतु न मोहि प्रिय राम समाना। सदा कहहु यहु सबु जगु जाना।।
चौपाई ३८८
करहु राम पर सहज सनेहू। केहिं अपराध आजु बनु देहू।।
चौपाई ३८९
कबहुँ न कियहु सवति आरेसू। प्रीति प्रतीति जान सबु देसू।।
चौपाई ३९०
कौसल्याँ अब काह बिगारा। तुम्ह जेहि लागि बज्र पुर पारा।।
दोहा ५०
सीय कि पिय सँगु परिहरिहि लखनु कि रहिहहिं धाम। राजु कि भूँजब भरत पुर नृपु कि जिइहि बिनु राम।।
चौपाई ३९१
अस बिचारि उर छाड़हु कोहू। सोक कलंक कोठि जनि होहू।।
चौपाई ३९२
भरतहि अवसि देहु जुबराजू। कानन काह राम कर काजू।।
चौपाई ३९३
नाहिन रामु राज के भूखे। धरम धुरीन बिषय रस रूखे।।
चौपाई ३९४
गुर गृह बसहुँ रामु तजि गेहू। नृप सन अस बरु दूसर लेहू।।
चौपाई ३९५
जौं नहिं लगिहहु कहें हमारे। नहिं लागिहि कछु हाथ तुम्हारे।।
चौपाई ३९६
जौं परिहास कीन्हि कछु होई। तौ कहि प्रगट जनावहु सोई।।
चौपाई ३९७
राम सरिस सुत कानन जोगू। काह कहिहि सुनि तुम्ह कहुँ लोगू।।
चौपाई ३९८
उठहु बेगि सोइ करहु उपाई। जेहि बिधि सोकु कलंकु नसाई।।
छंद २
जेहि भाँति सोकु कलंकु जाइ उपाय करि कुल पालही। हठि फेरु रामहि जात बन जनि बात दूसरि चालही।। जिमि भानु बिनु दिनु प्रान बिनु तनु चंद बिनु जिमि जामिनी। तिमि अवध तुलसीदास प्रभु बिनु समुझि धौं जियँ भामिनी।।
सोरठा ५१
सखिन्ह सिखावनु दीन्ह सुनत मधुर परिनाम हित। तेइँ कछु कान न कीन्ह कुटिल प्रबोधी कूबरी।।
चौपाई ३९९
उतरु न देइ दुसह रिस रूखी। मृगिन्ह चितव जनु बाघिनि भूखी।।
चौपाई ४००
ब्याधि असाधि जानि तिन्ह त्यागी। चलीं कहत मतिमंद अभागी।।
चौपाई ४०१
राजु करत यह दैअँ बिगोई। कीन्हेसि अस जस करइ न कोई।।
चौपाई ४०२
एहि बिधि बिलपहिं पुर नर नारीं। देहिं कुचालिहि कोटिक गारीं।।
चौपाई ४०३
जरहिं बिषम जर लेहिं उसासा। कवनि राम बिनु जीवन आसा।।
चौपाई ४०४
बिपुल बियोग प्रजा अकुलानी। जनु जलचर गन सूखत पानी।।
चौपाई ४०५
अति बिषाद बस लोग लोगाई। गए मातु पहिं रामु गोसाई।।
चौपाई ४०६
मुख प्रसन्न चित चौगुन चाऊ। मिटा सोचु जनि राखै राऊ।।
दोहा ५१
नव गयंदु रघुबीर मनु राजु अलान समान। छूट जानि बन गवनु सुनि उर अनंदु अधिकान।।
चौपाई ४०७
रघुकुलतिलक जोरि दोउ हाथा। मुदित मातु पद नायउ माथा।।
चौपाई ४०८
दीन्हि असीस लाइ उर लीन्हे। भूषन बसन निछावरि कीन्हे।।
चौपाई ४०९
बार बार मुख चुंबति माता। नयन नेह जलु पुलकित गाता।।
चौपाई ४१०
गोद राखि पुनि हृदयँ लगाए। स्त्रवत प्रेनरस पयद सुहाए।।
चौपाई ४११
प्रेमु प्रमोदु न कछु कहि जाई। रंक धनद पदबी जनु पाई।।
चौपाई ४१२
सादर सुंदर बदनु निहारी। बोली मधुर बचन महतारी।।
चौपाई ४१३
कहहु तात जननी बलिहारी। कबहिं लगन मुद मंगलकारी।।
चौपाई ४१४
सुकृत सील सुख सीवँ सुहाई। जनम लाभ कइ अवधि अघाई।।
दोहा ५२
जेहि चाहत नर नारि सब अति आरत एहि भाँति। जिमि चातक चातकि तृषित बृष्टि सरद रितु स्वाति।।
चौपाई ४१५
तात जाउँ बलि बेगि नहाहू। जो मन भाव मधुर कछु खाहू।।
चौपाई ४१६
पितु समीप तब जाएहु भैआ। भइ बड़ि बार जाइ बलि मैआ।।
चौपाई ४१७
मातु बचन सुनि अति अनुकूला। जनु सनेह सुरतरु के फूला।।
चौपाई ४१८
सुख मकरंद भरे श्रियमूला। निरखि राम मनु भवरुँ न भूला।।
चौपाई ४१९
धरम धुरीन धरम गति जानी। कहेउ मातु सन अति मृदु बानी।।
चौपाई ४२०
पिताँ दीन्ह मोहि कानन राजू। जहँ सब भाँति मोर बड़ काजू।।
चौपाई ४२१
आयसु देहि मुदित मन माता। जेहिं मुद मंगल कानन जाता।।
चौपाई ४२२
जनि सनेह बस डरपसि भोरें। आनँदु अंब अनुग्रह तोरें।।
दोहा ५३
बरष चारिदस बिपिन बसि करि पितु बचन प्रमान। आइ पाय पुनि देखिहउँ मनु जनि करसि मलान।।
चौपाई ४२३
बचन बिनीत मधुर रघुबर के। सर सम लगे मातु उर करके।।
चौपाई ४२४
सहमि सूखि सुनि सीतलि बानी। जिमि जवास परें पावस पानी।।
चौपाई ४२५
कहि न जाइ कछु हृदय बिषादू। मनहुँ मृगी सुनि केहरि नादू।।
चौपाई ४२६
नयन सजल तन थर थर काँपी। माजहि खाइ मीन जनु मापी।।
चौपाई ४२७
धरि धीरजु सुत बदनु निहारी। गदगद बचन कहति महतारी।।
चौपाई ४२८
तात पितहि तुम्ह प्रानपिआरे। देखि मुदित नित चरित तुम्हारे।।
चौपाई ४२९
राजु देन कहुँ सुभ दिन साधा। कहेउ जान बन केहिं अपराधा।।
चौपाई ४३०
तात सुनावहु मोहि निदानू। को दिनकर कुल भयउ कृसानू।।
दोहा ५४
निरखि राम रुख सचिवसुत कारनु कहेउ बुझाइ। सुनि प्रसंगु रहि मूक जिमि दसा बरनि नहिं जाइ।।
चौपाई ४३१
राखि न सकइ न कहि सक जाहू। दुहूँ भाँति उर दारुन दाहू।।
चौपाई ४३२
लिखत सुधाकर गा लिखि राहू। बिधि गति बाम सदा सब काहू।।
चौपाई ४३३
धरम सनेह उभयँ मति घेरी। भइ गति साँप छुछुंदरि केरी।।
चौपाई ४३४
राखउँ सुतहि करउँ अनुरोधू। धरमु जाइ अरु बंधु बिरोधू।।
चौपाई ४३५
कहउँ जान बन तौ बड़ि हानी। संकट सोच बिबस भइ रानी।।
चौपाई ४३६
बहुरि समुझि तिय धरमु सयानी। रामु भरतु दोउ सुत सम जानी।।
चौपाई ४३७
सरल सुभाउ राम महतारी। बोली बचन धीर धरि भारी।।
चौपाई ४३८
तात जाउँ बलि कीन्हेहु नीका। पितु आयसु सब धरमक टीका।।
दोहा ५५
राजु देन कहि दीन्ह बनु मोहि न सो दुख लेसु। तुम्ह बिनु भरतहि भूपतिहि प्रजहि प्रचंड कलेसु।।
चौपाई ४३९
जौं केवल पितु आयसु ताता। तौ जनि जाहु जानि बड़ि माता।।
चौपाई ४४०
जौं पितु मातु कहेउ बन जाना। तौं कानन सत अवध समाना।।
चौपाई ४४१
पितु बनदेव मातु बनदेवी। खग मृग चरन सरोरुह सेवी।।
चौपाई ४४२
अंतहुँ उचित नृपहि बनबासू। बय बिलोकि हियँ होइ हराँसू।।
चौपाई ४४३
बड़भागी बनु अवध अभागी। जो रघुबंसतिलक तुम्ह त्यागी।।
चौपाई ४४४
जौं सुत कहौ संग मोहि लेहू। तुम्हरे हृदयँ होइ संदेहू।।
चौपाई ४४५
पूत परम प्रिय तुम्ह सबही के। प्रान प्रान के जीवन जी के।।
चौपाई ४४६
ते तुम्ह कहहु मातु बन जाऊँ। मैं सुनि बचन बैठि पछिताऊँ।।
दोहा ५६
यह बिचारि नहिं करउँ हठ झूठ सनेहु बढ़ाइ। मानि मातु कर नात बलि सुरति बिसरि जनि जाइ।।
चौपाई ४४७
देव पितर सब तुन्हहि गोसाई। राखहुँ पलक नयन की नाई।।
चौपाई ४४८
अवधि अंबु प्रिय परिजन मीना। तुम्ह करुनाकर धरम धुरीना।।
चौपाई ४४९
अस बिचारि सोइ करहु उपाई। सबहि जिअत जेहिं भेंटेहु आई।।
चौपाई ४५०
जाहु सुखेन बनहि बलि जाऊँ। करि अनाथ जन परिजन गाऊँ।।
चौपाई ४५१
सब कर आजु सुकृत फल बीता। भयउ कराल कालु बिपरीता।।
चौपाई ४५२
बहुबिधि बिलपि चरन लपटानी। परम अभागिनि आपुहि जानी।।
चौपाई ४५३
दारुन दुसह दाहु उर ब्यापा। बरनि न जाहिं बिलाप कलापा।।
चौपाई ४५४
राम उठाइ मातु उर लाई। कहि मृदु बचन बहुरि समुझाई।।
दोहा ५७
समाचार तेहि समय सुनि सीय उठी अकुलाइ। जाइ सासु पद कमल जुग बंदि बैठि सिरु नाइ।।
चौपाई ४५५
दीन्हि असीस सासु मृदु बानी। अति सुकुमारि देखि अकुलानी।।
चौपाई ४५६
बैठि नमितमुख सोचति सीता। रूप रासि पति प्रेम पुनीता।।
चौपाई ४५७
चलन चहत बन जीवननाथू। केहि सुकृती सन होइहि साथू।।
चौपाई ४५८
की तनु प्रान कि केवल प्राना। बिधि करतबु कछु जाइ न जाना।।
चौपाई ४५९
चारु चरन नख लेखति धरनी। नूपुर मुखर मधुर कबि बरनी।।
चौपाई ४६०
मनहुँ प्रेम बस बिनती करहीं। हमहि सीय पद जनि परिहरहीं।।
चौपाई ४६१
मंजु बिलोचन मोचति बारी। बोली देखि राम महतारी।।
चौपाई ४६२
तात सुनहु सिय अति सुकुमारी। सासु ससुर परिजनहि पिआरी।।
दोहा ५८
पिता जनक भूपाल मनि ससुर भानुकुल भानु। पति रबिकुल कैरव बिपिन बिधु गुन रूप निधानु।।
चौपाई ४६३
मैं पुनि पुत्रबधू प्रिय पाई। रूप रासि गुन सील सुहाई।।
चौपाई ४६४
नयन पुतरि करि प्रीति बढ़ाई। राखेउँ प्रान जानिकिहिं लाई।।
चौपाई ४६५
कलपबेलि जिमि बहुबिधि लाली। सींचि सनेह सलिल प्रतिपाली।।
चौपाई ४६६
फूलत फलत भयउ बिधि बामा। जानि न जाइ काह परिनामा।।
चौपाई ४६७
पलँग पीठ तजि गोद हिंड़ोरा। सियँ न दीन्ह पगु अवनि कठोरा।।
चौपाई ४६८
जिअनमूरि जिमि जोगवत रहऊँ। दीप बाति नहिं टारन कहऊँ।।
चौपाई ४६९
सोइ सिय चलन चहति बन साथा। आयसु काह होइ रघुनाथा।
चौपाई ४७०
चंद किरन रस रसिक चकोरी। रबि रुख नयन सकइ किमि जोरी।।
दोहा ५९
करि केहरि निसिचर चरहिं दुष्ट जंतु बन भूरि। बिष बाटिकाँ कि सोह सुत सुभग सजीवनि मूरि।।
चौपाई ४७१
बन हित कोल किरात किसोरी। रचीं बिरंचि बिषय सुख भोरी।।
चौपाई ४७२
पाइन कृमि जिमि कठिन सुभाऊ। तिन्हहि कलेसु न कानन काऊ।।
चौपाई ४७३
कै तापस तिय कानन जोगू। जिन्ह तप हेतु तजा सब भोगू।।
चौपाई ४७४
सिय बन बसिहि तात केहि भाँती। चित्रलिखित कपि देखि डेराती।।
चौपाई ४७५
सुरसर सुभग बनज बन चारी। डाबर जोगु कि हंसकुमारी।।
चौपाई ४७६
अस बिचारि जस आयसु होई। मैं सिख देउँ जानकिहि सोई।।
चौपाई ४७७
जौं सिय भवन रहै कह अंबा। मोहि कहँ होइ बहुत अवलंबा।।
चौपाई ४७८
सुनि रघुबीर मातु प्रिय बानी। सील सनेह सुधाँ जनु सानी।।
दोहा ६०
कहि प्रिय बचन बिबेकमय कीन्हि मातु परितोष। लगे प्रबोधन जानकिहि प्रगटि बिपिन गुन दोष।।
चौपाई ४७९
मातु समीप कहत सकुचाहीं। बोले समउ समुझि मन माहीं।।
चौपाई ४८०
राजकुमारि सिखावन सुनहू। आन भाँति जियँ जनि कछु गुनहू।।
चौपाई ४८१
आपन मोर नीक जौं चहहू। बचनु हमार मानि गृह रहहू।।
चौपाई ४८२
आयसु मोर सासु सेवकाई। सब बिधि भामिनि भवन भलाई।।
चौपाई ४८३
एहि ते अधिक धरमु नहिं दूजा। सादर सासु ससुर पद पूजा।।
चौपाई ४८४
जब जब मातु करिहि सुधि मोरी। होइहि प्रेम बिकल मति भोरी।।
चौपाई ४८५
तब तब तुम्ह कहि कथा पुरानी। सुंदरि समुझाएहु मृदु बानी।।
चौपाई ४८६
कहउँ सुभायँ सपथ सत मोही। सुमुखि मातु हित राखउँ तोही।।
दोहा ६१
गुर श्रुति संमत धरम फलु पाइअ बिनहिं कलेस। हठ बस सब संकट सहे गालव नहुष नरेस।।
चौपाई ४८७
मैं पुनि करि प्रवान पितु बानी। बेगि फिरब सुनु सुमुखि सयानी।।
चौपाई ४८८
दिवस जात नहिं लागिहि बारा। सुंदरि सिखवनु सुनहु हमारा।।
चौपाई ४८९
जौ हठ करहु प्रेम बस बामा। तौ तुम्ह दुखु पाउब परिनामा।।
चौपाई ४९०
काननु कठिन भयंकरु भारी। घोर घामु हिम बारि बयारी।।
चौपाई ४९१
कुस कंटक मग काँकर नाना। चलब पयादेहिं बिनु पदत्राना।।
चौपाई ४९२
चरन कमल मुदु मंजु तुम्हारे। मारग अगम भूमिधर भारे।।
चौपाई ४९३
कंदर खोह नदीं नद नारे। अगम अगाध न जाहिं निहारे।।
चौपाई ४९४
भालु बाघ बृक केहरि नागा। करहिं नाद सुनि धीरजु भागा।।
दोहा ६२
भूमि सयन बलकल बसन असनु कंद फल मूल। ते कि सदा सब दिन मिलिहिं सबुइ समय अनुकूल।।
चौपाई ४९५
नर अहार रजनीचर चरहीं। कपट बेष बिधि कोटिक करहीं।।
चौपाई ४९६
लागइ अति पहार कर पानी। बिपिन बिपति नहिं जाइ बखानी।।
चौपाई ४९७
ब्याल कराल बिहग बन घोरा। निसिचर निकर नारि नर चोरा।।
चौपाई ४९८
डरपहिं धीर गहन सुधि आएँ। मृगलोचनि तुम्ह भीरु सुभाएँ।।
चौपाई ४९९
हंसगवनि तुम्ह नहिं बन जोगू। सुनि अपजसु मोहि देइहि लोगू।।
चौपाई ५००
मानस सलिल सुधाँ प्रतिपाली। जिअइ कि लवन पयोधि मराली।।
चौपाई ५०१
नव रसाल बन बिहरनसीला। सोह कि कोकिल बिपिन करीला।।
चौपाई ५०२
रहहु भवन अस हृदयँ बिचारी। चंदबदनि दुखु कानन भारी।।
दोहा ६३
सहज सुहृद गुर स्वामि सिख जो न करइ सिर मानि। सो पछिताइ अघाइ उर अवसि होइ हित हानि ॥
चौपाई ५०३
सुनि मृदु बचन मनोहर पिय के। लोचन ललित भरे जल सिय के।।
चौपाई ५०४
सीतल सिख दाहक भइ कैंसें। चकइहि सरद चंद निसि जैंसें।।
चौपाई ५०५
उतरु न आव बिकल बैदेही। तजन चहत सुचि स्वामि सनेही।।
चौपाई ५०६
बरबस रोकि बिलोचन बारी। धरि धीरजु उर अवनिकुमारी।।
चौपाई ५०७
लागि सासु पग कह कर जोरी। छमबि देबि बड़ि अबिनय मोरी।।
चौपाई ५०८
दीन्हि प्रानपति मोहि सिख सोई। जेहि बिधि मोर परम हित होई।।
चौपाई ५०९
मैं पुनि समुझि दीखि मन माहीं। पिय बियोग सम दुखु जग नाहीं।।
दोहा ६४
प्राननाथ करुनायतन सुंदर सुखद सुजान। तुम्ह बिनु रघुकुल कुमुद बिधु सुरपुर नरक समान।।
चौपाई ५१०
मातु पिता भगिनी प्रिय भाई। प्रिय परिवारु सुह्रद समुदाई।।
चौपाई ५११
सासु ससुर गुर सजन सहाई। सुत सुंदर सुसील सुखदाई।।
चौपाई ५१२
जहँ लगि नाथ नेह अरु नाते। पिय बिनु तियहि तरनिहु ते ताते।।
चौपाई ५१३
तनु धनु धामु धरनि पुर राजू। पति बिहीन सबु सोक समाजू।।
चौपाई ५१४
भोग रोगसम भूषन भारू। जम जातना सरिस संसारू।।
चौपाई ५१५
प्राननाथ तुम्ह बिनु जग माहीं। मो कहुँ सुखद कतहुँ कछु नाहीं।।
चौपाई ५१६
जिय बिनु देह नदी बिनु बारी। तैसिअ नाथ पुरुष बिनु नारी।।
चौपाई ५१७
नाथ सकल सुख साथ तुम्हारें। सरद बिमल बिधु बदनु निहारें।।
दोहा ६५
खग मृग परिजन नगरु बनु बलकल बिमल दुकूल। नाथ साथ सुरसदन सम परनसाल सुख मूल।।
चौपाई ५१८
बनदेवीं बनदेव उदारा। करिहहिं सासु ससुर सम सारा।।
चौपाई ५१९
कुस किसलय साथरी सुहाई। प्रभु सँग मंजु मनोज तुराई।।
चौपाई ५२०
कंद मूल फल अमिअ अहारू। अवध सौध सत सरिस पहारू।।
चौपाई ५२१
छिनु छिनु प्रभु पद कमल बिलोकि। रहिहउँ मुदित दिवस जिमि कोकी।।
चौपाई ५२२
बन दुख नाथ कहे बहुतेरे। भय बिषाद परिताप घनेरे।।
चौपाई ५२३
प्रभु बियोग लवलेस समाना। सब मिलि होहिं न कृपानिधाना।।
चौपाई ५२४
अस जियँ जानि सुजान सिरोमनि। लेइअ संग मोहि छाड़िअ जनि।।
चौपाई ५२५
बिनती बहुत करौं का स्वामी। करुनामय उर अंतरजामी।।
दोहा ६६
राखिअ अवध जो अवधि लगि रहत न जनिअहिं प्रान। दीनबंधु संदर सुखद सील सनेह निधान।।
चौपाई ५२६
मोहि मग चलत न होइहि हारी। छिनु छिनु चरन सरोज निहारी।।
चौपाई ५२७
सबहि भाँति पिय सेवा करिहौं। मारग जनित सकल श्रम हरिहौं।।
चौपाई ५२८
पाय पखारी बैठि तरु छाहीं। करिहउँ बाउ मुदित मन माहीं।।
चौपाई ५२९
श्रम कन सहित स्याम तनु देखें। कहँ दुख समउ प्रानपति पेखें।।
चौपाई ५३०
सम महि तृन तरुपल्लव डासी। पाग पलोटिहि सब निसि दासी।।
चौपाई ५३१
बारबार मृदु मूरति जोही। लागहि तात बयारि न मोही।
चौपाई ५३२
को प्रभु सँग मोहि चितवनिहारा। सिंघबधुहि जिमि ससक सिआरा।।
चौपाई ५३३
मैं सुकुमारि नाथ बन जोगू। तुम्हहि उचित तप मो कहुँ भोगू।।
दोहा ६७
ऐसेउ बचन कठोर सुनि जौं न ह्रदउ बिलगान। तौ प्रभु बिषम बियोग दुख सहिहहिं पावँर प्रान।।
चौपाई ५३४
अस कहि सीय बिकल भइ भारी। बचन बियोगु न सकी सँभारी।।
चौपाई ५३५
देखि दसा रघुपति जियँ जाना। हठि राखें नहिं राखिहि प्राना।।
चौपाई ५३६
कहेउ कृपाल भानुकुलनाथा। परिहरि सोचु चलहु बन साथा।।
चौपाई ५३७
नहिं बिषाद कर अवसरु आजू। बेगि करहु बन गवन समाजू।।
चौपाई ५३८
कहि प्रिय बचन प्रिया समुझाई। लगे मातु पद आसिष पाई।।
चौपाई ५३९
बेगि प्रजा दुख मेटब आई। जननी निठुर बिसरि जनि जाई।।
चौपाई ५४०
फिरहि दसा बिधि बहुरि कि मोरी। देखिहउँ नयन मनोहर जोरी।।
चौपाई ५४१
सुदिन सुघरी तात कब होइहि। जननी जिअत बदन बिधु जोइहि।।
दोहा ६८
बहुरि बच्छ कहि लालु कहि रघुपति रघुबर तात। कबहिं बोलाइ लगाइ हियँ हरषि निरखिहउँ गात।।
चौपाई ५४२
लखि सनेह कातरि महतारी। बचनु न आव बिकल भइ भारी।।
चौपाई ५४३
राम प्रबोधु कीन्ह बिधि नाना। समउ सनेहु न जाइ बखाना।।
चौपाई ५४४
तब जानकी सासु पग लागी। सुनिअ माय मैं परम अभागी।।
चौपाई ५४५
सेवा समय दैअँ बनु दीन्हा। मोर मनोरथु सफल न कीन्हा।।
चौपाई ५४६
तजब छोभु जनि छाड़िअ छोहू। करमु कठिन कछु दोसु न मोहू।।
चौपाई ५४७
सुनि सिय बचन सासु अकुलानी। दसा कवनि बिधि कहौं बखानी।।
चौपाई ५४८
बारहि बार लाइ उर लीन्ही। धरि धीरजु सिख आसिष दीन्ही।।
चौपाई ५४९
अचल होउ अहिवातु तुम्हारा। जब लगि गंग जमुन जल धारा।।
दोहा ६९
सीतहि सासु असीस सिख दीन्हि अनेक प्रकार। चली नाइ पद पदुम सिरु अति हित बारहिं बार।।
चौपाई ५५०
समाचार जब लछिमन पाए। ब्याकुल बिलख बदन उठि धाए।।
चौपाई ५५१
कंप पुलक तन नयन सनीरा। गहे चरन अति प्रेम अधीरा।।
चौपाई ५५२
कहि न सकत कछु चितवत ठाढ़े। मीनु दीन जनु जल तें काढ़े।।
चौपाई ५५३
सोचु हृदयँ बिधि का होनिहारा। सबु सुखु सुकृत सिरान हमारा।।
चौपाई ५५४
मो कहुँ काह कहब रघुनाथा। रखिहहिं भवन कि लेहहिं साथा।।
चौपाई ५५५
राम बिलोकि बंधु कर जोरें। देह गेह सब सन तृनु तोरें।।
चौपाई ५५६
बोले बचनु राम नय नागर। सील सनेह सरल सुख सागर।।
चौपाई ५५७
तात प्रेम बस जनि कदराहू। समुझि हृदयँ परिनाम उछाहू।।
दोहा ७०
मातु पिता गुरु स्वामि सिख सिर धरि करहिं सुभायँ। लहेउ लाभु तिन्ह जनम कर नतरु जनमु जग जायँ॥
चौपाई ५५८
अस जियँ जानि सुनहु सिख भाई। करहु मातु पितु पद सेवकाई।।
चौपाई ५५९
भवन भरतु रिपुसूदन नाहीं। राउ बृद्ध मम दुखु मन माहीं।।
चौपाई ५६०
मैं बन जाउँ तुम्हहि लेइ साथा। होइ सबहि बिधि अवध अनाथा।।
चौपाई ५६१
गुरु पितु मातु प्रजा परिवारू। सब कहुँ परइ दुसह दुख भारू।।
चौपाई ५६२
रहहु करहु सब कर परितोषू। नतरु तात होइहि बड़ दोषू।।
चौपाई ५६३
जासु राज प्रिय प्रजा दुखारी। सो नृपु अवसि नरक अधिकारी।।
चौपाई ५६४
रहहु तात असि नीति बिचारी। सुनत लखनु भए ब्याकुल भारी।।
चौपाई ५६५
सिअरें बचन सूखि गए कैंसें। परसत तुहिन तामरसु जैसें।।
दोहा ७१
उतरु न आवत प्रेम बस गहे चरन अकुलाइ। नाथ दासु मैं स्वामि तुम्ह तजहु त काह बसाइ।।
चौपाई ५६६
दीन्हि मोहि सिख नीकि गोसाईं। लागि अगम अपनी कदराईं।।
चौपाई ५६७
नरबर धीर धरम धुर धारी। निगम नीति कहुँ ते अधिकारी।।
चौपाई ५६८
मैं सिसु प्रभु सनेहँ प्रतिपाला। मंदरु मेरु कि लेहिं मराला।।
चौपाई ५६९
गुर पितु मातु न जानउँ काहू। कहउँ सुभाउ नाथ पतिआहू।।
चौपाई ५७०
जहँ लगि जगत सनेह सगाई। प्रीति प्रतीति निगम निजु गाई।।
चौपाई ५७१
मोरें सबइ एक तुम्ह स्वामी। दीनबंधु उर अंतरजामी।।
चौपाई ५७२
धरम नीति उपदेसिअ ताही। कीरति भूति सुगति प्रिय जाही।।
चौपाई ५७३
मन क्रम बचन चरन रत होई। कृपासिंधु परिहरिअ कि सोई।।
दोहा ७२
करुनासिंधु सुबंध के सुनि मृदु बचन बिनीत। समुझाए उर लाइ प्रभु जानि सनेहँ सभीत।।
चौपाई ५७४
मागहु बिदा मातु सन जाई। आवहु बेगि चलहु बन भाई।।
चौपाई ५७५
मुदित भए सुनि रघुबर बानी। भयउ लाभ बड़ गइ बड़ि हानी।।
चौपाई ५७६
हरषित ह्दयँ मातु पहिं आए। मनहुँ अंध फिरि लोचन पाए।
चौपाई ५७७
जाइ जननि पग नायउ माथा। मनु रघुनंदन जानकि साथा।।
चौपाई ५७८
पूँछे मातु मलिन मन देखी। लखन कही सब कथा बिसेषी।।
चौपाई ५७९
गई सहमि सुनि बचन कठोरा। मृगी देखि दव जनु चहु ओरा।।
चौपाई ५८०
लखन लखेउ भा अनरथ आजू। एहिं सनेह बस करब अकाजू।।
चौपाई ५८१
मागत बिदा सभय सकुचाहीं। जाइ संग बिधि कहिहि कि नाही।।
दोहा ७३
समुझि सुमित्राँ राम सिय रूप सुसीलु सुभाउ। नृप सनेहु लखि धुनेउ सिरु पापिनि दीन्ह कुदाउ।।
चौपाई ५८२
धीरजु धरेउ कुअवसर जानी। सहज सुह्द बोली मृदु बानी।।
चौपाई ५८३
तात तुम्हारि मातु बैदेही। पिता रामु सब भाँति सनेही।।
चौपाई ५८४
अवध तहाँ जहँ राम निवासू। तहँइँ दिवसु जहँ भानु प्रकासू।।
चौपाई ५८५
जौ पै सीय रामु बन जाहीं। अवध तुम्हार काजु कछु नाहिं।।
चौपाई ५८६
गुर पितु मातु बंधु सुर साई। सेइअहिं सकल प्रान की नाईं।।
चौपाई ५८७
रामु प्रानप्रिय जीवन जी के। स्वारथ रहित सखा सबही कै।।
चौपाई ५८८
पूजनीय प्रिय परम जहाँ तें। सब मानिअहिं राम के नातें।।
चौपाई ५८९
अस जियँ जानि संग बन जाहू। लेहु तात जग जीवन लाहू।।
दोहा ७४
भूरि भाग भाजनु भयहु मोहि समेत बलि जाउँ। जौम तुम्हरें मन छाड़ि छलु कीन्ह राम पद ठाउँ।।
चौपाई ५९०
पुत्रवती जुबती जग सोई। रघुपति भगतु जासु सुतु होई।।
चौपाई ५९१
नतरु बाँझ भलि बादि बिआनी। राम बिमुख सुत तें हित जानी।।
चौपाई ५९२
तुम्हरेहिं भाग रामु बन जाहीं। दूसर हेतु तात कछु नाहीं।।
चौपाई ५९३
सकल सुकृत कर बड़ फलु एहू। राम सीय पद सहज सनेहू।।
चौपाई ५९४
राग रोषु इरिषा मदु मोहू। जनि सपनेहुँ इन्ह के बस होहू।।
चौपाई ५९५
सकल प्रकार बिकार बिहाई। मन क्रम बचन करेहु सेवकाई।।
चौपाई ५९६
तुम्ह कहुँ बन सब भाँति सुपासू। सँग पितु मातु रामु सिय जासू।।
चौपाई ५९७
जेहिं न रामु बन लहहिं कलेसू। सुत सोइ करेहु इहइ उपदेसू।।
छंद ३
उपदेसु यहु जेहिं तात तुम्हरे राम सिय सुख पावहीं। पितु मातु प्रिय परिवार पुर सुख सुरति बन बिसरावहीं।। तुलसी प्रभुहि सिख देइ आयसु दीन्ह पुनि आसिष दई। रति होउ अबिरल अमल सिय रघुबीर पद नित नित नई।।
सोरठा ७५
मातु चरन सिरु नाइ चले तुरत संकित हृदयँ। बागुर बिषम तोराइ मनहुँ भाग मृगु भाग बस।।
चौपाई ५९८
गए लखनु जहँ जानकिनाथू। भे मन मुदित पाइ प्रिय साथू।।
चौपाई ५९९
बंदि राम सिय चरन सुहाए। चले संग नृपमंदिर आए।।
चौपाई ६००
कहहिं परसपर पुर नर नारी। भलि बनाइ बिधि बात बिगारी।।
चौपाई ६०१
तन कृस दुखु बदन मलीने। बिकल मनहुँ माखी मधु छीने।।
चौपाई ६०२
कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं। जनु बिन पंख बिहग अकुलाहीं।।
चौपाई ६०३
भइ बड़ि भीर भूप दरबारा। बरनि न जाइ बिषादु अपारा।।
चौपाई ६०४
सचिवँ उठाइ राउ बैठारे। कहि प्रिय बचन रामु पगु धारे।।
चौपाई ६०५
सिय समेत दोउ तनय निहारी। ब्याकुल भयउ भूमिपति भारी।।
दोहा ७६
सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि देखि अकुलाइ। बारहिं बार सनेह बस राउ लेइ उर लाइ।।
चौपाई ६०६
सकइ न बोलि बिकल नरनाहू। सोक जनित उर दारुन दाहू।।
चौपाई ६०७
नाइ सीसु पद अति अनुरागा। उठि रघुबीर बिदा तब मागा।।
चौपाई ६०८
पितु असीस आयसु मोहि दीजै। हरष समय बिसमउ कत कीजै।।
चौपाई ६०९
तात किएँ प्रिय प्रेम प्रमादू। जसु जग जाइ होइ अपबादू।।
चौपाई ६१०
सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ। बैठारे रघुपति गहि बाहाँ।।
चौपाई ६११
सुनहु तात तुम्ह कहुँ मुनि कहहीं। रामु चराचर नायक अहहीं।।
चौपाई ६१२
सुभ अरु असुभ करम अनुहारी। ईस देइ फलु ह्दयँ बिचारी।।
चौपाई ६१३
करइ जो करम पाव फल सोई। निगम नीति असि कह सबु कोई।।
दोहा ७७
और करै अपराधु कोउ और पाव फल भोगु। अति बिचित्र भगवंत गति को जग जानै जोगु ॥
चौपाई ६१४
रायँ राम राखन हित लागी। बहुत उपाय किए छलु त्यागी।।
चौपाई ६१५
लखी राम रुख रहत न जाने। धरम धुरंधर धीर सयाने।।
चौपाई ६१६
तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही। अति हित बहुत भाँति सिख दीन्ही।।
चौपाई ६१७
कहि बन के दुख दुसह सुनाए। सासु ससुर पितु सुख समुझाए।।
चौपाई ६१८
सिय मनु राम चरन अनुरागा। घरु न सुगमु बनु बिषमु न लागा।।
चौपाई ६१९
औरउ सबहिं सीय समुझाई। कहि कहि बिपिन बिपति अधिकाई।।
चौपाई ६२०
सचिव नारि गुर नारि सयानी। सहित सनेह कहहिं मृदु बानी।।
चौपाई ६२१
तुम्ह कहुँ तौ न दीन्ह बनबासू। करहु जो कहहिं ससुर गुर सासू।।
दोहा ७८
सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि सीतहि न सोहानि। सरद चंद चंदनि लगत जनु चकई अकुलानि।।
चौपाई ६२२
सीय सकुच बस उतरु न देई। सो सुनि तमकि उठी कैकेई।।
चौपाई ६२३
मुनि पट भूषन भाजन आनी। आगें धरि बोली मृदु बानी।।
चौपाई ६२४
नृपहि प्रान प्रिय तुम्ह रघुबीरा। सील सनेह न छाड़िहि भीरा।।
चौपाई ६२५
सुकृत सुजसु परलोकु नसाऊ। तुम्हहि जान बन कहिहि न काऊ।।
चौपाई ६२६
अस बिचारि सोइ करहु जो भावा। राम जननि सिख सुनि सुखु पावा।।
चौपाई ६२७
भूपहि बचन बानसम लागे। करहिं न प्रान पयान अभागे।।
चौपाई ६२८
लोग बिकल मुरुछित नरनाहू। काह करिअ कछु सूझ न काहू।।
चौपाई ६२९
रामु तुरत मुनि बेषु बनाई। चले जनक जननिहि सिरु नाई।।
दोहा ७९
सजि बन साजु समाजु सबु बनिता बंधु समेत। बंदि बिप्र गुर चरन प्रभु चले करि सबहि अचेत।।
चौपाई ६३०
निकसि बसिष्ठ द्वार भए ठाढ़े। देखे लोग बिरह दव दाढ़े।।
चौपाई ६३१
कहि प्रिय बचन सकल समुझाए। बिप्र बृंद रघुबीर बोलाए।।
चौपाई ६३२
गुर सन कहि बरषासन दीन्हे। आदर दान बिनय बस कीन्हे।।
चौपाई ६३३
जाचक दान मान संतोषे। मीत पुनीत प्रेम परितोषे।।
चौपाई ६३४
दासीं दास बोलाइ बहोरी। गुरहि सौंपि बोले कर जोरी।।
चौपाई ६३५
सब कै सार सँभार गोसाईं। करबि जनक जननी की नाई।।
चौपाई ६३६
बारहिं बार जोरि जुग पानी। कहत रामु सब सन मृदु बानी।।
चौपाई ६३७
सोइ सब भाँति मोर हितकारी। जेहि तें रहै भुआल सुखारी।।
दोहा ८०
मातु सकल मोरे बिरहँ जेहिं न होहिं दुख दीन। सोइ उपाउ तुम्ह करेहु सब पुर जन परम प्रबीन।।
चौपाई ६३८
एहि बिधि राम सबहि समुझावा। गुर पद पदुम हरषि सिरु नावा।
चौपाई ६३९
गनपती गौरि गिरीसु मनाई। चले असीस पाइ रघुराई।।
चौपाई ६४०
राम चलत अति भयउ बिषादू। सुनि न जाइ पुर आरत नादू।।
चौपाई ६४१
कुसगुन लंक अवध अति सोकू। हहरष बिषाद बिबस सुरलोकू।।
चौपाई ६४२
गइ मुरुछा तब भूपति जागे। बोलि सुमंत्रु कहन अस लागे।।
चौपाई ६४३
रामु चले बन प्रान न जाहीं। केहि सुख लागि रहत तन माहीं।
चौपाई ६४४
एहि तें कवन ब्यथा बलवाना। जो दुखु पाइ तजहिं तनु प्राना।।
चौपाई ६४५
पुनि धरि धीर कहइ नरनाहू। लै रथु संग सखा तुम्ह जाहू।।
दोहा ८१
सुठि सुकुमार कुमार दोउ जनकसुता सुकुमारि। रथ चढ़ाइ देखराइ बनु फिरेहु गएँ दिन चारि।।
चौपाई ६४६
जौ नहिं फिरहिं धीर दोउ भाई। सत्यसंध दृढ़ब्रत रघुराई।।
चौपाई ६४७
तौ तुम्ह बिनय करेहु कर जोरी। फेरिअ प्रभु मिथिलेसकिसोरी।।
चौपाई ६४८
जब सिय कानन देखि डेराई। कहेहु मोरि सिख अवसरु पाई।।
चौपाई ६४९
सासु ससुर अस कहेउ सँदेसू। पुत्रि फिरिअ बन बहुत कलेसू।।
चौपाई ६५०
पितृगृह कबहुँ कबहुँ ससुरारी। रहेहु जहाँ रुचि होइ तुम्हारी।।
चौपाई ६५१
एहि बिधि करेहु उपाय कदंबा। फिरइ त होइ प्रान अवलंबा।।
चौपाई ६५२
नाहिं त मोर मरनु परिनामा। कछु न बसाइ भएँ बिधि बामा।।
चौपाई ६५३
अस कहि मुरुछि परा महि राऊ। रामु लखनु सिय आनि देखाऊ।।
दोहा ८२
पाइ रजायसु नाइ सिरु रथु अति बेग बनाइ। गयउ जहाँ बाहेर नगर सीय सहित दोउ भाइ।।
चौपाई ६५४
तब सुमंत्र नृप बचन सुनाए। करि बिनती रथ रामु चढ़ाए।।
चौपाई ६५५
चढ़ि रथ सीय सहित दोउ भाई। चले हृदयँ अवधहि सिरु नाई।।
चौपाई ६५६
चलत रामु लखि अवध अनाथा। बिकल लोग सब लागे साथा।।
चौपाई ६५७
कृपासिंधु बहुबिधि समुझावहिं। फिरहिं प्रेम बस पुनि फिरि आवहिं।।
चौपाई ६५८
लागति अवध भयावनि भारी। मानहुँ कालराति अँधिआरी।।
चौपाई ६५९
घोर जंतु सम पुर नर नारी। डरपहिं एकहि एक निहारी।।
चौपाई ६६०
घर मसान परिजन जनु भूता। सुत हित मीत मनहुँ जमदूता।।
चौपाई ६६१
बागन्ह बिटप बेलि कुम्हिलाहीं। सरित सरोवर देखि न जाहीं।।
दोहा ८३
हय गय कोटिन्ह केलिमृग पुरपसु चातक मोर। पिक रथांग सुक सारिका सारस हंस चकोर।।
चौपाई ६६२
राम बियोग बिकल सब ठाढ़े। जहँ तहँ मनहुँ चित्र लिखि काढ़े।।
चौपाई ६६३
नगरु सफल बनु गहबर भारी। खग मृग बिपुल सकल नर नारी।।
चौपाई ६६४
बिधि कैकेई किरातिनि कीन्ही। जेंहि दव दुसह दसहुँ दिसि दीन्ही।।
चौपाई ६६५
सहि न सके रघुबर बिरहागी। चले लोग सब ब्याकुल भागी।।
चौपाई ६६६
सबहिं बिचार कीन्ह मन माहीं। राम लखन सिय बिनु सुखु नाहीं।।
चौपाई ६६७
जहाँ रामु तहँ सबुइ समाजू। बिनु रघुबीर अवध नहिं काजू।।
चौपाई ६६८
चले साथ अस मंत्रु दृढ़ाई। सुर दुर्लभ सुख सदन बिहाई।।
चौपाई ६६९
राम चरन पंकज प्रिय जिन्हही। बिषय भोग बस करहिं कि तिन्हही।।
दोहा ८४
बालक बृद्ध बिहाइ गृँह लगे लोग सब साथ। तमसा तीर निवासु किय प्रथम दिवस रघुनाथ।।
चौपाई ६७०
रघुपति प्रजा प्रेमबस देखी। सदय हृदयँ दुखु भयउ बिसेषी।।
चौपाई ६७१
करुनामय रघुनाथ गोसाँई। बेगि पाइअहिं पीर पराई।।
चौपाई ६७२
कहि सप्रेम मृदु बचन सुहाए। बहुबिधि राम लोग समुझाए।।
चौपाई ६७३
किए धरम उपदेस घनेरे। लोग प्रेम बस फिरहिं न फेरे।।
चौपाई ६७४
सीलु सनेहु छाड़ि नहिं जाई। असमंजस बस भे रघुराई।।
चौपाई ६७५
लोग सोग श्रम बस गए सोई। कछुक देवमायाँ मति मोई।।
चौपाई ६७६
जबहिं जाम जुग जामिनि बीती। राम सचिव सन कहेउ सप्रीती।।
चौपाई ६७७
खोज मारि रथु हाँकहु ताता। आन उपायँ बनिहि नहिं बाता।।
दोहा ८५
राम लखन सुय जान चढ़ि संभु चरन सिरु नाइ।। सचिवँ चलायउ तुरत रथु इत उत खोज दुराइ।।
चौपाई ६७८
जागे सकल लोग भएँ भोरू। गे रघुनाथ भयउ अति सोरू।।
चौपाई ६७९
रथ कर खोज कतहहुँ नहिं पावहिं। राम राम कहि चहु दिसि धावहिं।।
चौपाई ६८०
मनहुँ बारिनिधि बूड़ जहाजू। भयउ बिकल बड़ बनिक समाजू।।
चौपाई ६८१
एकहि एक देंहिं उपदेसू। तजे राम हम जानि कलेसू।।
चौपाई ६८२
निंदहिं आपु सराहहिं मीना। धिग जीवनु रघुबीर बिहीना।।
चौपाई ६८३
जौं पै प्रिय बियोगु बिधि कीन्हा। तौ कस मरनु न मागें दीन्हा।।
चौपाई ६८४
एहि बिधि करत प्रलाप कलापा। आए अवध भरे परितापा।।
चौपाई ६८५
बिषम बियोगु न जाइ बखाना। अवधि आस सब राखहिं प्राना।।
दोहा ८६
राम दरस हित नेम ब्रत लगे करन नर नारि। मनहुँ कोक कोकी कमल दीन बिहीन तमारि।।
चौपाई ६८६
सीता सचिव सहित दोउ भाई। सृंगबेरपुर पहुँचे जाई।।
चौपाई ६८७
उतरे राम देवसरि देखी। कीन्ह दंडवत हरषु बिसेषी।।
चौपाई ६८८
लखन सचिवँ सियँ किए प्रनामा। सबहि सहित सुखु पायउ रामा।।
चौपाई ६८९
गंग सकल मुद मंगल मूला। सब सुख करनि हरनि सब सूला।।
चौपाई ६९०
कहि कहि कोटिक कथा प्रसंगा। रामु बिलोकहिं गंग तरंगा।।
चौपाई ६९१
सचिवहि अनुजहि प्रियहि सुनाई। बिबुध नदी महिमा अधिकाई।।
चौपाई ६९२
मज्जनु कीन्ह पंथ श्रम गयऊ। सुचि जलु पिअत मुदित मन भयऊ।।
चौपाई ६९३
सुमिरत जाहि मिटइ श्रम भारू। तेहि श्रम यह लौकिक ब्यवहारू।।
दोहा ८७
सुध्द सचिदानंदमय कंद भानुकुल केतु। चरित करत नर अनुहरत संसृति सागर सेतु।।
चौपाई ६९४
यह सुधि गुहँ निषाद जब पाई। मुदित लिए प्रिय बंधु बोलाई।।
चौपाई ६९५
लिए फल मूल भेंट भरि भारा। मिलन चलेउ हिंयँ हरषु अपारा।।
चौपाई ६९६
करि दंडवत भेंट धरि आगें। प्रभुहि बिलोकत अति अनुरागें।।
चौपाई ६९७
सहज सनेह बिबस रघुराई। पूँछी कुसल निकट बैठाई।।
चौपाई ६९८
नाथ कुसल पद पंकज देखें। भयउँ भागभाजन जन लेखें।।
चौपाई ६९९
देव धरनि धनु धामु तुम्हारा। मैं जनु नीचु सहित परिवारा।।
चौपाई ७००
कृपा करिअ पुर धारिअ पाऊ। थापिय जनु सबु लोगु सिहाऊ।।
चौपाई ७०१
कहेहु सत्य सबु सखा सुजाना। मोहि दीन्ह पितु आयसु आना।।
दोहा ८८
बरष चारिदस बासु बन मुनि ब्रत बेषु अहारु। ग्राम बासु नहिं उचित सुनि गुहहि भयउ दुखु भारु।।
चौपाई ७०२
राम लखन सिय रूप निहारी। कहहिं सप्रेम ग्राम नर नारी।।
चौपाई ७०३
ते पितु मातु कहहु सखि कैसे। जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।
चौपाई ७०४
एक कहहिं भल भूपति कीन्हा। लोयन लाहु हमहि बिधि दीन्हा।।
चौपाई ७०५
तब निषादपति उर अनुमाना। तरु सिंसुपा मनोहर जाना।।
चौपाई ७०६
लै रघुनाथहि ठाउँ देखावा। कहेउ राम सब भाँति सुहावा।।
चौपाई ७०७
पुरजन करि जोहारु घर आए। रघुबर संध्या करन सिधाए।।
चौपाई ७०८
गुहँ सँवारि साँथरी डसाई। कुस किसलयमय मृदुल सुहाई।।
चौपाई ७०९
सुचि फल मूल मधुर मृदु जानी। दोना भरि भरि राखेसि पानी।।
दोहा ८९
सिय सुमंत्र भ्राता सहित कंद मूल फल खाइ। सयन कीन्ह रघुबंसमनि पाय पलोटत भाइ।।
चौपाई ७१०
उठे लखनु प्रभु सोवत जानी। कहि सचिवहि सोवन मृदु बानी।।
चौपाई ७११
कछुक दूर सजि बान सरासन। जागन लगे बैठि बीरासन।।
चौपाई ७१२
गुँह बोलाइ पाहरू प्रतीती। ठावँ ठाँव राखे अति प्रीती।।
चौपाई ७१३
आपु लखन पहिं बैठेउ जाई। कटि भाथी सर चाप चढ़ाई।।
चौपाई ७१४
सोवत प्रभुहि निहारि निषादू। भयउ प्रेम बस ह्दयँ बिषादू।।
चौपाई ७१५
तनु पुलकित जलु लोचन बहई। बचन सप्रेम लखन सन कहई।।
चौपाई ७१६
भूपति भवन सुभायँ सुहावा। सुरपति सदनु न पटतर पावा।।
चौपाई ७१७
मनिमय रचित चारु चौबारे। जनु रतिपति निज हाथ सँवारे।।
दोहा ९०
सुचि सुबिचित्र सुभोगमय सुमन सुगंध सुबास। पलँग मंजु मनिदीप जहँ सब बिधि सकल सुपास।।
चौपाई ७१८
बिबिध बसन उपधान तुराई। छीर फेन मृदु बिसद सुहाई।।
चौपाई ७१९
तहँ सिय रामु सयन निसि करहीं। निज छबि रति मनोज मदु हरहीं।।
चौपाई ७२०
ते सिय रामु साथरीं सोए। श्रमित बसन बिनु जाहिं न जोए।।
चौपाई ७२१
मातु पिता परिजन पुरबासी। सखा सुसील दास अरु दासी।।
चौपाई ७२२
जोगवहिं जिन्हहि प्रान की नाई। महि सोवत तेइ राम गोसाईं।।
चौपाई ७२३
पिता जनक जग बिदित प्रभाऊ। ससुर सुरेस सखा रघुराऊ।।
चौपाई ७२४
रामचंदु पति सो बैदेही। सोवत महि बिधि बाम न केही।।
चौपाई ७२५
सिय रघुबीर कि कानन जोगू। करम प्रधान सत्य कह लोगू।।
दोहा ९१
कैकयनंदिनि मंदमति कठिन कुटिलपनु कीन्ह। जेहीं रघुनंदन जानकिहि सुख अवसर दुखु दीन्ह।।
चौपाई ७२६
भइ दिनकर कुल बिटप कुठारी। कुमति कीन्ह सब बिस्व दुखारी।।
चौपाई ७२७
भयउ बिषादु निषादहि भारी। राम सीय महि सयन निहारी।।
चौपाई ७२८
बोले लखन मधुर मृदु बानी। ग्यान बिराग भगति रस सानी।।
चौपाई ७२९
काहु न कोउ सुख दुख कर दाता। निज कृत करम भोग सबु भ्राता।।
चौपाई ७३०
जोग बियोग भोग भल मंदा। हित अनहित मध्यम भ्रम फंदा।।
चौपाई ७३१
जनमु मरनु जहँ लगि जग जालू। संपती बिपति करमु अरु कालू।।
चौपाई ७३२
धरनि धामु धनु पुर परिवारू। सरगु नरकु जहँ लगि ब्यवहारू।।
चौपाई ७३३
देखिअ सुनिअ गुनिअ मन माहीं। मोह मूल परमारथु नाहीं।।
दोहा ९२
सपनें होइ भिखारि नृपु रंकु नाकपति होइ। जागें लाभु न हानि कछु तिमि प्रपंच जियँजोइ ॥
चौपाई ७३४
अस बिचारि नहिं कीजअ रोसू। काहुहि बादि न देइअ दोसू।।
चौपाई ७३५
मोह निसाँ सबु सोवनिहारा। देखिअ सपन अनेक प्रकारा।।
चौपाई ७३६
एहिं जग जामिनि जागहिं जोगी। परमारथी प्रपंच बियोगी।।
चौपाई ७३७
जानिअ तबहिं जीव जग जागा। जब जब बिषय बिलास बिरागा।।
चौपाई ७३८
होइ बिबेकु मोह भ्रम भागा। तब रघुनाथ चरन अनुरागा।।
चौपाई ७३९
सखा परम परमारथु एहू। मन क्रम बचन राम पद नेहू।।
चौपाई ७४०
राम ब्रह्म परमारथ रूपा। अबिगत अलख अनादि अनूपा।।
चौपाई ७४१
सकल बिकार रहित गतभेदा। कहि नित नेति निरूपहिं बेदा।
दोहा ९३
भगत भूमि भूसुर सुरभि सुर हित लागि कृपाल। करत चरित धरि मनुज तनु सुनत मिटहिं जगजाल ॥
चौपाई ७४२
सखा समुझि अस परिहरि मोहु। सिय रघुबीर चरन रत होहू।।
चौपाई ७४३
कहत राम गुन भा भिनुसारा। जागे जग मंगल सुखदारा।।
चौपाई ७४४
सकल सोच करि राम नहावा। सुचि सुजान बट छीर मगावा।।
चौपाई ७४५
अनुज सहित सिर जटा बनाए। देखि सुमंत्र नयन जल छाए।।
चौपाई ७४६
हृदयँ दाहु अति बदन मलीना। कह कर जोरि बचन अति दीना।।
चौपाई ७४७
नाथ कहेउ अस कोसलनाथा। लै रथु जाहु राम कें साथा।।
चौपाई ७४८
बनु देखाइ सुरसरि अन्हवाई। आनेहु फेरि बेगि दोउ भाई।।
चौपाई ७४९
लखनु रामु सिय आनेहु फेरी। संसय सकल सँकोच निबेरी।।
दोहा ९४
नृप अस कहेउ गोसाईं जस कहइ करौं बलि सोइ। करि बिनती पायन्ह परेउ दीन्ह बाल जिमि रोइ।।
चौपाई ७५०
तात कृपा करि कीजिअ सोई। जातें अवध अनाथ न होई।।
चौपाई ७५१
मंत्रहि राम उठाइ प्रबोधा। तात धरम मतु तुम्ह सबु सोधा।।
चौपाई ७५२
सिबि दधीचि हरिचंद नरेसा। सहे धरम हित कोटि कलेसा।।
चौपाई ७५३
रंतिदेव बलि भूप सुजाना। धरमु धरेउ सहि संकट नाना।।
चौपाई ७५४
धरमु न दूसर सत्य समाना। आगम निगम पुरान बखाना।।
चौपाई ७५५
मैं सोइ धरमु सुलभ करि पावा। तजें तिहूँ पुर अपजसु छावा।।
चौपाई ७५६
संभावित कहुँ अपजस लाहू। मरन कोटि सम दारुन दाहू।।
चौपाई ७५७
तुम्ह सन तात बहुत का कहऊँ। दिएँ उतरु फिरि पातकु लहऊँ।।
दोहा ९५
पितु पद गहि कहि कोटि नति बिनय करब कर जोरि। चिंता कवनिहु बात कै तात करिअ जनि मोरि।।
चौपाई ७५८
तुम्ह पुनि पितु सम अति हित मोरें। बिनती करउँ तात कर जोरें।।
चौपाई ७५९
सब बिधि सोइ करतब्य तुम्हारें। दुख न पाव पितु सोच हमारें।।
चौपाई ७६०
सुनि रघुनाथ सचिव संबादू। भयउ सपरिजन बिकल निषादू।।
चौपाई ७६१
पुनि कछु लखन कही कटु बानी। प्रभु बरजे बड़ अनुचित जानी।।
चौपाई ७६२
सकुचि राम निज सपथ देवाई। लखन सँदेसु कहिअ जनि जाई।।
चौपाई ७६३
कह सुमंत्रु पुनि भूप सँदेसू। सहि न सकिहि सिय बिपिन कलेसू।।
चौपाई ७६४
जेहि बिधि अवध आव फिरि सीया। सोइ रघुबरहि तुम्हहि करनीया।।
चौपाई ७६५
नतरु निपट अवलंब बिहीना। मैं न जिअब जिमि जल बिनु मीना।।
दोहा ९६
मइकें ससरें सकल सुख जबहिं जहाँ मनु मान।। तँह तब रहिहि सुखेन सिय जब लगि बिपति बिहान।।
चौपाई ७६६
बिनती भूप कीन्ह जेहि भाँती। आरति प्रीति न सो कहि जाती।।
चौपाई ७६७
पितु सँदेसु सुनि कृपानिधाना। सियहि दीन्ह सिख कोटि बिधाना।।
चौपाई ७६८
सासु ससुर गुर प्रिय परिवारू। फिरतु त सब कर मिटै खभारू।।
चौपाई ७६९
सुनि पति बचन कहति बैदेही। सुनहु प्रानपति परम सनेही।।
चौपाई ७७०
प्रभु करुनामय परम बिबेकी। तनु तजि रहति छाँह किमि छेंकी।।
चौपाई ७७१
प्रभा जाइ कहँ भानु बिहाई। कहँ चंद्रिका चंदु तजि जाई।।
चौपाई ७७२
पतिहि प्रेममय बिनय सुनाई। कहति सचिव सन गिरा सुहाई।।
चौपाई ७७३
तुम्ह पितु ससुर सरिस हितकारी। उतरु देउँ फिरि अनुचित भारी।।
दोहा ९७
आरति बस सनमुख भइउँ बिलगु न मानब तात। आरजसुत पद कमल बिनु बादि जहाँ लगि नात।।
चौपाई ७७४
पितु बैभव बिलास मैं डीठा। नृप मनि मुकुट मिलित पद पीठा।।
चौपाई ७७५
सुखनिधान अस पितु गृह मोरें। पिय बिहीन मन भाव न भोरें।।
चौपाई ७७६
ससुर चक्कवइ कोसलराऊ। भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।।
चौपाई ७७७
आगें होइ जेहि सुरपति लेई। अरध सिंघासन आसनु देई।।
चौपाई ७७८
ससुरु एतादृस अवध निवासू। प्रिय परिवारु मातु सम सासू।।
चौपाई ७७९
बिनु रघुपति पद पदुम परागा। मोहि केउ सपनेहुँ सुखद न लागा।।
चौपाई ७८०
अगम पंथ बनभूमि पहारा। करि केहरि सर सरित अपारा।।
चौपाई ७८१
कोल किरात कुरंग बिहंगा। मोहि सब सुखद प्रानपति संगा।।
दोहा ९८
सासु ससुर सन मोरि हुँति बिनय करबि परि पायँ।। मोर सोचु जनि करिअ कछु मैं बन सुखी सुभायँ।।
चौपाई ७८२
प्राननाथ प्रिय देवर साथा। बीर धुरीन धरें धनु भाथा।।
चौपाई ७८३
नहिं मग श्रमु भ्रमु दुख मन मोरें। मोहि लगि सोचु करिअ जनि भोरें।।
चौपाई ७८४
सुनि सुमंत्रु सिय सीतलि बानी। भयउ बिकल जनु फनि मनि हानी।।
चौपाई ७८५
नयन सूझ नहिं सुनइ न काना। कहि न सकइ कछु अति अकुलाना।।
चौपाई ७८६
राम प्रबोधु कीन्ह बहु भाँति। तदपि होति नहिं सीतलि छाती।।
चौपाई ७८७
जतन अनेक साथ हित कीन्हे। उचित उतर रघुनंदन दीन्हे।।
चौपाई ७८८
मेटि जाइ नहिं राम रजाई। कठिन करम गति कछु न बसाई।।
चौपाई ७८९
राम लखन सिय पद सिरु नाई। फिरेउ बनिक जिमि मूर गवाँई।।
दोहा ९९
रथ हाँकेउ हय राम तन हेरि हेरि हिहिनाहिं। देखि निषाद बिषादबस धुनहिं सीस पछिताहिं।।
चौपाई ७९०
जासु बियोग बिकल पसु ऐसे। प्रजा मातु पितु जिइहहिं कैसें।।
चौपाई ७९१
बरबस राम सुमंत्रु पठाए। सुरसरि तीर आपु तब आए।।
चौपाई ७९२
मागी नाव न केवटु आना। कहइ तुम्हार मरमु मैं जाना।।
चौपाई ७९३
चरन कमल रज कहुँ सबु कहई। मानुष करनि मूरि कछु अहई।।
चौपाई ७९४
छुअत सिला भइ नारि सुहाई। पाहन तें न काठ कठिनाई।।
चौपाई ७९५
तरनिउ मुनि घरिनि होइ जाई। बाट परइ मोरि नाव उड़ाई।।
चौपाई ७९६
एहिं प्रतिपालउँ सबु परिवारू। नहिं जानउँ कछु अउर कबारू।।
चौपाई ७९७
जौ प्रभु पार अवसि गा चहहू। मोहि पद पदुम पखारन कहहू।।
छंद ४
पद कमल धोइ चढ़ाइ नाव न नाथ उतराई चहौं। मोहि राम राउरि आन दसरथ सपथ सब साची कहौं।। बरु तीर मारहुँ लखनु पै जब लगि न पाय पखारिहौं। तब लगि न तुलसीदास नाथ कृपाल पारु उतारिहौं।।
सोरठा १००
सुनि केबट के बैन प्रेम लपेटे अटपटे। बिहसे करुनाऐन चितइ जानकी लखन तन।।
चौपाई ७९८
कृपासिंधु बोले मुसुकाई। सोइ करु जेंहि तव नाव न जाई।।
चौपाई ७९९
वेगि आनु जल पाय पखारू। होत बिलंबु उतारहि पारू।।
चौपाई ८००
जासु नाम सुमरत एक बारा। उतरहिं नर भवसिंधु अपारा।।
चौपाई ८०१
सोइ कृपालु केवटहि निहोरा। जेहिं जगु किय तिहु पगहु ते थोरा।।
चौपाई ८०२
पद नख निरखि देवसरि हरषी। सुनि प्रभु बचन मोहँ मति करषी।।
चौपाई ८०३
केवट राम रजायसु पावा। पानि कठवता भरि लेइ आवा।।
चौपाई ८०४
अति आनंद उमगि अनुरागा। चरन सरोज पखारन लागा।।
चौपाई ८०५
बरषि सुमन सुर सकल सिहाहीं। एहि सम पुन्यपुंज कोउ नाहीं।।
दोहा १०१
पद पखारि जलु पान करि आपु सहित परिवार। पितर पारु करि प्रभुहि पुनि मुदित गयउ लेइ पार।।
चौपाई ८०६
उतरि ठाड़ भए सुरसरि रेता। सीयराम गुह लखन समेता।।
चौपाई ८०७
केवट उतरि दंडवत कीन्हा। प्रभुहि सकुच एहि नहिं कछु दीन्हा।।
चौपाई ८०८
पिय हिय की सिय जाननिहारी। मनि मुदरी मन मुदित उतारी।।
चौपाई ८०९
कहेउ कृपाल लेहि उतराई। केवट चरन गहे अकुलाई।।
चौपाई ८१०
नाथ आजु मैं काह न पावा। मिटे दोष दुख दारिद दावा।।
चौपाई ८११
बहुत काल मैं कीन्हि मजूरी। आजु दीन्ह बिधि बनि भलि भूरी।।
चौपाई ८१२
अब कछु नाथ न चाहिअ मोरें। दीनदयाल अनुग्रह तोरें।।
चौपाई ८१३
फिरती बार मोहि जे देबा। सो प्रसादु मैं सिर धरि लेबा।।
दोहा १०२
बहुत कीन्ह प्रभु लखन सियँ नहिं कछु केवटु लेइ। बिदा कीन्ह करुनायतन भगति बिमल बरु देइ।।
चौपाई ८१४
तब मज्जनु करि रघुकुलनाथा। पूजि पारथिव नायउ माथा।।
चौपाई ८१५
सियँ सुरसरिहि कहेउ कर जोरी। मातु मनोरथ पुरउबि मोरी।।
चौपाई ८१६
पति देवर संग कुसल बहोरी। आइ करौं जेहिं पूजा तोरी।।
चौपाई ८१७
सुनि सिय बिनय प्रेम रस सानी। भइ तब बिमल बारि बर बानी।।
चौपाई ८१८
सुनु रघुबीर प्रिया बैदेही। तव प्रभाउ जग बिदित न केही।।
चौपाई ८१९
लोकप होहिं बिलोकत तोरें। तोहि सेवहिं सब सिधि कर जोरें।।
चौपाई ८२०
तुम्ह जो हमहि बड़ि बिनय सुनाई। कृपा कीन्हि मोहि दीन्हि बड़ाई।।
चौपाई ८२१
तदपि देबि मैं देबि असीसा। सफल होपन हित निज बागीसा।।
दोहा १०३
प्राननाथ देवर सहित कुसल कोसला आइ। पूजहि सब मनकामना सुजसु रहिहि जग छाइ।।
चौपाई ८२२
गंग बचन सुनि मंगल मूला। मुदित सीय सुरसरि अनुकुला।।
चौपाई ८२३
तब प्रभु गुहहि कहेउ घर जाहू। सुनत सूख मुखु भा उर दाहू।।
चौपाई ८२४
दीन बचन गुह कह कर जोरी। बिनय सुनहु रघुकुलमनि मोरी।।
चौपाई ८२५
नाथ साथ रहि पंथु देखाई। करि दिन चारि चरन सेवकाई।।
चौपाई ८२६
जेहिं बन जाइ रहब रघुराई। परनकुटी मैं करबि सुहाई।।
चौपाई ८२७
तब मोहि कहँ जसि देब रजाई। सोइ करिहउँ रघुबीर दोहाई।।
चौपाई ८२८
सहज सनेह राम लखि तासु। संग लीन्ह गुह हृदय हुलासू।।
चौपाई ८२९
पुनि गुहँ ग्याति बोलि सब लीन्हे। करि परितोषु बिदा तब कीन्हे।।
दोहा १०४
तब गनपति सिव सुमिरि प्रभु नाइ सुरसरिहि माथ। सखा अनुज सिया सहित बन गवनु कीन्ह रधुनाथ।।
चौपाई ८३०
तेहि दिन भयउ बिटप तर बासू। लखन सखाँ सब कीन्ह सुपासू।।
चौपाई ८३१
प्रात प्रातकृत करि रधुसाई। तीरथराजु दीख प्रभु जाई।।
चौपाई ८३२
सचिव सत्य श्रध्दा प्रिय नारी। माधव सरिस मीतु हितकारी।।
चौपाई ८३३
चारि पदारथ भरा भँडारु। पुन्य प्रदेस देस अति चारु।।
चौपाई ८३४
छेत्र अगम गढ़ु गाढ़ सुहावा। सपनेहुँ नहिं प्रतिपच्छिन्ह पावा।।
चौपाई ८३५
सेन सकल तीरथ बर बीरा। कलुष अनीक दलन रनधीरा।।
चौपाई ८३६
संगमु सिंहासनु सुठि सोहा। छत्रु अखयबटु मुनि मनु मोहा।।
चौपाई ८३७
चवँर जमुन अरु गंग तरंगा। देखि होहिं दुख दारिद भंगा।।
दोहा १०५
सेवहिं सुकृति साधु सुचि पावहिं सब मनकाम। बंदी बेद पुरान गन कहहिं बिमल गुन ग्राम।।
चौपाई ८३८
को कहि सकइ प्रयाग प्रभाऊ। कलुष पुंज कुंजर मृगराऊ।।
चौपाई ८३९
अस तीरथपति देखि सुहावा। सुख सागर रघुबर सुखु पावा।।
चौपाई ८४०
कहि सिय लखनहि सखहि सुनाई। श्रीमुख तीरथराज बड़ाई।।
चौपाई ८४१
करि प्रनामु देखत बन बागा। कहत महातम अति अनुरागा।।
चौपाई ८४२
एहि बिधि आइ बिलोकी बेनी। सुमिरत सकल सुमंगल देनी।।
चौपाई ८४३
मुदित नहाइ कीन्हि सिव सेवा। पुजि जथाबिधि तीरथ देवा।।
चौपाई ८४४
तब प्रभु भरद्वाज पहिं आए। करत दंडवत मुनि उर लाए।।
चौपाई ८४५
मुनि मन मोद न कछु कहि जाइ। ब्रह्मानंद रासि जनु पाई।।
दोहा १०६
दीन्हि असीस मुनीस उर अति अनंदु अस जानि। लोचन गोचर सुकृत फल मनहुँ किए बिधि आनि।।
चौपाई ८४६
कुसल प्रस्न करि आसन दीन्हे। पूजि प्रेम परिपूरन कीन्हे।।
चौपाई ८४७
कंद मूल फल अंकुर नीके। दिए आनि मुनि मनहुँ अमी के।।
चौपाई ८४८
सीय लखन जन सहित सुहाए। अति रुचि राम मूल फल खाए।।
चौपाई ८४९
भए बिगतश्रम रामु सुखारे। भरव्दाज मृदु बचन उचारे।।
चौपाई ८५०
आजु सुफल तपु तीरथ त्यागू। आजु सुफल जप जोग बिरागू।।
चौपाई ८५१
सफल सकल सुभ साधन साजू। राम तुम्हहि अवलोकत आजू।।
चौपाई ८५२
लाभ अवधि सुख अवधि न दूजी। तुम्हारें दरस आस सब पूजी।।
चौपाई ८५३
अब करि कृपा देहु बर एहू। निज पद सरसिज सहज सनेहू।।
दोहा १०७
करम बचन मन छाड़ि छलु जब लगि जनु न तुम्हार। तब लगि सुखु सपनेहुँ नहीं किएँ कोटि उपचार।।
चौपाई ८५४
सुनि मुनि बचन रामु सकुचाने। भाव भगति आनंद अघाने।।
चौपाई ८५५
तब रघुबर मुनि सुजसु सुहावा। कोटि भाँति कहि सबहि सुनावा।।
चौपाई ८५६
सो बड सो सब गुन गन गेहू। जेहि मुनीस तुम्ह आदर देहू।।
चौपाई ८५७
मुनि रघुबीर परसपर नवहीं। बचन अगोचर सुखु अनुभवहीं।।
चौपाई ८५८
यह सुधि पाइ प्रयाग निवासी। बटु तापस मुनि सिद्ध उदासी।।
चौपाई ८५९
भरद्वाज आश्रम सब आए। देखन दसरथ सुअन सुहाए।।
चौपाई ८६०
राम प्रनाम कीन्ह सब काहू। मुदित भए लहि लोयन लाहू।।
चौपाई ८६१
देहिं असीस परम सुखु पाई। फिरे सराहत सुंदरताई।।
दोहा १०८
राम कीन्ह बिश्राम निसि प्रात प्रयाग नहाइ। चले सहित सिय लखन जन मुददित मुनिहि सिरु नाइ।।
चौपाई ८६२
राम सप्रेम कहेउ मुनि पाहीं। नाथ कहिअ हम केहि मग जाहीं।।
चौपाई ८६३
मुनि मन बिहसि राम सन कहहीं। सुगम सकल मग तुम्ह कहुँ अहहीं।।
चौपाई ८६४
साथ लागि मुनि सिष्य बोलाए। सुनि मन मुदित पचासक आए।।
चौपाई ८६५
सबन्हि राम पर प्रेम अपारा। सकल कहहि मगु दीख हमारा।।
चौपाई ८६६
मुनि बटु चारि संग तब दीन्हे। जिन्ह बहु जनम सुकृत सब कीन्हे।।
चौपाई ८६७
करि प्रनामु रिषि आयसु पाई। प्रमुदित हृदयँ चले रघुराई।।
चौपाई ८६८
ग्राम निकट जब निकसहि जाई। देखहि दरसु नारि नर धाई।।
चौपाई ८६९
होहि सनाथ जनम फलु पाई। फिरहि दुखित मनु संग पठाई।।
दोहा १०९
बिदा किए बटु बिनय करि फिरे पाइ मन काम। उतरि नहाए जमुन जल जो सरीर सम स्याम।।
चौपाई ८७०
सुनत तीरवासी नर नारी। धाए निज निज काज बिसारी।।
चौपाई ८७१
लखन राम सिय सुन्दरताई। देखि करहिं निज भाग्य बड़ाई।।
चौपाई ८७२
अति लालसा बसहिं मन माहीं। नाउँ गाउँ बूझत सकुचाहीं।।
चौपाई ८७३
जे तिन्ह महुँ बयबिरिध सयाने। तिन्ह करि जुगुति रामु पहिचाने।।
चौपाई ८७४
सकल कथा तिन्ह सबहि सुनाई। बनहि चले पितु आयसु पाई।।
चौपाई ८७५
सुनि सबिषाद सकल पछिताहीं। रानी रायँ कीन्ह भल नाहीं।।
चौपाई ८७६
तेहि अवसर एक तापसु आवा। तेजपुंज लघुबयस सुहावा।।
चौपाई ८७७
कवि अलखित गति बेषु बिरागी। मन क्रम बचन राम अनुरागी।।
दोहा ११०
सजल नयन तन पुलकि निज इष्टदेउ पहिचानि। परेउ दंड जिमि धरनितल दसा न जाइ बखानि।।
चौपाई ८७८
राम सप्रेम पुलकि उर लावा। परम रंक जनु पारसु पावा।।
चौपाई ८७९
मनहुँ प्रेमु परमारथु दोऊ। मिलत धरे तन कह सबु कोऊ।।
चौपाई ८८०
बहुरि लखन पायन्ह सोइ लागा। लीन्ह उठाइ उमगि अनुरागा।।
चौपाई ८८१
पुनि सिय चरन धूरि धरि सीसा। जननि जानि सिसु दीन्हि असीसा।।
चौपाई ८८२
कीन्ह निषाद दंडवत तेही। मिलेउ मुदित लखि राम सनेही।।
चौपाई ८८३
पिअत नयन पुट रूपु पियूषा। मुदित सुअसनु पाइ जिमि भूखा।।
चौपाई ८८५
राम लखन सिय रूपु निहारी। होहिं सनेह बिकल नर नारी।।
दोहा ११२
तब रघुबीर अनेक बिधि सखहि सिखावनु दीन्ह। राम रजायसु सीस धरि भवन गवनु तेंइँ कीन्ह।।
चौपाई ८८६
पुनि सियँ राम लखन कर जोरी। जमुनहि कीन्ह प्रनामु बहोरी।।
चौपाई ८८७
चले ससीय मुदित दोउ भाई। रबितनुजा कइ करत बड़ाई।।
चौपाई ८८८
पथिक अनेक मिलहिं मग जाता। कहहिं सप्रेम देखि दोउ भ्राता।।
चौपाई ८८९
राज लखन सब अंग तुम्हारें। देखि सोचु अति हृदय हमारें।।
चौपाई ८९०
मारग चलहु पयादेहि पाएँ। ज्योतिषु झूठ हमारें भाएँ।।
चौपाई ८९१
अगमु पंथ गिरि कानन भारी। तेहि महँ साथ नारि सुकुमारी।।
चौपाई ८९२
करि केहरि बन जाइ न जोई। हम सँग चलहि जो आयसु होई।।
चौपाई ८९३
जाब जहाँ लगि तहँ पहुँचाई। फिरब बहोरि तुम्हहि सिरु नाई।।
दोहा ११३
एहि बिधि पूँछहिं प्रेम बस पुलक गात जलु नैन। कृपासिंधु फेरहि तिन्हहि कहि बिनीत मृदु बैन।।
चौपाई ८९४
जे पुर गाँव बसहिं मग माहीं। तिन्हहि नाग सुर नगर सिहाहीं।।
चौपाई ८९५
केहि सुकृतीं केहि घरीं बसाए। धन्य पुन्यमय परम सुहाए।।
चौपाई ८९६
जहँ जहँ राम चरन चलि जाहीं। तिन्ह समान अमरावति नाहीं।।
चौपाई ८९७
पुन्यपुंज मग निकट निवासी। तिन्हहि सराहहिं सुरपुरबासी।।
चौपाई ८९८
जे भरि नयन बिलोकहिं रामहि। सीता लखन सहित घनस्यामहि।।
चौपाई ८९९
जे सर सरित राम अवगाहहिं। तिन्हहि देव सर सरित सराहहिं।।
चौपाई ९००
जेहि तरु तर प्रभु बैठहिं जाई। करहिं कलपतरु तासु बड़ाई।।
चौपाई ९०१
परसि राम पद पदुम परागा। मानति भूमि भूरि निज भागा।।
दोहा ११४
छाँह करहि घन बिबुधगन बरषहि सुमन सिहाहिं। देखत गिरि बन बिहग मृग रामु चले मग जाहिं।।
चौपाई ९०२
सीता लखन सहित रघुराई। गाँव निकट जब निकसहिं जाई।।
चौपाई ९०३
सुनि सब बाल बृद्ध नर नारी। चलहिं तुरत गृहकाजु बिसारी।।
चौपाई ९०४
राम लखन सिय रूप निहारी। पाइ नयनफलु होहिं सुखारी।।
चौपाई ९०५
सजल बिलोचन पुलक सरीरा। सब भए मगन देखि दोउ बीरा।।
चौपाई ९०६
बरनि न जाइ दसा तिन्ह केरी। लहि जनु रंकन्ह सुरमनि ढेरी।।
चौपाई ९०७
एकन्ह एक बोलि सिख देहीं। लोचन लाहु लेहु छन एहीं।।
चौपाई ९०८
रामहि देखि एक अनुरागे। चितवत चले जाहिं सँग लागे।।
चौपाई ९०९
एक नयन मग छबि उर आनी। होहिं सिथिल तन मन बर बानी।।
दोहा ११५
एक देखिं बट छाँह भलि डासि मृदुल तृन पात। कहहिं गवाँइअ छिनुकु श्रमु गवनब अबहिं कि प्रात।।
चौपाई ९१०
एक कलस भरि आनहिं पानी। अँचइअ नाथ कहहिं मृदु बानी।।
चौपाई ९११
सुनि प्रिय बचन प्रीति अति देखी। राम कृपाल सुसील बिसेषी।।
चौपाई ९१२
जानी श्रमित सीय मन माहीं। घरिक बिलंबु कीन्ह बट छाहीं।।
चौपाई ९१३
मुदित नारि नर देखहिं सोभा। रूप अनूप नयन मनु लोभा।।
चौपाई ९१४
एकटक सब सोहहिं चहुँ ओरा। रामचंद्र मुख चंद चकोरा।।
चौपाई ९१५
तरुन तमाल बरन तनु सोहा। देखत कोटि मदन मनु मोहा।।
चौपाई ९१६
दामिनि बरन लखन सुठि नीके। नख सिख सुभग भावते जी के।।
चौपाई ९१७
मुनिपट कटिन्ह कसें तूनीरा। सोहहिं कर कमलिनि धनु तीरा।।
दोहा ११६
जटा मुकुट सीसनि सुभग उर भुज नयन बिसाल। सरद परब बिधु बदन बर लसत स्वेद कन जाल।।
चौपाई ९१८
बरनि न जाइ मनोहर जोरी। सोभा बहुत थोरि मति मोरी।।
चौपाई ९१९
राम लखन सिय सुंदरताई। सब चितवहिं चित मन मति लाई।।
चौपाई ९२०
थके नारि नर प्रेम पिआसे। मनहुँ मृगी मृग देखि दिआ से।।
चौपाई ९२१
सीय समीप ग्रामतिय जाहीं। पूँछत अति सनेहँ सकुचाहीं।।
चौपाई ९२२
बार बार सब लागहिं पाएँ। कहहिं बचन मृदु सरल सुभाएँ।।
चौपाई ९२३
राजकुमारि बिनय हम करहीं। तिय सुभायँ कछु पूँछत डरहीं।
चौपाई ९२४
स्वामिनि अबिनय छमबि हमारी। बिलगु न मानब जानि गवाँरी।।
चौपाई ९२५
राजकुअँर दोउ सहज सलोने। इन्ह तें लही दुति मरकत सोने।।
दोहा ११७
स्यामल गौर किसोर बर सुंदर सुषमा ऐन। सरद सर्बरीनाथ मुखु सरद सरोरुह नैन।।
चौपाई ९२६
कोटि मनोज लजावनिहारे। सुमुखि कहहु को आहिं तुम्हारे।।
चौपाई ९२७
सुनि सनेहमय मंजुल बानी। सकुची सिय मन महुँ मुसुकानी।।
चौपाई ९२८
तिन्हहि बिलोकि बिलोकति धरनी। दुहुँ सकोच सकुचित बरबरनी।।
चौपाई ९२९
सकुचि सप्रेम बाल मृग नयनी। बोली मधुर बचन पिकबयनी।।
चौपाई ९३०
सहज सुभाय सुभग तन गोरे। नामु लखनु लघु देवर मोरे।।
चौपाई ९३१
बहुरि बदनु बिधु अंचल ढाँकी। पिय तन चितइ भौंह करि बाँकी।।
चौपाई ९३२
खंजन मंजु तिरीछे नयननि। निज पति कहेउ तिन्हहि सियँ सयननि।।
चौपाई ९३३
भइ मुदित सब ग्रामबधूटीं। रंकन्ह राय रासि जनु लूटीं।।
दोहा ११८
अति सप्रेम सिय पायँ परि बहुबिधि देहिं असीस। सदा सोहागिनि होहु तुम्ह जब लगि महि अहि सीस।।
चौपाई ९३४
पारबती सम पतिप्रिय होहू। देबि न हम पर छाड़ब छोहू।।
चौपाई ९३५
पुनि पुनि बिनय करिअ कर जोरी। जौं एहि मारग फिरिअ बहोरी।।
चौपाई ९३६
दरसनु देब जानि निज दासी। लखीं सीयँ सब प्रेम पिआसी।।
चौपाई ९३७
मधुर बचन कहि कहि परितोषीं। जनु कुमुदिनीं कौमुदीं पोषीं।।
चौपाई ९३८
तबहिं लखन रघुबर रुख जानी। पूँछेउ मगु लोगन्हि मृदु बानी।।
चौपाई ९३९
सुनत नारि नर भए दुखारी। पुलकित गात बिलोचन बारी।।
चौपाई ९४०
मिटा मोदु मन भए मलीने। बिधि निधि दीन्ह लेत जनु छीने।।
चौपाई ९४१
समुझि करम गति धीरजु कीन्हा। सोधि सुगम मगु तिन्ह कहि दीन्हा।।
दोहा ११९
लखन जानकी सहित तब गवनु कीन्ह रघुनाथ। फेरे सब प्रिय बचन कहि लिए लाइ मन साथ।।
चौपाई ९४२
फिरत नारि नर अति पछिताहीं। देअहि दोषु देहिं मन माहीं।।
चौपाई ९४३
सहित बिषाद परसपर कहहीं। बिधि करतब उलटे सब अहहीं।।
चौपाई ९४४
निपट निरंकुस निठुर निसंकू। जेहिं ससि कीन्ह सरुज सकलंकू।।
चौपाई ९४५
रूख कलपतरु सागरु खारा। तेहिं पठए बन राजकुमारा।।
चौपाई ९४६
जौं पे इन्हहि दीन्ह बनबासू। कीन्ह बादि बिधि भोग बिलासू।।
चौपाई ९४७
ए बिचरहिं मग बिनु पदत्राना। रचे बादि बिधि बाहन नाना।।
चौपाई ९४८
ए महि परहिं डासि कुस पाता। सुभग सेज कत सृजत बिधाता।।
चौपाई ९४९
तरुबर बास इन्हहि बिधि दीन्हा। धवल धाम रचि रचि श्रमु कीन्हा।।
दोहा १२०
जौं ए मुनि पट धर जटिल सुंदर सुठि सुकुमार। बिबिध भाँति भूषन बसन बादि किए करतार।।
चौपाई ९५०
जौं ए कंद मूल फल खाहीं। बादि सुधादि असन जग माहीं।।
चौपाई ९५१
एक कहहिं ए सहज सुहाए। आपु प्रगट भए बिधि न बनाए।।
चौपाई ९५२
जहँ लगि बेद कही बिधि करनी। श्रवन नयन मन गोचर बरनी।।
चौपाई ९५३
देखहु खोजि भुअन दस चारी। कहँ अस पुरुष कहाँ असि नारी।।
चौपाई ९५४
इन्हहि देखि बिधि मनु अनुरागा। पटतर जोग बनावै लागा।।
चौपाई ९५५
कीन्ह बहुत श्रम ऐक न आए। तेहिं इरिषा बन आनि दुराए।।
चौपाई ९५६
एक कहहिं हम बहुत न जानहिं। आपुहि परम धन्य करि मानहिं।।
चौपाई ९५७
ते पुनि पुन्यपुंज हम लेखे। जे देखहिं देखिहहिं जिन्ह देखे।।
दोहा १२१
एहि बिधि कहि कहि बचन प्रिय लेहिं नयन भरि नीर। किमि चलिहहि मारग अगम सुठि सुकुमार सरीर।।
चौपाई ९५८
नारि सनेह बिकल बस होहीं। चकई साँझ समय जनु सोहीं।।
चौपाई ९५९
मृदु पद कमल कठिन मगु जानी। गहबरि हृदयँ कहहिं बर बानी।।
चौपाई ९६०
परसत मृदुल चरन अरुनारे। सकुचति महि जिमि हृदय हमारे।।
चौपाई ९६१
जौं जगदीस इन्हहि बनु दीन्हा। कस न सुमनमय मारगु कीन्हा।।
चौपाई ९६२
जौं मागा पाइअ बिधि पाहीं। ए रखिअहिं सखि आँखिन्ह माहीं।।
चौपाई ९६३
जे नर नारि न अवसर आए। तिन्ह सिय रामु न देखन पाए।।
चौपाई ९६४
सुनि सुरुप बूझहिं अकुलाई। अब लगि गए कहाँ लगि भाई।।
चौपाई ९६५
समरथ धाइ बिलोकहिं जाई। प्रमुदित फिरहिं जनमफलु पाई।।
दोहा १२२
अबला बालक बृद्ध जन कर मीजहिं पछिताहिं।। होहिं प्रेमबस लोग इमि रामु जहाँ जहँ जाहिं।।
चौपाई ९६६
गाँव गाँव अस होइ अनंदू। देखि भानुकुल कैरव चंदू।।
चौपाई ९६७
जे कछु समाचार सुनि पावहिं। ते नृप रानिहि दोसु लगावहिं।।
चौपाई ९६८
कहहिं एक अति भल नरनाहू। दीन्ह हमहि जोइ लोचन लाहू।।
चौपाई ९६९
कहहिं परस्पर लोग लोगाईं। बातें सरल सनेह सुहाईं।।
चौपाई ९७०
ते पितु मातु धन्य जिन्ह जाए। धन्य सो नगरु जहाँ तें आए।।
चौपाई ९७१
धन्य सो देसु सैलु बन गाऊँ। जहँ जहँ जाहिं धन्य सोइ ठाऊँ।।
चौपाई ९७२
सुख पायउ बिरंचि रचि तेही। ए जेहि के सब भाँति सनेही।।
चौपाई ९७३
राम लखन पथि कथा सुहाई। रही सकल मग कानन छाई।।
दोहा १२३
एहि बिधि रघुकुल कमल रबि मग लोगन्ह सुख देत। जाहिं चले देखत बिपिन सिय सौमित्रि समेत।।
चौपाई ९७४
आगे रामु लखनु बने पाछें। तापस बेष बिराजत काछें।।
चौपाई ९७५
उभय बीच सिय सोहति कैसे। ब्रह्म जीव बिच माया जैसे।।
चौपाई ९७६
बहुरि कहउँ छबि जसि मन बसई। जनु मधु मदन मध्य रति लसई।।
चौपाई ९७७
उपमा बहुरि कहउँ जियँ जोही। जनु बुध बिधु बिच रोहिनि सोही।।
चौपाई ९७८
प्रभु पद रेख बीच बिच सीता। धरति चरन मग चलति सभीता।।
चौपाई ९७९
सीय राम पद अंक बराएँ। लखन चलहिं मगु दाहिन लाएँ।।
चौपाई ९८०
राम लखन सिय प्रीति सुहाई। बचन अगोचर किमि कहि जाई।।
चौपाई ९८१
खग मृग मगन देखि छबि होहीं। लिए चोरि चित राम बटोहीं।।
दोहा १२४
जिन्ह जिन्ह देखे पथिक प्रिय सिय समेत दोउ भाइ। भव मगु अगमु अनंदु तेइ बिनु श्रम रहे सिराइ।।
चौपाई ९८२
अजहुँ जासु उर सपनेहुँ काऊ। बसहुँ लखनु सिय रामु बटाऊ।।
चौपाई ९८३
राम धाम पथ पाइहि सोई। जो पथ पाव कबहुँ मुनि कोई।।
चौपाई ९८४
तब रघुबीर श्रमित सिय जानी। देखि निकट बटु सीतल पानी।।
चौपाई ९८५
तहँ बसि कंद मूल फल खाई। प्रात नहाइ चले रघुराई।।
चौपाई ९८६
देखत बन सर सैल सुहाए। बालमीकि आश्रम प्रभु आए।।
चौपाई ९८७
राम दीख मुनि बासु सुहावन। सुंदर गिरि काननु जलु पावन।।
चौपाई ९८८
सरनि सरोज बिटप बन फूले। गुंजत मंजु मधुप रस भूले।।
चौपाई ९८९
खग मृग बिपुल कोलाहल करहीं। बिरहित बैर मुदित मन चरहीं।।
दोहा १२५
सुचि सुंदर आश्रमु निरखि हरषे राजिवनेन। सुनि रघुबर आगमनु मुनि आगें आयउ लेन।।
चौपाई ९९०
मुनि कहुँ राम दंडवत कीन्हा। आसिरबादु बिप्रबर दीन्हा।।
चौपाई ९९१
देखि राम छबि नयन जुड़ाने। करि सनमानु आश्रमहिं आने।।
चौपाई ९९२
मुनिबर अतिथि प्रानप्रिय पाए। कंद मूल फल मधुर मगाए।।
चौपाई ९९३
सिय सौमित्रि राम फल खाए। तब मुनि आश्रम दिए सुहाए।।
चौपाई ९९४
बालमीकि मन आनँदु भारी। मंगल मूरति नयन निहारी।।
चौपाई ९९५
तब कर कमल जोरि रघुराई। बोले बचन श्रवन सुखदाई।।
चौपाई ९९६
तुम्ह त्रिकाल दरसी मुनिनाथा। बिस्व बदर जिमि तुम्हरें हाथा।।
चौपाई ९९७
अस कहि प्रभु सब कथा बखानी। जेहि जेहि भाँति दीन्ह बनु रानी।।
दोहा १२६
तात बचन पुनि मातु हित भाइ भरत अस राउ। मो कहुँ दरस तुम्हार प्रभु सबु मम पुन्य प्रभाउ।।
चौपाई ९९८
देखि पाय मुनिराय तुम्हारे। भए सुकृत सब सुफल हमारे।।
चौपाई ९९९
अब जहँ राउर आयसु होई। मुनि उदबेगु न पावै कोई।।
चौपाई १०००
मुनि तापस जिन्ह तें दुखु लहहीं। ते नरेस बिनु पावक दहहीं।।
चौपाई १००१
मंगल मूल बिप्र परितोषू। दहइ कोटि कुल भूसुर रोषू।।
चौपाई १००२
अस जियँ जानि कहिअ सोइ ठाऊँ। सिय सौमित्रि सहित जहँ जाऊँ।।
चौपाई १००३
तहँ रचि रुचिर परन तृन साला। बासु करौ कछु काल कृपाला।।
चौपाई १००४
सहज सरल सुनि रघुबर बानी। साधु साधु बोले मुनि ग्यानी।।
चौपाई १००५
कस न कहहु अस रघुकुलकेतू। तुम्ह पालक संतत श्रुति सेतू।।
छंद ५
श्रुति सेतु पालक राम तुम्ह जगदीस माया जानकी। जो सृजति जगु पालति हरति रूख पाइ कृपानिधान की।। जो सहससीसु अहीसु महिधरु लखनु सचराचर धनी। सुर काज धरि नरराज तनु चले दलन खल निसिचर अनी।।
दोहा १२७
राम सरुप तुम्हार बचन अगोचर बुद्धिपर। अबिगत अकथ अपार नेति नित निगम कह।।
चौपाई १००६
जगु पेखन तुम्ह देखनिहारे। बिधि हरि संभु नचावनिहारे।।
चौपाई १००७
तेउ न जानहिं मरमु तुम्हारा। औरु तुम्हहि को जाननिहारा।।
चौपाई १००८
सोइ जानइ जेहि देहु जनाई। जानत तुम्हहि तुम्हइ होइ जाई।।
चौपाई १००९
तुम्हरिहि कृपाँ तुम्हहि रघुनंदन। जानहिं भगत भगत उर चंदन।।
चौपाई १०१०
चिदानंदमय देह तुम्हारी। बिगत बिकार जान अधिकारी।।
चौपाई १०११
नर तनु धरेहु संत सुर काजा। कहहु करहु जस प्राकृत राजा।।
चौपाई १०१२
राम देखि सुनि चरित तुम्हारे। जड़ मोहहिं बुध होहिं सुखारे।।
चौपाई १०१३
तुम्ह जो कहहु करहु सबु साँचा। जस काछिअ तस चाहिअ नाचा।।
दोहा १२८
पूँछेहु मोहि कि रहौं कहँ मैं पूँछत सकुचाउँ। जहँ न होहु तहँ देहु कहि तुम्हहि देखावौं ठाउँ।।
चौपाई १०१४
सुनि मुनि बचन प्रेम रस साने। सकुचि राम मन महुँ मुसुकाने।।
चौपाई १०१५
बालमीकि हँसि कहहिं बहोरी। बानी मधुर अमिअ रस बोरी।।
चौपाई १०१६
सुनहु राम अब कहउँ निकेता। जहाँ बसहु सिय लखन समेता।।
चौपाई १०१७
जिन्ह के श्रवन समुद्र समाना। कथा तुम्हारि सुभग सरि नाना।।
चौपाई १०१८
भरहिं निरंतर होहिं न पूरे। तिन्ह के हिय तुम्ह कहुँ गृह रूरे।।
चौपाई १०१९
लोचन चातक जिन्ह करि राखे। रहहिं दरस जलधर अभिलाषे।।
चौपाई १०२०
निदरहिं सरित सिंधु सर भारी। रूप बिंदु जल होहिं सुखारी।।
चौपाई १०२१
तिन्ह के हृदय सदन सुखदायक। बसहु बंधु सिय सह रघुनायक।।
दोहा १२९
जसु तुम्हार मानस बिमल हंसिनि जीहा जासु। मुकुताहल गुन गन चुनइ राम बसहु हियँ तासु।।
चौपाई १०२२
प्रभु प्रसाद सुचि सुभग सुबासा। सादर जासु लहइ नित नासा।।
चौपाई १०२३
तुम्हहि निबेदित भोजन करहीं। प्रभु प्रसाद पट भूषन धरहीं।।
चौपाई १०२४
सीस नवहिं सुर गुरु द्विज देखी। प्रीति सहित करि बिनय बिसेषी।।
चौपाई १०२५
कर नित करहिं राम पद पूजा। राम भरोस हृदयँ नहि दूजा।।
चौपाई १०२६
चरन राम तीरथ चलि जाहीं। राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
चौपाई १०२७
मंत्रराजु नित जपहिं तुम्हारा। पूजहिं तुम्हहि सहित परिवारा।।
चौपाई १०२८
तरपन होम करहिं बिधि नाना। बिप्र जेवाँइ देहिं बहु दाना।।
चौपाई १०२९
तुम्ह तें अधिक गुरहि जियँ जानी। सकल भायँ सेवहिं सनमानी।।
दोहा १३०
सबु करि मागहिं एक फलु राम चरन रति होउ। तिन्ह कें मन मंदिर बसहु सिय रघुनंदन दोउ।।
चौपाई १०३०
काम कोह मद मान न मोहा। लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।।
चौपाई १०३१
जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया। तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।।
चौपाई १०३२
सब के प्रिय सब के हितकारी। दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।।
चौपाई १०३३
कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी। जागत सोवत सरन तुम्हारी।।
चौपाई १०३४
तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं। राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
चौपाई १०३५
जननी सम जानहिं परनारी। धनु पराव बिष तें बिष भारी।।
चौपाई १०३६
जे हरषहिं पर संपति देखी। दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।।
चौपाई १०३७
जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे। तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।
दोहा १३१
स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात। मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।
चौपाई १०३८
अवगुन तजि सब के गुन गहहीं। बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।।
चौपाई १०३९
नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका। घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।।
चौपाई १०४०
गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा। जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।।
चौपाई १०४१
राम भगत प्रिय लागहिं जेही। तेहि उर बसहु सहित बैदेही।।
चौपाई १०४२
जाति पाँति धनु धरम बड़ाई। प्रिय परिवार सदन सुखदाई।।
चौपाई १०४३
सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई। तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।।
चौपाई १०४४
सरगु नरकु अपबरगु समाना। जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।।
चौपाई १०४५
करम बचन मन राउर चेरा। राम करहु तेहि कें उर डेरा।।
दोहा १३२
जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु। बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।
चौपाई १०४६
एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए। बचन सप्रेम राम मन भाए।।
चौपाई १०४७
कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक। आश्रम कहउँ समय सुखदायक।।
चौपाई १०४८
चित्रकूट गिरि करहु निवासू। तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।।
चौपाई १०४९
सैलु सुहावन कानन चारू। करि केहरि मृग बिहग बिहारू।।
चौपाई १०५०
नदी पुनीत पुरान बखानी। अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।।
चौपाई १०५१
सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि। जो सब पातक पोतक डाकिनि।।
चौपाई १०५२
अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं। करहिं जोग जप तप तन कसहीं।।
चौपाई १०५३
चलहु सफल श्रम सब कर करहू। राम देहु गौरव गिरिबरहू।।
दोहा १३३
चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ। आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।
चौपाई १०५४
रघुबर कहेउ लखन भल घाटू। करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।।
चौपाई १०५५
लखन दीख पय उतर करारा। चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।।
चौपाई १०५६
नदी पनच सर सम दम दाना। सकल कलुष कलि साउज नाना।।
चौपाई १०५७
चित्रकूट जनु अचल अहेरी। चुकइ न घात मार मुठभेरी।।
चौपाई १०५८
अस कहि लखन ठाउँ देखरावा। थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।।
चौपाई १०५९
रमेउ राम मनु देवन्ह जाना। चले सहित सुर थपति प्रधाना।।
चौपाई १०६०
कोल किरात बेष सब आए। रचे परन तृन सदन सुहाए।।
चौपाई १०६१
बरनि न जाहि मंजु दुइ साला। एक ललित लघु एक बिसाला।।
दोहा १३४
लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत। सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।
चौपाई १०६२
अमर नाग किंनर दिसिपाला। चित्रकूट आए तेहि काला।।
चौपाई १०६४
बरषि सुमन कह देव समाजू। नाथ सनाथ भए हम आजू।।
चौपाई १०६५
करि बिनती दुख दुसह सुनाए। हरषित निज निज सदन सिधाए।।
चौपाई १०६६
चित्रकूट रघुनंदनु छाए। समाचार सुनि सुनि मुनि आए।।
चौपाई १०६७
आवत देखि मुदित मुनिबृंदा। कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।।
चौपाई १०६८
मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं। सुफल होन हित आसिष देहीं।।
चौपाई १०६९
सिय सौमित्र राम छबि देखहिं। साधन सकल सफल करि लेखहिं।।
दोहा १३५
जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद। करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।
चौपाई १०७०
यह सुधि कोल किरातन्ह पाई। हरषे जनु नव निधि घर आई।।
चौपाई १०७१
कंद मूल फल भरि भरि दोना। चले रंक जनु लूटन सोना।।
चौपाई १०७२
तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता। अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।।
चौपाई १०७३
कहत सुनत रघुबीर निकाई। आइ सबन्हि देखे रघुराई।।
चौपाई १०७४
करहिं जोहारु भेंट धरि आगे। प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।।
चौपाई १०७५
चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े। पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।।
चौपाई १०७६
राम सनेह मगन सब जाने। कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।।
चौपाई १०७७
प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी। बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।
दोहा १३६
अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय। भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।
चौपाई १०७८
धन्य भूमि बन पंथ पहारा। जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।।
चौपाई १०७९
धन्य बिहग मृग काननचारी। सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।।
चौपाई १०८०
हम सब धन्य सहित परिवारा। दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।।
चौपाई १०८१
कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी। इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।।
चौपाई १०८२
हम सब भाँति करब सेवकाई। करि केहरि अहि बाघ बराई।।
चौपाई १०८३
बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा। सब हमार प्रभु पग पग जोहा।।
चौपाई १०८४
तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब। सर निरझर जलठाउँ देखाउब।।
चौपाई १०८५
हम सेवक परिवार समेता। नाथ न सकुचब आयसु देता।।
दोहा १३७
बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन। बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।
चौपाई १०८६
रामहि केवल प्रेमु पिआरा। जानि लेउ जो जाननिहारा।।
चौपाई १०८७
राम सकल बनचर तब तोषे। कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।।
चौपाई १०८८
बिदा किए सिर नाइ सिधाए। प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।।
चौपाई १०८९
एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई। बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।।
चौपाई १०९०
जब ते आइ रहे रघुनायकु। तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।।
चौपाई १०९१
फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।।मंजु बलित बर बेलि बिताना।।
चौपाई १०९२
सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए। मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।।
चौपाई १०९३
गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी। त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।
दोहा १३८
नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर। भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।
चौपाई १०९४
केरि केहरि कपि कोल कुरंगा। बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।।
चौपाई १०९५
फिरत अहेर राम छबि देखी। होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।।
चौपाई १०९६
बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं। देखि राम बनु सकल सिहाहीं।।
चौपाई १०९७
सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या। मेकलसुता गोदावरि धन्या।।
चौपाई १०९८
सब सर सिंधु नदी नद नाना। मंदाकिनि कर करहिं बखाना।।
चौपाई १०९९
उदय अस्त गिरि अरु कैलासू। मंदर मेरु सकल सुरबासू।।
चौपाई ११००
सैल हिमाचल आदिक जेते। चित्रकूट जसु गावहिं तेते।।
चौपाई ११०१
बिंधि मुदित मन सुखु न समाई। श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।
दोहा १३९
चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति। पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।
चौपाई ११०२
नयनवंत रघुबरहि बिलोकी। पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।।
चौपाई ११०३
परसि चरन रज अचर सुखारी। भए परम पद के अधिकारी।।
चौपाई ११०४
सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन। मंगलमय अति पावन पावन।।
चौपाई ११०५
महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू। सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।।
चौपाई ११०६
पय पयोधि तजि अवध बिहाई। जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।।
चौपाई ११०७
कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन। जौं सत सहस होंहिं सहसानन।।
चौपाई ११०८
सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं। डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।।
चौपाई ११०९
सेवहिं लखनु करम मन बानी। जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।
दोहा १४०
छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु। करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।
चौपाई १११०
राम संग सिय रहति सुखारी। पुर परिजन गृह सुरति बिसारी।।
चौपाई ११११
छिनु छिनु पिय बिधु बदनु निहारी। प्रमुदित मनहुँ चकोरकुमारी।।
चौपाई १११२
नाह नेहु नित बढ़त बिलोकी। हरषित रहति दिवस जिमि कोकी।।
चौपाई १११३
सिय मनु राम चरन अनुरागा। अवध सहस सम बनु प्रिय लागा।।
चौपाई १११४
परनकुटी प्रिय प्रियतम संगा। प्रिय परिवारु कुरंग बिहंगा।।
चौपाई १११५
सासु ससुर सम मुनितिय मुनिबर। असनु अमिअ सम कंद मूल फर।।
चौपाई १११६
नाथ साथ साँथरी सुहाई। मयन सयन सय सम सुखदाई।।
चौपाई १११७
लोकप होहिं बिलोकत जासू। तेहि कि मोहि सक बिषय बिलासू।।
दोहा १४१
सुमिरत रामहि तजहिं जन तृन सम बिषय बिलासु। रामप्रिया जग जननि सिय कछु न आचरजु तासु।।
चौपाई १११८
सीय लखन जेहि बिधि सुखु लहहीं। सोइ रघुनाथ करहि सोइ कहहीं।।
चौपाई १११९
कहहिं पुरातन कथा कहानी। सुनहिं लखनु सिय अति सुखु मानी।
चौपाई ११२०
जब जब रामु अवध सुधि करहीं। तब तब बारि बिलोचन भरहीं।।
चौपाई ११२१
सुमिरि मातु पितु परिजन भाई। भरत सनेहु सीलु सेवकाई।।
चौपाई ११२२
कृपासिंधु प्रभु होहिं दुखारी। धीरजु धरहिं कुसमउ बिचारी।।
चौपाई ११२३
लखि सिय लखनु बिकल होइ जाहीं। जिमि पुरुषहि अनुसर परिछाहीं।।
चौपाई ११२४
प्रिया बंधु गति लखि रघुनंदनु। धीर कृपाल भगत उर चंदनु।।
चौपाई ११२५
लगे कहन कछु कथा पुनीता। सुनि सुखु लहहिं लखनु अरु सीता।।
दोहा १४२
रामु लखन सीता सहित सोहत परन निकेत। जिमि बासव बस अमरपुर सची जयंत समेत।।
चौपाई ११२६
जोगवहिं प्रभु सिय लखनहिं कैसें। पलक बिलोचन गोलक जैसें।।
चौपाई ११२७
सेवहिं लखनु सीय रघुबीरहि। जिमि अबिबेकी पुरुष सरीरहि।।
चौपाई ११२८
एहि बिधि प्रभु बन बसहिं सुखारी। खग मृग सुर तापस हितकारी।।
चौपाई ११२९
कहेउँ राम बन गवनु सुहावा। सुनहु सुमंत्र अवध जिमि आवा।।
चौपाई ११३०
फिरेउ निषादु प्रभुहि पहुँचाई। सचिव सहित रथ देखेसि आई।।
चौपाई ११३१
मंत्री बिकल बिलोकि निषादू। कहि न जाइ जस भयउ बिषादू।।
चौपाई ११३२
राम राम सिय लखन पुकारी। परेउ धरनितल ब्याकुल भारी।।
चौपाई ११३३
देखि दखिन दिसि हय हिहिनाहीं। जनु बिनु पंख बिहग अकुलाहीं।।
दोहा १४३
नहिं तृन चरहिं पिअहिं जलु मोचहिं लोचन बारि। ब्याकुल भए निषाद सब रघुबर बाजि निहारि।।
चौपाई ११३४
धरि धीरज तब कहइ निषादू। अब सुमंत्र परिहरहु बिषादू।।
चौपाई ११३५
तुम्ह पंडित परमारथ ग्याता। धरहु धीर लखि बिमुख बिधाता
चौपाई ११३६
बिबिध कथा कहि कहि मृदु बानी। रथ बैठारेउ बरबस आनी।।
चौपाई ११३७
सोक सिथिल रथ सकइ न हाँकी। रघुबर बिरह पीर उर बाँकी।।
चौपाई ११३८
चरफराहिं मग चलहिं न घोरे। बन मृग मनहुँ आनि रथ जोरे।।
चौपाई ११३९
अढ़ुकि परहिं फिरि हेरहिं पीछें। राम बियोगि बिकल दुख तीछें।।
चौपाई ११४०
जो कह रामु लखनु बैदेही। हिंकरि हिंकरि हित हेरहिं तेही।।
चौपाई ११४१
बाजि बिरह गति कहि किमि जाती। बिनु मनि फनिक बिकल जेहि भाँती।।
दोहा १४४
भयउ निषाद बिषादबस देखत सचिव तुरंग। बोलि सुसेवक चारि तब दिए सारथी संग।।
चौपाई ११४२
गुह सारथिहि फिरेउ पहुँचाई। बिरहु बिषादु बरनि नहिं जाई।।
चौपाई ११४३
चले अवध लेइ रथहि निषादा। होहि छनहिं छन मगन बिषादा।।
चौपाई ११४४
सोच सुमंत्र बिकल दुख दीना। धिग जीवन रघुबीर बिहीना।।
चौपाई ११४५
रहिहि न अंतहुँ अधम सरीरू। जसु न लहेउ बिछुरत रघुबीरू।।
चौपाई ११४६
भए अजस अघ भाजन प्राना। कवन हेतु नहिं करत पयाना।।
चौपाई ११४७
अहह मंद मनु अवसर चूका। अजहुँ न हृदय होत दुइ टूका।।
चौपाई ११४८
मीजि हाथ सिरु धुनि पछिताई। मनहँ कृपन धन रासि गवाँई।।
चौपाई ११४९
बिरिद बाँधि बर बीरु कहाई। चलेउ समर जनु सुभट पराई।।
दोहा १४५
बिप्र बिबेकी बेदबिद संमत साधु सुजाति। जिमि धोखें मदपान कर सचिव सोच तेहि भाँति।।
चौपाई ११५०
जिमि कुलीन तिय साधु सयानी। पतिदेवता करम मन बानी।।
चौपाई ११५१
रहै करम बस परिहरि नाहू। सचिव हृदयँ तिमि दारुन दाहु।।
चौपाई ११५२
लोचन सजल डीठि भइ थोरी। सुनइ न श्रवन बिकल मति भोरी।।
चौपाई ११५३
सूखहिं अधर लागि मुहँ लाटी। जिउ न जाइ उर अवधि कपाटी।।
चौपाई ११५४
बिबरन भयउ न जाइ निहारी। मारेसि मनहुँ पिता महतारी।।
चौपाई ११५५
हानि गलानि बिपुल मन ब्यापी। जमपुर पंथ सोच जिमि पापी।।
चौपाई ११५६
बचनु न आव हृदयँ पछिताई। अवध काह मैं देखब जाई।।
चौपाई ११५७
राम रहित रथ देखिहि जोई। सकुचिहि मोहि बिलोकत सोई।।
दोहा १४६
धाइ पूँछिहहिं मोहि जब बिकल नगर नर नारि। उतरु देब मैं सबहि तब हृदयँ बज्रु बैठारि।।
चौपाई ११५८
पुछिहहिं दीन दुखित सब माता। कहब काह मैं तिन्हहि बिधाता।।
चौपाई ११५९
पूछिहि जबहिं लखन महतारी। कहिहउँ कवन सँदेस सुखारी।।
चौपाई ११६०
राम जननि जब आइहि धाई। सुमिरि बच्छु जिमि धेनु लवाई।।
चौपाई ११६१
पूँछत उतरु देब मैं तेही। गे बनु राम लखनु बैदेही।।
चौपाई ११६२
जोइ पूँछिहि तेहि ऊतरु देबा।जाइ अवध अब यहु सुखु लेबा।।
चौपाई ११६३
पूँछिहि जबहिं राउ दुख दीना। जिवनु जासु रघुनाथ अधीना।।
चौपाई ११६४
देहउँ उतरु कौनु मुहु लाई। आयउँ कुसल कुअँर पहुँचाई।।
चौपाई ११६५
सुनत लखन सिय राम सँदेसू। तृन जिमि तनु परिहरिहि नरेसू।।
दोहा १४७
ह्रदउ न बिदरेउ पंक जिमि बिछुरत प्रीतमु नीरु।। जानत हौं मोहि दीन्ह बिधि यहु जातना सरीरु।।
चौपाई ११६६
एहि बिधि करत पंथ पछितावा। तमसा तीर तुरत रथु आवा।।
चौपाई ११६७
बिदा किए करि बिनय निषादा। फिरे पायँ परि बिकल बिषादा।।
चौपाई ११६८
पैठत नगर सचिव सकुचाई। जनु मारेसि गुर बाँभन गाई।।
चौपाई ११६९
बैठि बिटप तर दिवसु गवाँवा। साँझ समय तब अवसरु पावा।।
चौपाई ११७०
अवध प्रबेसु कीन्ह अँधिआरें। पैठ भवन रथु राखि दुआरें।।
चौपाई ११७१
जिन्ह जिन्ह समाचार सुनि पाए। भूप द्वार रथु देखन आए।।
चौपाई ११७२
रथु पहिचानि बिकल लखि घोरे। गरहिं गात जिमि आतप ओरे।।
चौपाई ११७३
नगर नारि नर ब्याकुल कैंसें। निघटत नीर मीनगन जैंसें।।
दोहा १४८
सचिव आगमनु सुनत सबु बिकल भयउ रनिवासु। भवन भयंकरु लाग तेहि मानहुँ प्रेत निवासु।।
चौपाई ११७४
अति आरति सब पूँछहिं रानी। उतरु न आव बिकल भइ बानी।।
चौपाई ११७५
सुनइ न श्रवन नयन नहिं सूझा। कहहु कहाँ नृप तेहि तेहि बूझा।।
चौपाई ११७६
दासिन्ह दीख सचिव बिकलाई। कौसल्या गृहँ गईं लवाई।।
चौपाई ११७७
जाइ सुमंत्र दीख कस राजा। अमिअ रहित जनु चंदु बिराजा।।
चौपाई ११७८
आसन सयन बिभूषन हीना। परेउ भूमितल निपट मलीना।।
चौपाई ११७९
लेइ उसासु सोच एहि भाँती। सुरपुर तें जनु खँसेउ जजाती।।
चौपाई ११८०
लेत सोच भरि छिनु छिनु छाती। जनु जरि पंख परेउ संपाती।।
चौपाई ११८१
राम राम कह राम सनेही। पुनि कह राम लखन बैदेही।।
दोहा १४९
देखि सचिवँ जय जीव कहि कीन्हेउ दंड प्रनामु। सुनत उठेउ ब्याकुल नृपति कहु सुमंत्र कहँ रामु।।
चौपाई ११८२
भूप सुमंत्रु लीन्ह उर लाई। बूड़त कछु अधार जनु पाई।।
चौपाई ११८३
सहित सनेह निकट बैठारी। पूँछत राउ नयन भरि बारी।।
चौपाई ११८४
राम कुसल कहु सखा सनेही। कहँ रघुनाथु लखनु बैदेही।।
चौपाई ११८५
आने फेरि कि बनहि सिधाए। सुनत सचिव लोचन जल छाए।।
चौपाई ११८६
सोक बिकल पुनि पूँछ नरेसू। कहु सिय राम लखन संदेसू।।
चौपाई ११८७
राम रूप गुन सील सुभाऊ। सुमिरि सुमिरि उर सोचत राऊ।।
चौपाई ११८८
राउ सुनाइ दीन्ह बनबासू। सुनि मन भयउ न हरषु हराँसू।।
चौपाई ११८९
सो सुत बिछुरत गए न प्राना। को पापी बड़ मोहि समाना।।
दोहा १५०
सखा रामु सिय लखनु जहँ तहाँ मोहि पहुँचाउ। नाहिं त चाहत चलन अब प्रान कहउँ सतिभाउ।।
चौपाई ११९०
पुनि पुनि पूँछत मंत्रहि राऊ। प्रियतम सुअन सँदेस सुनाऊ।।
चौपाई ११९१
करहि सखा सोइ बेगि उपाऊ। रामु लखनु सिय नयन देखाऊ।।
चौपाई ११९२
सचिव धीर धरि कह मुदु बानी। महाराज तुम्ह पंडित ग्यानी।।
चौपाई ११९३
बीर सुधीर धुरंधर देवा। साधु समाजु सदा तुम्ह सेवा।।
चौपाई ११९४
जनम मरन सब दुख भोगा। हानि लाभ प्रिय मिलन बियोगा।।
चौपाई ११९५
काल करम बस हौहिं गोसाईं। बरबस राति दिवस की नाईं।।
चौपाई ११९६
सुख हरषहिं जड़ दुख बिलखाहीं। दोउ सम धीर धरहिं मन माहीं।।
चौपाई ११९७
धीरज धरहु बिबेकु बिचारी। छाड़िअ सोच सकल हितकारी।।
दोहा १५१
प्रथम बासु तमसा भयउ दूसर सुरसरि तीर। न्हाई रहे जलपानु करि सिय समेत दोउ बीर।।
चौपाई ११९८
केवट कीन्हि बहुत सेवकाई। सो जामिनि सिंगरौर गवाँई।।
चौपाई ११९९
होत प्रात बट छीरु मगावा। जटा मुकुट निज सीस बनावा।।
चौपाई १२००
राम सखाँ तब नाव मगाई। प्रिया चढ़ाइ चढ़े रघुराई।।
चौपाई १२०१
लखन बान धनु धरे बनाई। आपु चढ़े प्रभु आयसु पाई।।
चौपाई १२०२
बिकल बिलोकि मोहि रघुबीरा। बोले मधुर बचन धरि धीरा।।
चौपाई १२०३
तात प्रनामु तात सन कहेहु। बार बार पद पंकज गहेहू।।
चौपाई १२०४
करबि पायँ परि बिनय बहोरी। तात करिअ जनि चिंता मोरी।।
चौपाई १२०५
बन मग मंगल कुसल हमारें। कृपा अनुग्रह पुन्य तुम्हारें।।
छंद ६
तुम्हरे अनुग्रह तात कानन जात सब सुखु पाइहौं। प्रतिपालि आयसु कुसल देखन पाय पुनि फिरि आइहौं।। जननीं सकल परितोषि परि परि पायँ करि बिनती घनी। तुलसी करेहु सोइ जतनु जेहिं कुसली रहहिं कोसल धनी।।
दोहा १५२
गुर सन कहब सँदेसु बार बार पद पदुम गहि। करब सोइ उपदेसु जेहिं न सोच मोहि अवधपति।।
चौपाई १२०६
पुरजन परिजन सकल निहोरी। तात सुनाएहु बिनती मोरी।।
चौपाई १२०७
सोइ सब भाँति मोर हितकारी। जातें रह नरनाहु सुखारी।।
चौपाई १२०८
कहब सँदेसु भरत के आएँ। नीति न तजिअ राजपदु पाएँ।।
चौपाई १२०९
पालेहु प्रजहि करम मन बानी। सेएहु मातु सकल सम जानी।।
चौपाई १२१०
ओर निबाहेहु भायप भाई। करि पितु मातु सुजन सेवकाई।।
चौपाई १२११
तात भाँति तेहि राखब राऊ। सोच मोर जेहिं करै न काऊ।।
चौपाई १२१२
लखन कहे कछु बचन कठोरा। बरजि राम पुनि मोहि निहोरा।।
चौपाई १२१३
बार बार निज सपथ देवाई। कहबि न तात लखन लरिकाई।।
दोहा १५३
कहि प्रनाम कछु कहन लिय सिय भइ सिथिल सनेह। थकित बचन लोचन सजल पुलक पल्लवित देह।।
चौपाई १२१४
तेहि अवसर रघुबर रूख पाई। केवट पारहि नाव चलाई।।
चौपाई १२१५
रघुकुलतिलक चले एहि भाँती। देखउँ ठाढ़ कुलिस धरि छाती।।
चौपाई १२१६
मैं आपन किमि कहौं कलेसू। जिअत फिरेउँ लेइ राम सँदेसू।।
चौपाई १२१७
अस कहि सचिव बचन रहि गयऊ। हानि गलानि सोच बस भयऊ।।
चौपाई १२१८
सुत बचन सुनतहिं नरनाहू। परेउ धरनि उर दारुन दाहू।।
चौपाई १२१९
तलफत बिषम मोह मन मापा। माजा मनहुँ मीन कहुँ ब्यापा।।
चौपाई १२२०
करि बिलाप सब रोवहिं रानी। महा बिपति किमि जाइ बखानी।।
चौपाई १२२१
सुनि बिलाप दुखहू दुखु लागा। धीरजहू कर धीरजु भागा।।
दोहा १५४
भयउ कोलाहलु अवध अति सुनि नृप राउर सोरु। बिपुल बिहग बन परेउ निसि मानहुँ कुलिस कठोरु।।
चौपाई १२२२
प्रान कंठगत भयउ भुआलू। मनि बिहीन जनु ब्याकुल ब्यालू।।
चौपाई १२२३
इद्रीं सकल बिकल भइँ भारी। जनु सर सरसिज बनु बिनु बारी।।
चौपाई १२२४
कौसल्याँ नृपु दीख मलाना। रबिकुल रबि अँथयउ जियँ जाना।
चौपाई १२२५
उर धरि धीर राम महतारी। बोली बचन समय अनुसारी।।
चौपाई १२२६
नाथ समुझि मन करिअ बिचारू। राम बियोग पयोधि अपारू।।
चौपाई १२२७
करनधार तुम्ह अवध जहाजू। चढ़ेउ सकल प्रिय पथिक समाजू।।
चौपाई १२२८
धीरजु धरिअ त पाइअ पारू। नाहिं त बूड़िहि सबु परिवारू।।
चौपाई १२२९
जौं जियँ धरिअ बिनय पिय मोरी। रामु लखनु सिय मिलहिं बहोरी।।
दोहा १५५
प्रिया बचन मृदु सुनत नृपु चितयउ आँखि उघारि। तलफत मीन मलीन जनु सींचत सीतल बारि।।
चौपाई १२३०
धरि धीरजु उठी बैठ भुआलू। कहु सुमंत्र कहँ राम कृपालू।।
चौपाई १२३१
कहाँ लखनु कहँ रामु सनेही। कहँ प्रिय पुत्रबधू बैदेही।।
चौपाई १२३२
बिलपत राउ बिकल बहु भाँती। भइ जुग सरिस सिराति न राती।।
चौपाई १२३३
तापस अंध साप सुधि आई। कौसल्यहि सब कथा सुनाई।।
चौपाई १२३४
भयउ बिकल बरनत इतिहासा। राम रहित धिग जीवन आसा।।
चौपाई १२३५
सो तनु राखि करब मैं काहा। जेंहि न प्रेम पनु मोर निबाहा।।
चौपाई १२३६
हा रघुनंदन प्रान पिरीते। तुम्ह बिनु जिअत बहुत दिन बीते।।
चौपाई १२३७
हा जानकी लखन हा रघुबर। हा पितु हित चित चातक जलधर।
दोहा १५६
राम राम कहि राम कहि राम राम कहि राम। तनु परिहरि रघुबर बिरहँ राउ गयउ सुरधाम।।
चौपाई १२३८
जिअन मरन फलु दसरथ पावा। अंड अनेक अमल जसु छावा।।
चौपाई १२३९
जिअत राम बिधु बदनु निहारा। राम बिरह करि मरनु सँवारा।।
चौपाई १२४०
सोक बिकल सब रोवहिं रानी। रूपु सील बलु तेजु बखानी।।
चौपाई १२४१
करहिं बिलाप अनेक प्रकारा। परहीं भूमितल बारहिं बारा।।
चौपाई १२४२
बिलपहिं बिकल दास अरु दासी। घर घर रुदनु करहिं पुरबासी।।
चौपाई १२४३
अँथयउ आजु भानुकुल भानू। धरम अवधि गुन रूप निधानू।।
चौपाई १२४४
गारीं सकल कैकइहि देहीं। नयन बिहीन कीन्ह जग जेहीं।।
चौपाई १२४५
एहि बिधि बिलपत रैनि बिहानी। आए सकल महामुनि ग्यानी।।
दोहा १५७
तब बसिष्ठ मुनि समय सम कहि अनेक इतिहास। सोक नेवारेउ सबहि कर निज बिग्यान प्रकास।।
चौपाई १२४६
तेल नाँव भरि नृप तनु राखा। दूत बोलाइ बहुरि अस भाषा।।
चौपाई १२४७
धावहु बेगि भरत पहिं जाहू। नृप सुधि कतहुँ कहहु जनि काहू।।
चौपाई १२४८
एतनेइ कहेहु भरत सन जाई। गुर बोलाई पठयउ दोउ भाई।।
चौपाई १२४९
सुनि मुनि आयसु धावन धाए। चले बेग बर बाजि लजाए।।
चौपाई १२५०
अनरथु अवध अरंभेउ जब तें। कुसगुन होहिं भरत कहुँ तब तें।।
चौपाई १२५१
देखहिं राति भयानक सपना। जागि करहिं कटु कोटि कलपना।।
चौपाई १२५२
बिप्र जेवाँइ देहिं दिन दाना। सिव अभिषेक करहिं बिधि नाना।।
चौपाई १२५३
मागहिं हृदयँ महेस मनाई। कुसल मातु पितु परिजन भाई।।
दोहा १५८
एहि बिधि सोचत भरत मन धावन पहुँचे आइ। गुर अनुसासन श्रवन सुनि चले गनेसु मनाइ।।
चौपाई १२५४
चले समीर बेग हय हाँके। नाघत सरित सैल बन बाँके।।
चौपाई १२५५
हृदयँ सोचु बड़ कछु न सोहाई। अस जानहिं जियँ जाउँ उड़ाई।।
चौपाई १२५६
एक निमेष बरस सम जाई। एहि बिधि भरत नगर निअराई।।
चौपाई १२५७
असगुन होहिं नगर पैठारा। रटहिं कुभाँति कुखेत करारा।।
चौपाई १२५८
खर सिआर बोलहिं प्रतिकूला। सुनि सुनि होइ भरत मन सूला।।
चौपाई १२५९
श्रीहत सर सरिता बन बागा। नगरु बिसेषि भयावनु लागा।।
चौपाई १२६०
खग मृग हय गय जाहिं न जोए। राम बियोग कुरोग बिगोए।।
चौपाई १२६१
नगर नारि नर निपट दुखारी। मनहुँ सबन्हि सब संपति हारी।।
दोहा १५९
पुरजन मिलिहिं न कहहिं कछु गवँहिं जोहारहिं जाहिं। भरत कुसल पूँछि न सकहिं भय बिषाद मन माहिं।।
चौपाई १२६२
हाट बाट नहिं जाइ निहारी। जनु पुर दहँ दिसि लागि दवारी।।
चौपाई १२६३
आवत सुत सुनि कैकयनंदिनि। हरषी रबिकुल जलरुह चंदिनि।।
चौपाई १२६४
सजि आरती मुदित उठि धाई। द्वारेहिं भेंटि भवन लेइ आई।।
चौपाई १२६५
भरत दुखित परिवारु निहारा। मानहुँ तुहिन बनज बनु मारा।।
चौपाई १२६६
कैकेई हरषित एहि भाँति। मनहुँ मुदित दव लाइ किराती।।
चौपाई १२६७
सुतहि ससोच देखि मनु मारें। पूँछति नैहर कुसल हमारें।।
चौपाई १२६८
सकल कुसल कहि भरत सुनाई। पूँछी निज कुल कुसल भलाई।।
चौपाई १२६९
कहु कहँ तात कहाँ सब माता। कहँ सिय राम लखन प्रिय भ्राता।।
दोहा १६०
सुनि सुत बचन सनेहमय कपट नीर भरि नैन। भरत श्रवन मन सूल सम पापिनि बोली बैन।।
चौपाई १२७०
तात बात मैं सकल सँवारी। भै मंथरा सहाय बिचारी।।
चौपाई १२७१
कछुक काज बिधि बीच बिगारेउ। भूपति सुरपति पुर पगु धारेउ।।
चौपाई १२७२
सुनत भरतु भए बिबस बिषादा। जनु सहमेउ करि केहरि नादा।।
चौपाई १२७३
तात तात हा तात पुकारी। परे भूमितल ब्याकुल भारी।।
चौपाई १२७४
चलत न देखन पायउँ तोही। तात न रामहि सौंपेहु मोही।।
चौपाई १२७५
बहुरि धीर धरि उठे सँभारी। कहु पितु मरन हेतु महतारी।।
चौपाई १२७६
सुनि सुत बचन कहति कैकेई। मरमु पाँछि जनु माहुर देई।।
चौपाई १२७७
आदिहु तें सब आपनि करनी। कुटिल कठोर मुदित मन बरनी।।
दोहा १६१
भरतहि बिसरेउ पितु मरन सुनत राम बन गौनु। हेतु अपनपउ जानि जियँ थकित रहे धरि मौनु।।
चौपाई १२७८
बिकल बिलोकि सुतहि समुझावति। मनहुँ जरे पर लोनु लगावति।।
चौपाई १२७९
तात राउ नहिं सोचे जोगू। बिढ़इ सुकृत जसु कीन्हेउ भोगू।।
चौपाई १२८०
जीवत सकल जनम फल पाए। अंत अमरपति सदन सिधाए।।
चौपाई १२८१
अस अनुमानि सोच परिहरहू। सहित समाज राज पुर करहू।।
चौपाई १२८२
सुनि सुठि सहमेउ राजकुमारू। पाकें छत जनु लाग अँगारू।।
चौपाई १२८३
धीरज धरि भरि लेहिं उसासा। पापनि सबहि भाँति कुल नासा।।
चौपाई १२८४
जौं पै कुरुचि रही अति तोही। जनमत काहे न मारे मोही।।
चौपाई १२८५
पेड़ काटि तैं पालउ सींचा। मीन जिअन निति बारि उलीचा।।
दोहा १६२
हंसबंसु दसरथु जनकु राम लखन से भाइ। जननी तूँ जननी भई बिधि सन कछु न बसाइ।।
चौपाई १२८६
जब तैं कुमति कुमत जियँ ठयऊ। खंड खंड होइ ह्रदउ न गयऊ।।
चौपाई १२८७
बर मागत मन भइ नहिं पीरा। गरि न जीह मुहँ परेउ न कीरा।।
चौपाई १२८८
भूपँ प्रतीत तोरि किमि कीन्ही। मरन काल बिधि मति हरि लीन्ही।।
चौपाई १२८९
बिधिहुँ न नारि हृदय गति जानी। सकल कपट अघ अवगुन खानी।।
चौपाई १२९०
सरल सुसील धरम रत राऊ। सो किमि जानै तीय सुभाऊ।।
चौपाई १२९१
अस को जीव जंतु जग माहीं। जेहि रघुनाथ प्रानप्रिय नाहीं।।
चौपाई १२९२
भे अति अहित रामु तेउ तोही। को तू अहसि सत्य कहु मोही।।
चौपाई १२९३
जो हसि सो हसि मुहँ मसि लाई। आँखि ओट उठि बैठहिं जाई।।
दोहा १६३
राम बिरोधी हृदय तें प्रगट कीन्ह बिधि मोहि। मो समान को पातकी बादि कहउँ कछु तोहि।।
चौपाई १२९४
सुनि सत्रुघुन मातु कुटिलाई। जरहिं गात रिस कछु न बसाई।।
चौपाई १२९५
तेहि अवसर कुबरी तहँ आई। बसन बिभूषन बिबिध बनाई।।
चौपाई १२९६
लखि रिस भरेउ लखन लघु भाई। बरत अनल घृत आहुति पाई।।
चौपाई १२९७
हुमगि लात तकि कूबर मारा। परि मुह भर महि करत पुकारा।।
चौपाई १२९८
कूबर टूटेउ फूट कपारू। दलित दसन मुख रुधिर प्रचारू।।
चौपाई १२९९
आह दइअ मैं काह नसावा। करत नीक फलु अनइस पावा।।
चौपाई १३००
सुनि रिपुहन लखि नख सिख खोटी। लगे घसीटन धरि धरि झोंटी।।
चौपाई १३०१
भरत दयानिधि दीन्हि छड़ाई। कौसल्या पहिं गे दोउ भाई।।
दोहा १६४
मलिन बसन बिबरन बिकल कृस सरीर दुख भार। कनक कलप बर बेलि बन मानहुँ हनी तुसार।।
चौपाई १३०२
भरतहि देखि मातु उठि धाई। मुरुछित अवनि परी झइँ आई।।
चौपाई १३०३
देखत भरतु बिकल भए भारी। परे चरन तन दसा बिसारी।।
चौपाई १३०४
मातु तात कहँ देहि देखाई। कहँ सिय रामु लखनु दोउ भाई।।
चौपाई १३०५
कैकइ कत जनमी जग माझा। जौं जनमि त भइ काहे न बाँझा।।
चौपाई १३०६
कुल कलंकु जेहिं जनमेउ मोही। अपजस भाजन प्रियजन द्रोही।।
चौपाई १३०७
को तिभुवन मोहि सरिस अभागी। गति असि तोरि मातु जेहि लागी।।
चौपाई १३०८
पितु सुरपुर बन रघुबर केतू। मैं केवल सब अनरथ हेतु।।
चौपाई १३०९
धिग मोहि भयउँ बेनु बन आगी। दुसह दाह दुख दूषन भागी।।
दोहा १६५
मातु भरत के बचन मृदु सुनि सुनि उठी सँभारि।। लिए उठाइ लगाइ उर लोचन मोचति बारि।।
चौपाई १३१०
सरल सुभाय मायँ हियँ लाए। अति हित मनहुँ राम फिरि आए।।
चौपाई १३११
भेंटेउ बहुरि लखन लघु भाई। सोकु सनेहु न हृदयँ समाई।।
चौपाई १३१२
देखि सुभाउ कहत सबु कोई। राम मातु अस काहे न होई।।
चौपाई १३१३
माताँ भरतु गोद बैठारे। आँसु पौंछि मृदु बचन उचारे।।
चौपाई १३१४
अजहुँ बच्छ बलि धीरज धरहू। कुसमउ समुझि सोक परिहरहू।।
चौपाई १३१५
जनि मानहु हियँ हानि गलानी। काल करम गति अघटित जानि।।
चौपाई १३१६
काहुहि दोसु देहु जनि ताता। भा मोहि सब बिधि बाम बिधाता।।
चौपाई १३१७
जो एतेहुँ दुख मोहि जिआवा। अजहुँ को जानइ का तेहि भावा।।
दोहा १६६
पितु आयस भूषन बसन तात तजे रघुबीर। बिसमउ हरषु न हृदयँ कछु पहिरे बलकल चीर। 165।।
चौपाई १३१८
मुख प्रसन्न मन रंग न रोषू। सब कर सब बिधि करि परितोषू।।
चौपाई १३१९
चले बिपिन सुनि सिय सँग लागी। रहइ न राम चरन अनुरागी।।
चौपाई १३२०
सुनतहिं लखनु चले उठि साथा। रहहिं न जतन किए रघुनाथा।।
चौपाई १३२१
तब रघुपति सबही सिरु नाई। चले संग सिय अरु लघु भाई।।
चौपाई १३२२
रामु लखनु सिय बनहि सिधाए। गइउँ न संग न प्रान पठाए।।
चौपाई १३२३
यहु सबु भा इन्ह आँखिन्ह आगें। तउ न तजा तनु जीव अभागें।।
चौपाई १३२४
मोहि न लाज निज नेहु निहारी। राम सरिस सुत मैं महतारी।।
चौपाई १३२५
जिऐ मरै भल भूपति जाना। मोर हृदय सत कुलिस समाना।।
दोहा १६७
कौसल्या के बचन सुनि भरत सहित रनिवास। ब्याकुल बिलपत राजगृह मानहुँ सोक नेवासु।।
चौपाई १३२६
बिलपहिं बिकल भरत दोउ भाई। कौसल्याँ लिए हृदयँ लगाई।।
चौपाई १३२७
भाँति अनेक भरतु समुझाए। कहि बिबेकमय बचन सुनाए।।
चौपाई १३२८
भरतहुँ मातु सकल समुझाईं। कहि पुरान श्रुति कथा सुहाईं।।
चौपाई १३२९
छल बिहीन सुचि सरल सुबानी। बोले भरत जोरि जुग पानी।।
चौपाई १३३०
जे अघ मातु पिता सुत मारें। गाइ गोठ महिसुर पुर जारें।।
चौपाई १३३१
जे अघ तिय बालक बध कीन्हें। मीत महीपति माहुर दीन्हें।।
चौपाई १३३२
जे पातक उपपातक अहहीं। करम बचन मन भव कबि कहहीं।।
चौपाई १३३३
ते पातक मोहि होहुँ बिधाता। जौं यहु होइ मोर मत माता।।
दोहा १६८
जे परिहरि हरि हर चरन भजहिं भूतगन घोर। तेहि कइ गति मोहि देउ बिधि जौं जननी मत मोर।।
चौपाई १३३४
बेचहिं बेदु धरमु दुहि लेहीं। पिसुन पराय पाप कहि देहीं।।
चौपाई १३३५
कपटी कुटिल कलहप्रिय क्रोधी। बेद बिदूषक बिस्व बिरोधी।।
चौपाई १३३६
लोभी लंपट लोलुपचारा। जे ताकहिं परधनु परदारा।।
चौपाई १३३७
पावौं मैं तिन्ह के गति घोरा। जौं जननी यहु संमत मोरा।।
चौपाई १३३८
जे नहिं साधुसंग अनुरागे। परमारथ पथ बिमुख अभागे।।
चौपाई १३३९
जे न भजहिं हरि नरतनु पाई। जिन्हहि न हरि हर सुजसु सोहाई।।
चौपाई १३४०
तजि श्रुतिपंथु बाम पथ चलहीं। बंचक बिरचि बेष जगु छलहीं।।
चौपाई १३४१
तिन्ह कै गति मोहि संकर देऊ। जननी जौं यहु जानौं भेऊ।।
दोहा १६९
मातु भरत के बचन सुनि साँचे सरल सुभायँ। कहति राम प्रिय तात तुम्ह सदा बचन मन कायँ।।
चौपाई १३४२
राम प्रानहु तें प्रान तुम्हारे। तुम्ह रघुपतिहि प्रानहु तें प्यारे।।
चौपाई १३४३
बिधु बिष चवै स्त्रवै हिमु आगी। होइ बारिचर बारि बिरागी।।
चौपाई १३४४
भएँ ग्यानु बरु मिटै न मोहू। तुम्ह रामहि प्रतिकूल न होहू।।
चौपाई १३४५
मत तुम्हार यहु जो जग कहहीं। सो सपनेहुँ सुख सुगति न लहहीं।।
चौपाई १३४६
अस कहि मातु भरतु हियँ लाए। थन पय स्त्रवहिं नयन जल छाए।।
चौपाई १३४७
करत बिलाप बहुत यहि भाँती। बैठेहिं बीति गइ सब राती।।
चौपाई १३४८
बामदेउ बसिष्ठ तब आए। सचिव महाजन सकल बोलाए।।
चौपाई १३४९
मुनि बहु भाँति भरत उपदेसे। कहि परमारथ बचन सुदेसे।।
दोहा १७०
तात हृदयँ धीरजु धरहु करहु जो अवसर आजु। उठे भरत गुर बचन सुनि करन कहेउ सबु साजु।।
चौपाई १३५०
नृपतनु बेद बिदित अन्हवावा। परम बिचित्र बिमानु बनावा।।
चौपाई १३५१
गहि पद भरत मातु सब राखी। रहीं रानि दरसन अभिलाषी।।
चौपाई १३५२
चंदन अगर भार बहु आए। अमित अनेक सुगंध सुहाए।।
चौपाई १३५३
सरजु तीर रचि चिता बनाई। जनु सुरपुर सोपान सुहाई।।
चौपाई १३५४
एहि बिधि दाह क्रिया सब कीन्ही। बिधिवत न्हाइ तिलांजुलि दीन्ही।।
चौपाई १३५५
सोधि सुमृति सब बेद पुराना। कीन्ह भरत दसगात बिधाना।।
चौपाई १३५६
जहँ जस मुनिबर आयसु दीन्हा। तहँ तस सहस भाँति सबु कीन्हा।।
चौपाई १३५७
भए बिसुद्ध दिए सब दाना। धेनु बाजि गज बाहन नाना।।
दोहा १७१
सिंघासन भूषन बसन अन्न धरनि धन धाम। दिए भरत लहि भूमिसुर भे परिपूरन काम।।
चौपाई १३५८
पितु हित भरत कीन्हि जसि करनी। सो मुख लाख जाइ नहिं बरनी।।
चौपाई १३५९
सुदिनु सोधि मुनिबर तब आए। सचिव महाजन सकल बोलाए।।
चौपाई १३६०
बैठे राजसभाँ सब जाई। पठए बोलि भरत दोउ भाई।।
चौपाई १३६१
भरतु बसिष्ठ निकट बैठारे। नीति धरममय बचन उचारे।।
चौपाई १३६२
प्रथम कथा सब मुनिबर बरनी। कैकइ कुटिल कीन्हि जसि करनी।।
चौपाई १३६३
भूप धरमब्रतु सत्य सराहा। जेहिं तनु परिहरि प्रेमु निबाहा।।
चौपाई १३६४
कहत राम गुन सील सुभाऊ। सजल नयन पुलकेउ मुनिराऊ।।
चौपाई १३६५
बहुरि लखन सिय प्रीति बखानी। सोक सनेह मगन मुनि ग्यानी।।
दोहा १७२
सुनहु भरत भावी प्रबल बिलखि कहेउ मुनिनाथ। हानि लाभु जीवन मरनु जसु अपजसु बिधि हाथ।।
चौपाई १३६६
अस बिचारि केहि देइअ दोसू। ब्यरथ काहि पर कीजिअ रोसू।।
चौपाई १३६७
तात बिचारु केहि करहु मन माहीं। सोच जोगु दसरथु नृपु नाहीं।।
चौपाई १३६८
सोचिअ बिप्र जो बेद बिहीना। तजि निज धरमु बिषय लयलीना।।
चौपाई १३६९
सोचिअ नृपति जो नीति न जाना। जेहि न प्रजा प्रिय प्रान समाना।।
चौपाई १३७०
सोचिअ बयसु कृपन धनवानू। जो न अतिथि सिव भगति सुजानू।।
चौपाई १३७१
सोचिअ सूद्रु बिप्र अवमानी। मुखर मानप्रिय ग्यान गुमानी।।
चौपाई १३७२
सोचिअ पुनि पति बंचक नारी। कुटिल कलहप्रिय इच्छाचारी।।
चौपाई १३७३
सोचिअ बटु निज ब्रतु परिहरई। जो नहिं गुर आयसु अनुसरई।।
दोहा १७३
सोचिअ गृही जो मोह बस करइ करम पथ त्याग। सोचिअ जती प्रपंच रत बिगत बिबेक बिराग ॥
चौपाई १३७४
बैखानस सोइ सोचै जोगु। तपु बिहाइ जेहि भावइ भोगू।।
चौपाई १३७५
सोचिअ पिसुन अकारन क्रोधी। जननि जनक गुर बंधु बिरोधी।।
चौपाई १३७६
सब बिधि सोचिअ पर अपकारी। निज तनु पोषक निरदय भारी।।
चौपाई १३७७
सोचनीय सबहि बिधि सोई। जो न छाड़ि छलु हरि जन होई।।
चौपाई १३७८
सोचनीय नहिं कोसलराऊ। भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।।
चौपाई १३७९
भयउ न अहइ न अब होनिहारा। भूप भरत जस पिता तुम्हारा।।
चौपाई १३८०
बिधि हरि हरु सुरपति दिसिनाथा। बरनहिं सब दसरथ गुन गाथा।।
दोहा १७४
कहहु तात केहि भाँति कोउ करिहि बड़ाई तासु। राम लखन तुम्ह सत्रुहन सरिस सुअन सुचि जासु।।
चौपाई १३८१
सब प्रकार भूपति बड़भागी। बादि बिषादु करिअ तेहि लागी।।
चौपाई १३८२
यहु सुनि समुझि सोचु परिहरहू। सिर धरि राज रजायसु करहू।।
चौपाई १३८३
राँय राजपदु तुम्ह कहुँ दीन्हा। पिता बचनु फुर चाहिअ कीन्हा।।
चौपाई १३८४
तजे रामु जेहिं बचनहि लागी। तनु परिहरेउ राम बिरहागी।।
चौपाई १३८५
नृपहि बचन प्रिय नहिं प्रिय प्राना। करहु तात पितु बचन प्रवाना।।
चौपाई १३८६
करहु सीस धरि भूप रजाई। हइ तुम्ह कहँ सब भाँति भलाई।।
चौपाई १३८७
परसुराम पितु अग्या राखी। मारी मातु लोक सब साखी।।
चौपाई १३८८
तनय जजातिहि जौबनु दयऊ। पितु अग्याँ अघ अजसु न भयऊ।।
दोहा १७५
अनुचित उचित बिचारु तजि जे पालहिं पितु बैन। ते भाजन सुख सुजस के बसहिं अमरपति ऐन ॥
चौपाई १३८९
अवसि नरेस बचन फुर करहू। पालहु प्रजा सोकु परिहरहू।।
चौपाई १३९०
सुरपुर नृप पाइहि परितोषू। तुम्ह कहुँ सुकृत सुजसु नहिं दोषू।।
चौपाई १३९१
बेद बिदित संमत सबही का। जेहि पितु देइ सो पावइ टीका।।
चौपाई १३९२
करहु राजु परिहरहु गलानी। मानहु मोर बचन हित जानी।।
चौपाई १३९३
सुनि सुखु लहब राम बैदेहीं। अनुचित कहब न पंडित केहीं।।
चौपाई १३९४
कौसल्यादि सकल महतारीं। तेउ प्रजा सुख होहिं सुखारीं।।
चौपाई १३९५
परम तुम्हार राम कर जानिहि। सो सब बिधि तुम्ह सन भल मानिहि।।
चौपाई १३९६
सौंपेहु राजु राम कै आएँ। सेवा करेहु सनेह सुहाएँ।।
दोहा १७६
कीजिअ गुर आयसु अवसि कहहिं सचिव कर जोरि। रघुपति आएँ उचित जस तस तब करब बहोरि।।
चौपाई १३९७
कौसल्या धरि धीरजु कहई। पूत पथ्य गुर आयसु अहई।।
चौपाई १३९८
सो आदरिअ करिअ हित मानी। तजिअ बिषादु काल गति जानी।।
चौपाई १३९९
बन रघुपति सुरपति नरनाहू। तुम्ह एहि भाँति तात कदराहू।।
चौपाई १४००
परिजन प्रजा सचिव सब अंबा। तुम्हही सुत सब कहँ अवलंबा।।
चौपाई १४०१
लखि बिधि बाम कालु कठिनाई। धीरजु धरहु मातु बलि जाई।।
चौपाई १४०२
सिर धरि गुर आयसु अनुसरहू। प्रजा पालि परिजन दुखु हरहू।।
चौपाई १४०३
गुर के बचन सचिव अभिनंदनु। सुने भरत हिय हित जनु चंदनु।।
चौपाई १४०४
सुनी बहोरि मातु मृदु बानी। सील सनेह सरल रस सानी।।
छंद ७
सानी सरल रस मातु बानी सुनि भरत ब्याकुल भए। लोचन सरोरुह स्त्रवत सींचत बिरह उर अंकुर नए।। सो दसा देखत समय तेहि बिसरी सबहि सुधि देह की। तुलसी सराहत सकल सादर सीवँ सहज सनेह की।।
सोरठा १७७
भरतु कमल कर जोरि धीर धुरंधर धीर धरि। बचन अमिअँ जनु बोरि देत उचित उत्तर सबहि।।
चौपाई १४०५
मोहि उपदेसु दीन्ह गुर नीका। प्रजा सचिव संमत सबही का।।
चौपाई १४०६
मातु उचित धरि आयसु दीन्हा। अवसि सीस धरि चाहउँ कीन्हा।।
चौपाई १४०७
गुर पितु मातु स्वामि हित बानी। सुनि मन मुदित करिअ भलि जानी।।
चौपाई १४०८
उचित कि अनुचित किएँ बिचारू। धरमु जाइ सिर पातक भारू।।
चौपाई १४०९
तुम्ह तौ देहु सरल सिख सोई। जो आचरत मोर भल होई।।
चौपाई १४१०
जद्यपि यह समुझत हउँ नीकें। तदपि होत परितोषु न जी कें।।
चौपाई १४११
अब तुम्ह बिनय मोरि सुनि लेहू। मोहि अनुहरत सिखावनु देहू।।
चौपाई १४१२
ऊतरु देउँ छमब अपराधू। दुखित दोष गुन गनहिं न साधू।।
दोहा १७८
पितु सुरपुर सिय रामु बन करन कहहु मोहि राजु। एहि तें जानहु मोर हित कै आपन बड़ काजु।।
चौपाई १४१३
हित हमार सियपति सेवकाई। सो हरि लीन्ह मातु कुटिलाई।।
चौपाई १४१४
मैं अनुमानि दीख मन माहीं। आन उपायँ मोर हित नाहीं।।
चौपाई १४१५
सोक समाजु राजु केहि लेखें। लखन राम सिय बिनु पद देखें।।
चौपाई १४१६
बादि बसन बिनु भूषन भारू। बादि बिरति बिनु ब्रह्म बिचारू।।
चौपाई १४१७
सरुज सरीर बादि बहु भोगा। बिनु हरिभगति जायँ जप जोगा।।
चौपाई १४१८
जायँ जीव बिनु देह सुहाई। बादि मोर सबु बिनु रघुराई।।
चौपाई १४१९
जाउँ राम पहिं आयसु देहू। एकहिं आँक मोर हित एहू।।
चौपाई १४२०
मोहि नृप करि भल आपन चहहू। सोउ सनेह जड़ता बस कहहू।।
दोहा १७९
कैकेई सुअ कुटिलमति राम बिमुख गतलाज। तुम्ह चाहत सुखु मोहबस मोहि से अधम कें राज।।
चौपाई १४२१
कहउँ साँचु सब सुनि पतिआहू। चाहिअ धरमसील नरनाहू।।
चौपाई १४२२
मोहि राजु हठि देइहहु जबहीं। रसा रसातल जाइहि तबहीं।।
चौपाई १४२३
मोहि समान को पाप निवासू। जेहि लगि सीय राम बनबासू।।
चौपाई १४२४
रायँ राम कहुँ काननु दीन्हा। बिछुरत गमनु अमरपुर कीन्हा।।
चौपाई १४२५
मैं सठु सब अनरथ कर हेतू। बैठ बात सब सुनउँ सचेतू।।
चौपाई १४२६
बिनु रघुबीर बिलोकि अबासू। रहे प्रान सहि जग उपहासू।।
चौपाई १४२७
राम पुनीत बिषय रस रूखे। लोलुप भूमि भोग के भूखे।।
चौपाई १४२८
कहँ लगि कहौं हृदय कठिनाई। निदरि कुलिसु जेहिं लही बड़ाई।।
दोहा १८०
कारन तें कारजु कठिन होइ दोसु नहिं मोर। कुलिस अस्थि तें उपल तें लोह कराल कठोर ॥
चौपाई १४२९
कैकेई भव तनु अनुरागे। पाँवर प्रान अघाइ अभागे।।
चौपाई १४३०
जौं प्रिय बिरहँ प्रान प्रिय लागे। देखब सुनब बहुत अब आगे।।
चौपाई १४३१
लखन राम सिय कहुँ बनु दीन्हा। पठइ अमरपुर पति हित कीन्हा।।
चौपाई १४३२
लीन्ह बिधवपन अपजसु आपू। दीन्हेउ प्रजहि सोकु संतापू।।
चौपाई १४३३
मोहि दीन्ह सुखु सुजसु सुराजू। कीन्ह कैकेईं सब कर काजू।।
चौपाई १४३४
एहि तें मोर काह अब नीका। तेहि पर देन कहहु तुम्ह टीका।।
चौपाई १४३५
कैकई जठर जनमि जग माहीं। यह मोहि कहँ कछु अनुचित नाहीं।।
चौपाई १४३६
मोरि बात सब बिधिहिं बनाई। प्रजा पाँच कत करहु सहाई।।
दोहा १८१
ग्रह ग्रहीत पुनि बात बस तेहि पुनि बीछी मार। तेहि पिआइअ बारुनी कहहु काह उपचार ॥
चौपाई १४३७
कैकइ सुअन जोगु जग जोई। चतुर बिरंचि दीन्ह मोहि सोई।।
चौपाई १४३८
दसरथ तनय राम लघु भाई। दीन्हि मोहि बिधि बादि बड़ाई।।
चौपाई १४३९
तुम्ह सब कहहु कढ़ावन टीका। राय रजायसु सब कहँ नीका।।
चौपाई १४४०
उतरु देउँ केहि बिधि केहि केही। कहहु सुखेन जथा रुचि जेही।।
चौपाई १४४१
मोहि कुमातु समेत बिहाई। कहहु कहिहि के कीन्ह भलाई।।
चौपाई १४४२
मो बिनु को सचराचर माहीं। जेहि सिय रामु प्रानप्रिय नाहीं।।
चौपाई १४४३
परम हानि सब कहँ बड़ लाहू। अदिनु मोर नहि दूषन काहू।।
चौपाई १४४४
संसय सील प्रेम बस अहहू। सबुइ उचित सब जो कछु कहहू।।
दोहा १८२
राम मातु सुठि सरलचित मो पर प्रेमु बिसेषि। कहइ सुभाय सनेह बस मोरि दीनता देखि।।181।
चौपाई १४४५
गुर बिबेक सागर जगु जाना। जिन्हहि बिस्व कर बदर समाना।।
चौपाई १४४६
मो कहँ तिलक साज सज सोऊ। भएँ बिधि बिमुख बिमुख सबु कोऊ।।
चौपाई १४४७
परिहरि रामु सीय जग माहीं। कोउ न कहिहि मोर मत नाहीं।।
चौपाई १४४८
सो मैं सुनब सहब सुखु मानी। अंतहुँ कीच तहाँ जहँ पानी।।
चौपाई १४४९
डरु न मोहि जग कहिहि कि पोचू। परलोकहु कर नाहिन सोचू।।
चौपाई १४५०
एकइ उर बस दुसह दवारी। मोहि लगि भे सिय रामु दुखारी।।
चौपाई १४५१
जीवन लाहु लखन भल पावा। सबु तजि राम चरन मनु लावा।।
चौपाई १४५२
मोर जनम रघुबर बन लागी। झूठ काह पछिताउँ अभागी।।
दोहा १८३
आपनि दारुन दीनता कहउँ सबहि सिरु नाइ। देखें बिनु रघुनाथ पद जिय कै जरनि न जाइ।।
चौपाई १४५३
आन उपाउ मोहि नहि सूझा। को जिय कै रघुबर बिनु बूझा।।
चौपाई १४५४
एकहिं आँक इहइ मन माहीं। प्रातकाल चलिहउँ प्रभु पाहीं।।
चौपाई १४५५
जद्यपि मैं अनभल अपराधी। भै मोहि कारन सकल उपाधी।।
चौपाई १४५६
तदपि सरन सनमुख मोहि देखी। छमि सब करिहहिं कृपा बिसेषी।।
चौपाई १४५७
सील सकुच सुठि सरल सुभाऊ। कृपा सनेह सदन रघुराऊ।।
चौपाई १४५८
अरिहुक अनभल कीन्ह न रामा। मैं सिसु सेवक जद्यपि बामा।।
चौपाई १४५९
तुम्ह पै पाँच मोर भल मानी। आयसु आसिष देहु सुबानी।।
चौपाई १४६०
जेहिं सुनि बिनय मोहि जनु जानी। आवहिं बहुरि रामु रजधानी।।
दोहा १८४
जद्यपि जनमु कुमातु तें मैं सठु सदा सदोस। आपन जानि न त्यागिहहिं मोहि रघुबीर भरोस।।
चौपाई १४६१
भरत बचन सब कहँ प्रिय लागे। राम सनेह सुधाँ जनु पागे।।
चौपाई १४६२
लोग बियोग बिषम बिष दागे। मंत्र सबीज सुनत जनु जागे।।
चौपाई १४६३
मातु सचिव गुर पुर नर नारी। सकल सनेहँ बिकल भए भारी।।
चौपाई १४६४
भरतहि कहहि सराहि सराही। राम प्रेम मूरति तनु आही।।
चौपाई १४६५
तात भरत अस काहे न कहहू। प्रान समान राम प्रिय अहहू।।
चौपाई १४६६
जो पावँरु अपनी जड़ताई। तुम्हहि सुगाइ मातु कुटिलाई।।
चौपाई १४६७
सो सठु कोटिक पुरुष समेता। बसिहि कलप सत नरक निकेता।।
चौपाई १४६८
अहि अघ अवगुन नहि मनि गहई। हरइ गरल दुख दारिद दहई।।
दोहा १८५
अवसि चलिअ बन रामु जहँ भरत मंत्रु भल कीन्ह। सोक सिंधु बूड़त सबहि तुम्ह अवलंबनु दीन्ह।।
चौपाई १४६९
भा सब कें मन मोदु न थोरा। जनु घन धुनि सुनि चातक मोरा।।
चौपाई १४७०
चलत प्रात लखि निरनउ नीके। भरतु प्रानप्रिय भे सबही के।।
चौपाई १४७१
मुनिहि बंदि भरतहि सिरु नाई। चले सकल घर बिदा कराई।।
चौपाई १४७२
धन्य भरत जीवनु जग माहीं। सीलु सनेहु सराहत जाहीं।।
चौपाई १४७३
कहहि परसपर भा बड़ काजू। सकल चलै कर साजहिं साजू।।
चौपाई १४७४
जेहि राखहिं रहु घर रखवारी। सो जानइ जनु गरदनि मारी।।
चौपाई १४७५
कोउ कह रहन कहिअ नहिं काहू। को न चहइ जग जीवन लाहू।।
दोहा १८६
जरउ सो संपति सदन सुखु सुहृद मातु पितु भाइ। सनमुख होत जो रामपद करइ न सहस सहाइ ॥
चौपाई १४७६
घर घर साजहिं बाहन नाना। हरषु हृदयँ परभात पयाना।।
चौपाई १४७७
भरत जाइ घर कीन्ह बिचारू। नगरु बाजि गज भवन भँडारू।।
चौपाई १४७८
संपति सब रघुपति कै आही। जौ बिनु जतन चलौं तजि ताही।।
चौपाई १४७९
तौ परिनाम न मोरि भलाई। पाप सिरोमनि साइँ दोहाई।।
चौपाई १४८०
करइ स्वामि हित सेवकु सोई। दूषन कोटि देइ किन कोई।।
चौपाई १४८१
अस बिचारि सुचि सेवक बोले। जे सपनेहुँ निज धरम न डोले।।
चौपाई १४८२
कहि सबु मरमु धरमु भल भाषा। जो जेहि लायक सो तेहिं राखा।।
चौपाई १४८३
करि सबु जतनु राखि रखवारे। राम मातु पहिं भरतु सिधारे।।
दोहा १८७
आरत जननी जानि सब भरत सनेह सुजान। कहेउ बनावन पालकीं सजन सुखासन जान।।
चौपाई १४८४
चक्क चक्कि जिमि पुर नर नारी। चहत प्रात उर आरत भारी।।
चौपाई १४८५
जागत सब निसि भयउ बिहाना। भरत बोलाए सचिव सुजाना।।
चौपाई १४८६
कहेउ लेहु सबु तिलक समाजू। बनहिं देब मुनि रामहिं राजू।।
चौपाई १४८७
बेगि चलहु सुनि सचिव जोहारे। तुरत तुरग रथ नाग सँवारे।।
चौपाई १४८८
अरुंधती अरु अगिनि समाऊ। रथ चढ़ि चले प्रथम मुनिराऊ।।
चौपाई १४८९
बिप्र बृंद चढ़ि बाहन नाना। चले सकल तप तेज निधाना।।
चौपाई १४९०
नगर लोग सब सजि सजि जाना। चित्रकूट कहँ कीन्ह पयाना।।
चौपाई १४९१
सिबिका सुभग न जाहिं बखानी। चढ़ि चढ़ि चलत भई सब रानी।।
दोहा १८८
सौंपि नगर सुचि सेवकनि सादर सकल चलाइ। सुमिरि राम सिय चरन तब चले भरत दोउ भाइ।।
चौपाई १४९२
राम दरस बस सब नर नारी। जनु करि करिनि चले तकि बारी।।
चौपाई १४९३
बन सिय रामु समुझि मन माहीं। सानुज भरत पयादेहिं जाहीं।।
चौपाई १४९४
देखि सनेहु लोग अनुरागे। उतरि चले हय गय रथ त्यागे।।
चौपाई १४९५
जाइ समीप राखि निज डोली। राम मातु मृदु बानी बोली।।
चौपाई १४९६
तात चढ़हु रथ बलि महतारी। होइहि प्रिय परिवारु दुखारी।।
चौपाई १४९७
तुम्हरें चलत चलिहि सबु लोगू। सकल सोक कृस नहिं मग जोगू।।
चौपाई १४९८
सिर धरि बचन चरन सिरु नाई। रथ चढ़ि चलत भए दोउ भाई।।
चौपाई १४९९
तमसा प्रथम दिवस करि बासू। दूसर गोमति तीर निवासू।।
दोहा १८९
पय अहार फल असन एक निसि भोजन एक लोग। करत राम हित नेम ब्रत परिहरि भूषन भोग।।
चौपाई १५००
सई तीर बसि चले बिहाने। सृंगबेरपुर सब निअराने।।
चौपाई १५०१
समाचार सब सुने निषादा। हृदयँ बिचार करइ सबिषादा।।
चौपाई १५०२
कारन कवन भरतु बन जाहीं। है कछु कपट भाउ मन माहीं।।
चौपाई १५०३
जौं पै जियँ न होति कुटिलाई। तौ कत लीन्ह संग कटकाई।।
चौपाई १५०४
जानहिं सानुज रामहि मारी। करउँ अकंटक राजु सुखारी।।
चौपाई १५०५
भरत न राजनीति उर आनी। तब कलंकु अब जीवन हानी।।
चौपाई १५०६
सकल सुरासुर जुरहिं जुझारा। रामहि समर न जीतनिहारा।।
चौपाई १५०७
का आचरजु भरतु अस करहीं। नहिं बिष बेलि अमिअ फल फरहीं।।
दोहा १९०
अस बिचारि गुहँ ग्याति सन कहेउ सजग सब होहु। हथवाँसहु बोरहु तरनि कीजिअ घाटारोहु।।
चौपाई १५०८
होहु सँजोइल रोकहु घाटा। ठाटहु सकल मरै के ठाटा।।
चौपाई १५०९
सनमुख लोह भरत सन लेऊँ। जिअत न सुरसरि उतरन देऊँ।।
चौपाई १५१०
समर मरनु पुनि सुरसरि तीरा। राम काजु छनभंगु सरीरा।।
चौपाई १५११
भरत भाइ नृपु मै जन नीचू। बड़ें भाग असि पाइअ मीचू।।
चौपाई १५१२
स्वामि काज करिहउँ रन रारी। जस धवलिहउँ भुवन दस चारी।।
चौपाई १५१३
तजउँ प्रान रघुनाथ निहोरें। दुहूँ हाथ मुद मोदक मोरें।।
चौपाई १५१४
साधु समाज न जाकर लेखा। राम भगत महुँ जासु न रेखा।।
चौपाई १५१५
जायँ जिअत जग सो महि भारू। जननी जौबन बिटप कुठारू।।
दोहा १९१
बिगत बिषाद निषादपति सबहि बढ़ाइ उछाहु। सुमिरि राम मागेउ तुरत तरकस धनुष सनाहु।।
चौपाई १५१६
बेगहु भाइहु सजहु सँजोऊ। सुनि रजाइ कदराइ न कोऊ।।
चौपाई १५१७
भलेहिं नाथ सब कहहिं सहरषा। एकहिं एक बढ़ावइ करषा।।
चौपाई १५१८
चले निषाद जोहारि जोहारी। सूर सकल रन रूचइ रारी।।
चौपाई १५१९
सुमिरि राम पद पंकज पनहीं। भाथीं बाँधि चढ़ाइन्हि धनहीं।।
चौपाई १५२०
अँगरी पहिरि कूँड़ि सिर धरहीं। फरसा बाँस सेल सम करहीं।।
चौपाई १५२१
एक कुसल अति ओड़न खाँड़े। कूदहि गगन मनहुँ छिति छाँड़े।।
चौपाई १५२२
निज निज साजु समाजु बनाई। गुह राउतहि जोहारे जाई।।
चौपाई १५२३
देखि सुभट सब लायक जाने। लै लै नाम सकल सनमाने।।
दोहा १९२
भाइहु लावहु धोख जनि आजु काज बड़ मोहि। सुनि सरोष बोले सुभट बीर अधीर न होहि।।
चौपाई १५२४
राम प्रताप नाथ बल तोरे। करहिं कटकु बिनु भट बिनु घोरे।।
चौपाई १५२५
जीवत पाउ न पाछें धरहीं। रुंड मुंडमय मेदिनि करहीं।।
चौपाई १५२६
दीख निषादनाथ भल टोलू। कहेउ बजाउ जुझाऊ ढोलू।।
चौपाई १५२७
एतना कहत छींक भइ बाँए। कहेउ सगुनिअन्ह खेत सुहाए।।
चौपाई १५२८
बूढ़ु एकु कह सगुन बिचारी। भरतहि मिलिअ न होइहि रारी।।
चौपाई १५२९
रामहि भरतु मनावन जाहीं। सगुन कहइ अस बिग्रहु नाहीं।।
चौपाई १५३०
सुनि गुह कहइ नीक कह बूढ़ा। सहसा करि पछिताहिं बिमूढ़ा।।
चौपाई १५३१
भरत सुभाउ सीलु बिनु बूझें। बड़ि हित हानि जानि बिनु जूझें।।
दोहा १९३
गहहु घाट भट समिटि सब लेउँ मरम मिलि जाइ। बूझि मित्र अरि मध्य गति तस तब करिहउँ आइ।।
चौपाई १५३२
लखन सनेहु सुभायँ सुहाएँ। बैरु प्रीति नहिं दुरइँ दुराएँ।।
चौपाई १५३३
अस कहि भेंट सँजोवन लागे। कंद मूल फल खग मृग मागे।।
चौपाई १५३४
मीन पीन पाठीन पुराने। भरि भरि भार कहारन्ह आने।।
चौपाई १५३५
मिलन साजु सजि मिलन सिधाए। मंगल मूल सगुन सुभ पाए।।
चौपाई १५३६
देखि दूरि तें कहि निज नामू। कीन्ह मुनीसहि दंड प्रनामू।।
चौपाई १५३७
जानि रामप्रिय दीन्हि असीसा। भरतहि कहेउ बुझाइ मुनीसा।।
चौपाई १५३८
राम सखा सुनि संदनु त्यागा। चले उतरि उमगत अनुरागा।।
चौपाई १५३९
गाउँ जाति गुहँ नाउँ सुनाई। कीन्ह जोहारु माथ महि लाई।।
दोहा १९४
करत दंडवत देखि तेहि भरत लीन्ह उर लाइ। मनहुँ लखन सन भेंट भइ प्रेम न हृदयँ समाइ।।
चौपाई १५४०
भेंटत भरतु ताहि अति प्रीती। लोग सिहाहिं प्रेम कै रीती।।
चौपाई १५४१
धन्य धन्य धुनि मंगल मूला। सुर सराहि तेहि बरिसहिं फूला।।
चौपाई १५४२
लोक बेद सब भाँतिहिं नीचा। जासु छाँह छुइ लेइअ सींचा।।
चौपाई १५४३
तेहि भरि अंक राम लघु भ्राता। मिलत पुलक परिपूरित गाता।।
चौपाई १५४४
राम राम कहि जे जमुहाहीं। तिन्हहि न पाप पुंज समुहाहीं॥
चौपाई १५४५
यह तौ राम लाइ उर लीन्हा। कुल समेत जगु पावन कीन्हा।।
चौपाई १५४६
करमनास जलु सुरसरि परई। तेहि को कहहु सीस नहिं धरई।।
चौपाई १५४७
उलटा नामु जपत जगु जाना। बालमीकि भए ब्रह्म समाना।।
दोहा १९५
स्वपच सबर खस जमन जड़ पावँर कोल किरात। रामु कहत पावन परम होत भुवन बिख्यात।।
चौपाई १५४८
नहिं अचिरजु जुग जुग चलि आई। केहि न दीन्हि रघुबीर बड़ाई।।
चौपाई १५४९
राम नाम महिमा सुर कहहीं। सुनि सुनि अवधलोग सुखु लहहीं।।
चौपाई १५५०
रामसखहि मिलि भरत सप्रेमा। पूँछी कुसल सुमंगल खेमा।।
चौपाई १५५१
देखि भरत कर सील सनेहू। भा निषाद तेहि समय बिदेहू।।
चौपाई १५५२
सकुच सनेहु मोदु मन बाढ़ा। भरतहि चितवत एकटक ठाढ़ा।।
चौपाई १५५३
धरि धीरजु पद बंदि बहोरी। बिनय सप्रेम करत कर जोरी।।
चौपाई १५५४
कुसल मूल पद पंकज पेखी। मैं तिहुँ काल कुसल निज लेखी।।
चौपाई १५५५
अब प्रभु परम अनुग्रह तोरें। सहित कोटि कुल मंगल मोरें।।
दोहा १९६
समुझि मोरि करतूति कुलु प्रभु महिमा जियँ जोइ। जो न भजइ रघुबीर पद जग बिधि बंचित सोइ।।
चौपाई १५५६
कपटी कायर कुमति कुजाती। लोक बेद बाहेर सब भाँती।।
चौपाई १५५७
राम कीन्ह आपन जबही तें। भयउँ भुवन भूषन तबही तें।।
चौपाई १५५८
देखि प्रीति सुनि बिनय सुहाई। मिलेउ बहोरि भरत लघु भाई।।
चौपाई १५५९
कहि निषाद निज नाम सुबानीं। सादर सकल जोहारीं रानीं।।
चौपाई १५६०
जानि लखन सम देहिं असीसा। जिअहु सुखी सय लाख बरीसा।।
चौपाई १५६१
निरखि निषादु नगर नर नारी। भए सुखी जनु लखनु निहारी।।
चौपाई १५६२
कहहिं लहेउ एहिं जीवन लाहू। भेंटेउ रामभद्र भरि बाहू।।
चौपाई १५६३
सुनि निषादु निज भाग बड़ाई। प्रमुदित मन लइ चलेउ लेवाई।।
दोहा १९७
सनकारे सेवक सकल चले स्वामि रुख पाइ। घर तरु तर सर बाग बन बास बनाएन्हि जाइ।।
चौपाई १५६४
सृंगबेरपुर भरत दीख जब। भे सनेहँ सब अंग सिथिल तब।।
चौपाई १५६५
सोहत दिएँ निषादहि लागू। जनु तनु धरें बिनय अनुरागू।।
चौपाई १५६६
एहि बिधि भरत सेनु सबु संगा। दीखि जाइ जग पावनि गंगा।।
चौपाई १५६७
रामघाट कहँ कीन्ह प्रनामू। भा मनु मगनु मिले जनु रामू।।
चौपाई १५६८
करहिं प्रनाम नगर नर नारी। मुदित ब्रह्ममय बारि निहारी।।
चौपाई १५६९
करि मज्जनु मागहिं कर जोरी। रामचंद्र पद प्रीति न थोरी।।
चौपाई १५७०
भरत कहेउ सुरसरि तव रेनू। सकल सुखद सेवक सुरधेनू।।
चौपाई १५७१
जोरि पानि बर मागउँ एहू। सीय राम पद सहज सनेहू।।
दोहा १९८
एहि बिधि मज्जनु भरतु करि गुर अनुसासन पाइ। मातु नहानीं जानि सब डेरा चले लवाइ।।
चौपाई १५७२
जहँ तहँ लोगन्ह डेरा कीन्हा। भरत सोधु सबही कर लीन्हा।।
चौपाई १५७३
सुर सेवा करि आयसु पाई। राम मातु पहिं गे दोउ भाई।।
चौपाई १५७४
चरन चाँपि कहि कहि मृदु बानी। जननीं सकल भरत सनमानी।।
चौपाई १५७५
भाइहि सौंपि मातु सेवकाई। आपु निषादहि लीन्ह बोलाई।।
चौपाई १५७६
चले सखा कर सों कर जोरें। सिथिल सरीर सनेह न थोरें।।
चौपाई १५७७
पूँछत सखहि सो ठाउँ देखाऊ। नेकु नयन मन जरनि जुड़ाऊ।।
चौपाई १५७८
जहँ सिय रामु लखनु निसि सोए। कहत भरे जल लोचन कोए।।
चौपाई १५७९
भरत बचन सुनि भयउ बिषादू। तुरत तहाँ लइ गयउ निषादू।।
दोहा १९९
जहँ सिंसुपा पुनीत तर रघुबर किय बिश्रामु। अति सनेहँ सादर भरत कीन्हेउ दंड प्रनामु।।
चौपाई १५८०
कुस साँथरीनिहारि सुहाई। कीन्ह प्रनामु प्रदच्छिन जाई।।
चौपाई १५८१
चरन रेख रज आँखिन्ह लाई। बनइ न कहत प्रीति अधिकाई।।
चौपाई १५८२
कनक बिंदु दुइ चारिक देखे। राखे सीस सीय सम लेखे।।
चौपाई १५८३
सजल बिलोचन हृदयँ गलानी। कहत सखा सन बचन सुबानी।।
चौपाई १५८४
श्रीहत सीय बिरहँ दुतिहीना। जथा अवध नर नारि बिलीना।।
चौपाई १५८५
पिता जनक देउँ पटतर केही। करतल भोगु जोगु जग जेही।।
चौपाई १५८६
ससुर भानुकुल भानु भुआलू। जेहि सिहात अमरावतिपालू।।
चौपाई १५८७
प्राननाथु रघुनाथ गोसाई। जो बड़ होत सो राम बड़ाई।।
दोहा २००
पति देवता सुतीय मनि सीय साँथरी देखि। बिहरत ह्रदउ न हहरि हर पबि तें कठिन बिसेषि।।
चौपाई १५८८
लालन जोगु लखन लघु लोने। भे न भाइ अस अहहिं न होने।।
चौपाई १५८९
पुरजन प्रिय पितु मातु दुलारे। सिय रघुबरहि प्रानपिआरे।।
चौपाई १५९०
मृदु मूरति सुकुमार सुभाऊ। तात बाउ तन लाग न काऊ।।
चौपाई १५९१
ते बन सहहिं बिपति सब भाँती। निदरे कोटि कुलिस एहिं छाती।।
चौपाई १५९२
राम जनमि जगु कीन्ह उजागर। रूप सील सुख सब गुन सागर।।
चौपाई १५९३
पुरजन परिजन गुर पितु माता। राम सुभाउ सबहि सुखदाता।।
चौपाई १५९४
बैरिउ राम बड़ाई करहीं। बोलनि मिलनि बिनय मन हरहीं।।
चौपाई १५९५
सारद कोटि कोटि सत सेषा। करि न सकहिं प्रभु गुन गन लेखा।।
दोहा २०१
सुखस्वरुप रघुबंसमनि मंगल मोद निधान। ते सोवत कुस डासि महि बिधि गति अति बलवान।।
चौपाई १५९६
राम सुना दुखु कान न काऊ। जीवनतरु जिमि जोगवइ राऊ।।
चौपाई १५९७
पलक नयन फनि मनि जेहि भाँती। जोगवहिं जननि सकल दिन राती।।
चौपाई १५९८
ते अब फिरत बिपिन पदचारी। कंद मूल फल फूल अहारी।।
चौपाई १५९९
धिग कैकेई अमंगल मूला। भइसि प्रान प्रियतम प्रतिकूला।।
चौपाई १६००
मैं धिग धिग अघ उदधि अभागी। सबु उतपातु भयउ जेहि लागी।।
चौपाई १६०१
कुल कलंकु करि सृजेउ बिधाताँ। साइँदोह मोहि कीन्ह कुमाताँ।।
चौपाई १६०२
सुनि सप्रेम समुझाव निषादू। नाथ करिअ कत बादि बिषादू।।
चौपाई १६०३
राम तुम्हहि प्रिय तुम्ह प्रिय रामहि। यह निरजोसु दोसु बिधि बामहि।।
छंद ८
बिधि बाम की करनी कठिन जेंहिं मातु कीन्ही बावरी। तेहि राति पुनि पुनि करहिं प्रभु सादर सरहना रावरी।। तुलसी न तुम्ह सो राम प्रीतमु कहतु हौं सौहें किएँ। परिनाम मंगल जानि अपने आनिए धीरजु हिएँ।।
सोरठा २०२
अंतरजामी रामु सकुच सप्रेम कृपायतन। चलिअ करिअ बिश्रामु यह बिचारि दृढ़ आनि मन।।
चौपाई १६०४
सखा बचन सुनि उर धरि धीरा। बास चले सुमिरत रघुबीरा।।
चौपाई १६०५
यह सुधि पाइ नगर नर नारी। चले बिलोकन आरत भारी।।
चौपाई १६०६
परदखिना करि करहिं प्रनामा। देहिं कैकइहि खोरि निकामा।।
चौपाई १६०७
भरी भरि बारि बिलोचन लेंहीं। बाम बिधाताहि दूषन देहीं।।
चौपाई १६०८
एक सराहहिं भरत सनेहू। कोउ कह नृपति निबाहेउ नेहू।।
चौपाई १६०९
निंदहिं आपु सराहि निषादहि। को कहि सकइ बिमोह बिषादहि।।
चौपाई १६१०
एहि बिधि राति लोगु सबु जागा। भा भिनुसार गुदारा लागा।।
चौपाई १६११
गुरहि सुनावँ चढ़ाइ सुहाईं। नईं नाव सब मातु चढ़ाईं।।
चौपाई १६१२
दंड चारि महँ भा सबु पारा। उतरि भरत तब सबहि सँभारा।।
दोहा २०३
प्रातक्रिया करि मातु पद बंदि गुरहि सिरु नाइ। आगें किए निषाद गन दीन्हेउ कटकु चलाइ।।
चौपाई १६१३
कियउ निषादनाथु अगुआईं। मातु पालकीं सकल चलाईं।।
चौपाई १६१४
साथ बोलाइ भाइ लघु दीन्हा। बिप्रन्ह सहित गवनु गुर कीन्हा।।
चौपाई १६१५
आपु सुरसरिहि कीन्ह प्रनामू। सुमिरे लखन सहित सिय रामू।।
चौपाई १६१६
गवने भरत पयोदेहिं पाए। कोतल संग जाहिं डोरिआए।।
चौपाई १६१७
कहहिं सुसेवक बारहिं बारा। होइअ नाथ अस्व असवारा।।
चौपाई १६१८
रामु पयोदेहि पायँ सिधाए। हम कहँ रथ गज बाजि बनाए।।
चौपाई १६१९
सिर भर जाउँ उचित अस मोरा। सब तें सेवक धरमु कठोरा।।
चौपाई १६२०
देखि भरत गति सुनि मृदु बानी। सब सेवक गन गरहिं गलानी।।
दोहा २०४
भरत तीसरे पहर कहँ कीन्ह प्रबेसु प्रयाग। कहत राम सिय राम सिय उमगि उमगि अनुराग।।
चौपाई १६२१
झलका झलकत पायन्ह कैंसें। पंकज कोस ओस कन जैसें।।
चौपाई १६२२
भरत पयादेहिं आए आजू। भयउ दुखित सुनि सकल समाजू।।
चौपाई १६२३
खबरि लीन्ह सब लोग नहाए। कीन्ह प्रनामु त्रिबेनिहिं आए।।
चौपाई १६२४
सबिधि सितासित नीर नहाने। दिए दान महिसुर सनमाने।।
चौपाई १६२५
देखत स्यामल धवल हलोरे। पुलकि सरीर भरत कर जोरे।।
चौपाई १६२६
सकल काम प्रद तीरथराऊ। बेद बिदित जग प्रगट प्रभाऊ।।
चौपाई १६२७
मागउँ भीख त्यागि निज धरमू। आरत काह न करइ कुकरमू।।
चौपाई १६२८
अस जियँ जानि सुजान सुदानी। सफल करहिं जग जाचक बानी।।
दोहा २०५
अरथ न धरम न काम रुचि गति न चहउँ निरबान। जनम जनम रति राम पद यह बरदानु न आन।।
चौपाई १६२९
जानहुँ रामु कुटिल करि मोही। लोग कहउ गुर साहिब द्रोही।।
चौपाई १६३०
सीता राम चरन रति मोरें। अनुदिन बढ़उ अनुग्रह तोरें।।
चौपाई १६३१
जलदु जनम भरि सुरति बिसारउ। जाचत जलु पबि पाहन डारउ।।
चौपाई १६३२
चातकु रटनि घटें घटि जाई। बढ़े प्रेमु सब भाँति भलाई।।
चौपाई १६३३
कनकहिं बान चढ़इ जिमि दाहें। तिमि प्रियतम पद नेम निबाहें।।
चौपाई १६३४
भरत बचन सुनि माझ त्रिबेनी। भइ मृदु बानि सुमंगल देनी।।
चौपाई १६३५
तात भरत तुम्ह सब बिधि साधू। राम चरन अनुराग अगाधू।।
चौपाई १६३६
बाद गलानि करहु मन माहीं। तुम्ह सम रामहि कोउ प्रिय नाहीं।।
दोहा २०६
तनु पुलकेउ हियँ हरषु सुनि बेनि बचन अनुकूल। भरत धन्य कहि धन्य सुर हरषित बरषहिं फूल।।
चौपाई १६३७
प्रमुदित तीरथराज निवासी। बैखानस बटु गृही उदासी।।
चौपाई १६३८
कहहिं परसपर मिलि दस पाँचा। भरत सनेह सीलु सुचि साँचा।।
चौपाई १६३९
सुनत राम गुन ग्राम सुहाए। भरद्वाज मुनिबर पहिं आए।।
चौपाई १६४०
दंड प्रनामु करत मुनि देखे। मूरतिमंत भाग्य निज लेखे।।
चौपाई १६४१
धाइ उठाइ लाइ उर लीन्हे। दीन्हि असीस कृतारथ कीन्हे।।
चौपाई १६४२
आसनु दीन्ह नाइ सिरु बैठे। चहत सकुच गृहँ जनु भजि पैठे।।
चौपाई १६४३
मुनि पूँछब कछु यह बड़ सोचू। बोले रिषि लखि सीलु सँकोचू।।
चौपाई १६४४
सुनहु भरत हम सब सुधि पाई। बिधि करतब पर किछु न बसाई।।
दोहा २०७
तुम्ह गलानि जियँ जनि करहु समुझी मातु करतूति। तात कैकइहि दोसु नहिं गई गिरा मति धूति।।
चौपाई १६४५
यहउ कहत भल कहिहि न कोऊ। लोकु बेद बुध संमत दोऊ।।
चौपाई १६४६
तात तुम्हार बिमल जसु गाई। पाइहि लोकउ बेदु बड़ाई।।
चौपाई १६४७
लोक बेद संमत सबु कहई। जेहि पितु देइ राजु सो लहई।।
चौपाई १६४८
राउ सत्यब्रत तुम्हहि बोलाई। देत राजु सुखु धरमु बड़ाई।।
चौपाई १६४९
राम गवनु बन अनरथ मूला। जो सुनि सकल बिस्व भइ सूला।।
चौपाई १६५०
सो भावी बस रानि अयानी। करि कुचालि अंतहुँ पछितानी।।
चौपाई १६५१
तहँउँ तुम्हार अलप अपराधू। कहै सो अधम अयान असाधू।।
चौपाई १६५२
करतेहु राजु त तुम्हहि न दोषू। रामहि होत सुनत संतोषू।।
दोहा २०८
अब अति कीन्हेहु भरत भल तुम्हहि उचित मत एहु। सकल सुमंगल मूल जग रघुबर चरन सनेहु।।
चौपाई १६५३
सो तुम्हार धनु जीवनु प्राना। भूरिभाग को तुम्हहि समाना।।
चौपाई १६५४
यह तम्हार आचरजु न ताता। दसरथ सुअन राम प्रिय भ्राता।।
चौपाई १६५५
सुनहु भरत रघुबर मन माहीं। पेम पात्रु तुम्ह सम कोउ नाहीं।।
चौपाई १६५६
लखन राम सीतहि अति प्रीती। निसि सब तुम्हहि सराहत बीती।।
चौपाई १६५७
जाना मरमु नहात प्रयागा। मगन होहिं तुम्हरें अनुरागा।।
चौपाई १६५८
तुम्ह पर अस सनेहु रघुबर कें। सुख जीवन जग जस जड़ नर कें।।
चौपाई १६५९
यह न अधिक रघुबीर बड़ाई। प्रनत कुटुंब पाल रघुराई।।
चौपाई १६६०
तुम्ह तौ भरत मोर मत एहू। धरें देह जनु राम सनेहू।।
दोहा २०९
तुम्ह कहँ भरत कलंक यह हम सब कहँ उपदेसु। राम भगति रस सिद्धि हित भा यह समउ गनेसु।।
चौपाई १६६१
नव बिधु बिमल तात जसु तोरा। रघुबर किंकर कुमुद चकोरा।।
चौपाई १६६२
उदित सदा अँथइहि कबहूँ ना। घटिहि न जग नभ दिन दिन दूना।।
चौपाई १६६३
कोक तिलोक प्रीति अति करिही। प्रभु प्रताप रबि छबिहि न हरिही।।
चौपाई १६६४
निसि दिन सुखद सदा सब काहू। ग्रसिहि न कैकइ करतबु राहू।।
चौपाई १६६५
पूरन राम सुपेम पियूषा। गुर अवमान दोष नहिं दूषा।।
चौपाई १६६६
राम भगत अब अमिअँ अघाहूँ। कीन्हेहु सुलभ सुधा बसुधाहूँ।।
चौपाई १६६७
भूप भगीरथ सुरसरि आनी। सुमिरत सकल सुंमगल खानी।।
चौपाई १६६८
दसरथ गुन गन बरनि न जाहीं। अधिकु कहा जेहि सम जग नाहीं।।
दोहा २१०
जासु सनेह सकोच बस राम प्रगट भए आइ।। जे हर हिय नयननि कबहुँ निरखे नहीं अघाइ।।
चौपाई १६६९
कीरति बिधु तुम्ह कीन्ह अनूपा। जहँ बस राम पेम मृगरूपा।।
चौपाई १६७०
तात गलानि करहु जियँ जाएँ। डरहु दरिद्रहि पारसु पाएँ।।।।
चौपाई १६७१
सुनहु भरत हम झूठ न कहहीं। उदासीन तापस बन रहहीं।।
चौपाई १६७२
सब साधन कर सुफल सुहावा। लखन राम सिय दरसनु पावा।।
चौपाई १६७३
तेहि फल कर फलु दरस तुम्हारा। सहित पयाग सुभाग हमारा।।
चौपाई १६७४
भरत धन्य तुम्ह जसु जगु जयऊ। कहि अस पेम मगन पुनि भयऊ।।
चौपाई १६७५
सुनि मुनि बचन सभासद हरषे। साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
चौपाई १६७६
धन्य धन्य धुनि गगन पयागा। सुनि सुनि भरतु मगन अनुरागा।।
दोहा २११
पुलक गात हियँ रामु सिय सजल सरोरुह नैन। करि प्रनामु मुनि मंडलिहि बोले गदगद बैन।।
चौपाई १६७७
मुनि समाजु अरु तीरथराजू। साँचिहुँ सपथ अघाइ अकाजू।।
चौपाई १६७८
एहिं थल जौं किछु कहिअ बनाई। एहि सम अधिक न अघ अधमाई।।
चौपाई १६७९
तुम्ह सर्बग्य कहउँ सतिभाऊ। उर अंतरजामी रघुराऊ।।
चौपाई १६८०
मोहि न मातु करतब कर सोचू। नहिं दुखु जियँ जगु जानिहि पोचू।।
चौपाई १६८१
नाहिन डरु बिगरिहि परलोकू। पितहु मरन कर मोहि न सोकू।।
चौपाई १६८२
सुकृत सुजस भरि भुअन सुहाए। लछिमन राम सरिस सुत पाए।।
चौपाई १६८३
राम बिरहँ तजि तनु छनभंगू। भूप सोच कर कवन प्रसंगू।।
चौपाई १६८४
राम लखन सिय बिनु पग पनहीं। करि मुनि बेष फिरहिं बन बनही।।
दोहा २१२
अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात। बसि तरु तर नित सहत हिम आतप बरषा बात।।
चौपाई १६८५
एहि दुख दाहँ दहइ दिन छाती। भूख न बासर नीद न राती।।
चौपाई १६८६
एहि कुरोग कर औषधु नाहीं। सोधेउँ सकल बिस्व मन माहीं।।
चौपाई १६८७
मातु कुमत बढ़ई अघ मूला। तेहिं हमार हित कीन्ह बँसूला।।
चौपाई १६८८
कलि कुकाठ कर कीन्ह कुजंत्रू। गाड़ि अवधि पढ़ि कठिन कुमंत्रु।।
चौपाई १६८९
मोहि लगि यहु कुठाटु तेहिं ठाटा। घालेसि सब जगु बारहबाटा।।
चौपाई १६९०
मिटइ कुजोगु राम फिरि आएँ। बसइ अवध नहिं आन उपाएँ।।
चौपाई १६९१
भरत बचन सुनि मुनि सुखु पाई। सबहिं कीन्ह बहु भाँति बड़ाई।।
चौपाई १६९२
तात करहु जनि सोचु बिसेषी। सब दुखु मिटहि राम पग देखी।।
दोहा २१३
करि प्रबोध मुनिबर कहेउ अतिथि पेमप्रिय होहु। कंद मूल फल फूल हम देहिं लेहु करि छोहु।।
चौपाई १६९३
सुनि मुनि बचन भरत हिंय सोचू। भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू।।
चौपाई १६९४
जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी। चरन बंदि बोले कर जोरी।।
चौपाई १६९५
सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा। परम धरमु यह नाथ हमारा।।
चौपाई १६९६
भरत बचन मुनिबर मन भाए। सुचि सेवक सिष निकट बोलाए।।
चौपाई १६९७
चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई। कंद मूल फल आनहु जाई।।
चौपाई १६९८
भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए। प्रमुदित निज निज काज सिधाए।।
चौपाई १६९९
मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता। तसि पूजा चाहिअ जस देवता।।
चौपाई १७००
सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई। आयसु होइ सो करहिं गोसाई।।
दोहा २१४
राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज। पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज।।
चौपाई १७०१
रिधि सिधि सिर धरि मुनिबर बानी। बड़भागिनि आपुहि अनुमानी।।
चौपाई १७०२
कहहिं परसपर सिधि समुदाई। अतुलित अतिथि राम लघु भाई।।
चौपाई १७०३
मुनि पद बंदि करिअ सोइ आजू। होइ सुखी सब राज समाजू।।
चौपाई १७०४
अस कहि रचेउ रुचिर गृह नाना। जेहि बिलोकि बिलखाहिं बिमाना।।
चौपाई १७०५
भोग बिभूति भूरि भरि राखे। देखत जिन्हहि अमर अभिलाषे।।
चौपाई १७०६
दासीं दास साजु सब लीन्हें। जोगवत रहहिं मनहि मनु दीन्हें।।
चौपाई १७०७
सब समाजु सजि सिधि पल माहीं। जे सुख सुरपुर सपनेहुँ नाहीं।।
चौपाई १७०८
प्रथमहिं बास दिए सब केही। सुंदर सुखद जथा रुचि जेही।।
दोहा २१५
बहुरि सपरिजन भरत कहुँ रिषि अस आयसु दीन्ह। बिधि बिसमय दायकु बिभव मुनिबर तपबल कीन्ह।।
चौपाई १७०९
मुनि प्रभाउ जब भरत बिलोका। सब लघु लगे लोकपति लोका।।
चौपाई १७१०
सुख समाजु नहिं जाइ बखानी। देखत बिरति बिसारहीं ग्यानी।।
चौपाई १७११
आसन सयन सुबसन बिताना। बन बाटिका बिहग मृग नाना।।
चौपाई १७१२
सुरभि फूल फल अमिअ समाना। बिमल जलासय बिबिध बिधाना।
चौपाई १७१३
असन पान सुच अमिअ अमी से। देखि लोग सकुचात जमी से।।
चौपाई १७१४
सुर सुरभी सुरतरु सबही कें। लखि अभिलाषु सुरेस सची कें।।
चौपाई १७१५
रितु बसंत बह त्रिबिध बयारी। सब कहँ सुलभ पदारथ चारी।।
चौपाई १७१६
स्त्रक चंदन बनितादिक भोगा। देखि हरष बिसमय बस लोगा।।
दोहा २१६
संपति चकई भरत चक मुनि आयस खेलवार। तेहि निसि आश्रम पिंजराँ राखे भा भिनुसार ॥
चौपाई १७१७
कीन्ह निमज्जनु तीरथराजा। नाइ मुनिहि सिरु सहित समाजा।।
चौपाई १७१८
रिषि आयसु असीस सिर राखी। करि दंडवत बिनय बहु भाषी।।
चौपाई १७१९
पथ गति कुसल साथ सब लीन्हे। चले चित्रकूटहिं चितु दीन्हें।।
चौपाई १७२०
रामसखा कर दीन्हें लागू। चलत देह धरि जनु अनुरागू।।
चौपाई १७२१
नहिं पद त्रान सीस नहिं छाया। पेमु नेमु ब्रतु धरमु अमाया।।
चौपाई १७२२
लखन राम सिय पंथ कहानी। पूँछत सखहि कहत मृदु बानी।।
चौपाई १७२३
राम बास थल बिटप बिलोकें। उर अनुराग रहत नहिं रोकैं।।
चौपाई १७२४
दैखि दसा सुर बरिसहिं फूला। भइ मृदु महि मगु मंगल मूला।।
दोहा २१७
किएँ जाहिं छाया जलद सुखद बहइ बर बात। तस मगु भयउ न राम कहँ जस भा भरतहि जात।।
चौपाई १७२५
जड़ चेतन मग जीव घनेरे। जे चितए प्रभु जिन्ह प्रभु हेरे।।
चौपाई १७२६
ते सब भए परम पद जोगू। भरत दरस मेटा भव रोगू।।
चौपाई १७२७
यह बड़ि बात भरत कइ नाहीं। सुमिरत जिनहि रामु मन माहीं।।
चौपाई १७२८
बारक राम कहत जग जेऊ। होत तरन तारन नर तेऊ।।
चौपाई १७२९
भरतु राम प्रिय पुनि लघु भ्राता। कस न होइ मगु मंगलदाता।।
चौपाई १७३०
सिद्ध साधु मुनिबर अस कहहीं। भरतहि निरखि हरषु हियँ लहहीं।।
चौपाई १७३१
देखि प्रभाउ सुरेसहि सोचू। जगु भल भलेहि पोच कहुँ पोचू।।
चौपाई १७३२
गुर सन कहेउ करिअ प्रभु सोई। रामहि भरतहि भेंट न होई।।
दोहा २१८
रामु सँकोची प्रेम बस भरत सपेम पयोधि। बनी बात बेगरन चहति करिअ जतनु छलु सोधि।।
चौपाई १७३३
बचन सुनत सुरगुरु मुसकाने। सहसनयन बिनु लोचन जाने।।
चौपाई १७३४
मायापति सेवक सन माया। करइ त उलटि परइ सुरराया।।
चौपाई १७३५
तब किछु कीन्ह राम रुख जानी। अब कुचालि करि होइहि हानी।।
चौपाई १७३६
सुनु सुरेस रघुनाथ सुभाऊ। निज अपराध रिसाहिं न काऊ।।
चौपाई १७३७
जो अपराधु भगत कर करई। राम रोष पावक सो जरई।।
चौपाई १७३८
लोकहुँ बेद बिदित इतिहासा। यह महिमा जानहिं दुरबासा।।
चौपाई १७३९
भरत सरिस को राम सनेही। जगु जप राम रामु जप जेही।।
दोहा २१९
मनहुँ न आनिअ अमरपति रघुबर भगत अकाजु। अजसु लोक परलोक दुख दिन दिन सोक समाजु।।
चौपाई १७४०
सुनु सुरेस उपदेसु हमारा। रामहि सेवकु परम पिआरा।।
चौपाई १७४१
मानत सुखु सेवक सेवकाई। सेवक बैर बैरु अधिकाई।।
चौपाई १७४२
जद्यपि सम नहिं राग न रोषू। गहहिं न पाप पूनु गुन दोषू।।
चौपाई १७४३
करम प्रधान बिस्व करि राखा। जो जस करइ सो तस फलु चाखा।।
चौपाई १७४४
तदपि करहिं सम बिषम बिहारा। भगत अभगत हृदय अनुसारा।।
चौपाई १७४५
अगुन अलेप अमान एकरस। रामु सगुन भए भगत पेम बस।।
चौपाई १७४६
राम सदा सेवक रुचि राखी। बेद पुरान साधु सुर साखी।।
चौपाई १७४७
अस जियँ जानि तजहु कुटिलाई। करहु भरत पद प्रीति सुहाई।।
दोहा २२०
राम भगत परहित निरत पर दुख दुखी दयाल। भगत सिरोमनि भरत तें जनि डरपहु सुरपाल।।
चौपाई १७४८
सत्यसंध प्रभु सुर हितकारी। भरत राम आयस अनुसारी।।
चौपाई १७४९
स्वारथ बिबस बिकल तुम्ह होहू। भरत दोसु नहिं राउर मोहू।।
चौपाई १७५०
सुनि सुरबर सुरगुर बर बानी। भा प्रमोदु मन मिटी गलानी।।
चौपाई १७५१
बरषि प्रसून हरषि सुरराऊ। लगे सराहन भरत सुभाऊ।।
चौपाई १७५२
एहि बिधि भरत चले मग जाहीं। दसा देखि मुनि सिद्ध सिहाहीं।।
चौपाई १७५३
जबहिं रामु कहि लेहिं उसासा। उमगत पेमु मनहँ चहु पासा।।
चौपाई १७५४
द्रवहिं बचन सुनि कुलिस पषाना। पुरजन पेमु न जाइ बखाना।।
चौपाई १७५५
बीच बास करि जमुनहिं आए। निरखि नीरु लोचन जल छाए।।
दोहा २२१
रघुबर बरन बिलोकि बर बारि समेत समाज। होत मगन बारिधि बिरह चढ़े बिबेक जहाज।।
चौपाई १७५६
जमुन तीर तेहि दिन करि बासू। भयउ समय सम सबहि सुपासू।।
चौपाई १७५७
रातहिं घाट घाट की तरनी। आईं अगनित जाहिं न बरनी।।
चौपाई १७५८
प्रात पार भए एकहि खेंवाँ। तोषे रामसखा की सेवाँ।।
चौपाई १७५९
चले नहाइ नदिहि सिर नाई। साथ निषादनाथ दोउ भाई।।
चौपाई १७६०
आगें मुनिबर बाहन आछें। राजसमाज जाइ सबु पाछें।।
चौपाई १७६१
तेहिं पाछें दोउ बंधु पयादें। भूषन बसन बेष सुठि सादें।।
चौपाई १७६२
सेवक सुह्रद सचिवसुत साथा। सुमिरत लखनु सीय रघुनाथा।।
चौपाई १७६३
जहँ जहँ राम बास बिश्रामा। तहँ तहँ करहिं सप्रेम प्रनामा।।
दोहा २२२
मगबासी नर नारि सुनि धाम काम तजि धाइ। देखि सरूप सनेह सब मुदित जनम फलु पाइ।।
चौपाई १७६४
कहहिं सपेम एक एक पाहीं। रामु लखनु सखि होहिं कि नाहीं।।
चौपाई १७६५
बय बपु बरन रूप सोइ आली। सीलु सनेहु सरिस सम चाली।।
चौपाई १७६६
बेषु न सो सखि सीय न संगा। आगें अनी चली चतुरंगा।।
चौपाई १७६७
नहिं प्रसन्न मुख मानस खेदा। सखि संदेहु होइ एहिं भेदा।।
चौपाई १७६८
तासु तरक तियगन मन मानी। कहहिं सकल तेहि सम न सयानी।।
चौपाई १७६९
तेहि सराहि बानी फुरि पूजी। बोली मधुर बचन तिय दूजी।।
चौपाई १७७०
कहि सपेम सब कथाप्रसंगू। जेहि बिधि राम राज रस भंगू।।
चौपाई १७७१
भरतहि बहुरि सराहन लागी। सील सनेह सुभाय सुभागी।।
दोहा २२३
चलत पयादें खात फल पिता दीन्ह तजि राजु। जात मनावन रघुबरहि भरत सरिस को आजु।।
चौपाई १७७२
भायप भगति भरत आचरनू। कहत सुनत दुख दूषन हरनू।।
चौपाई १७७३
जो कछु कहब थोर सखि सोई। राम बंधु अस काहे न होई।।
चौपाई १७७४
हम सब सानुज भरतहि देखें। भइन्ह धन्य जुबती जन लेखें।।
चौपाई १७७५
सुनि गुन देखि दसा पछिताहीं। कैकइ जननि जोगु सुतु नाहीं।।
चौपाई १७७६
कोउ कह दूषनु रानिहि नाहिन। बिधि सबु कीन्ह हमहि जो दाहिन।।
चौपाई १७७७
कहँ हम लोक बेद बिधि हीनी। लघु तिय कुल करतूति मलीनी।।
चौपाई १७७८
बसहिं कुदेस कुगाँव कुबामा। कहँ यह दरसु पुन्य परिनामा।।
चौपाई १७७९
अस अनंदु अचिरिजु प्रति ग्रामा। जनु मरुभूमि कलपतरु जामा।।
दोहा २२४
भरत दरसु देखत खुलेउ मग लोगन्ह कर भागु। जनु सिंघलबासिन्ह भयउ बिधि बस सुलभ प्रयागु।।
चौपाई १७८०
निज गुन सहित राम गुन गाथा। सुनत जाहिं सुमिरत रघुनाथा।।
चौपाई १७८१
तीरथ मुनि आश्रम सुरधामा। निरखि निमज्जहिं करहिं प्रनामा।।
चौपाई १७८२
मनहीं मन मागहिं बरु एहू। सीय राम पद पदुम सनेहू।।
चौपाई १७८३
मिलहिं किरात कोल बनबासी। बैखानस बटु जती उदासी।।
चौपाई १७८४
करि प्रनामु पूँछहिं जेहिं तेही। केहि बन लखनु रामु बैदेही।।
चौपाई १७८५
ते प्रभु समाचार सब कहहीं। भरतहि देखि जनम फलु लहहीं।।
चौपाई १७८६
जे जन कहहिं कुसल हम देखे। ते प्रिय राम लखन सम लेखे।।
चौपाई १७८७
एहि बिधि बूझत सबहि सुबानी। सुनत राम बनबास कहानी।।
दोहा २२५
तेहि बासर बसि प्रातहीं चले सुमिरि रघुनाथ। राम दरस की लालसा भरत सरिस सब साथ।।
चौपाई १७८८
मंगल सगुन होहिं सब काहू। फरकहिं सुखद बिलोचन बाहू।।
चौपाई १७८९
भरतहि सहित समाज उछाहू। मिलिहहिं रामु मिटहि दुख दाहू।।
चौपाई १७९०
करत मनोरथ जस जियँ जाके। जाहिं सनेह सुराँ सब छाके।।
चौपाई १७९१
सिथिल अंग पग मग डगि डोलहिं। बिहबल बचन पेम बस बोलहिं।।
चौपाई १७९२
रामसखाँ तेहि समय देखावा। सैल सिरोमनि सहज सुहावा।।
चौपाई १७९३
जासु समीप सरित पय तीरा। सीय समेत बसहिं दोउ बीरा।।
चौपाई १७९४
देखि करहिं सब दंड प्रनामा। कहि जय जानकि जीवन रामा।।
चौपाई १७९५
प्रेम मगन अस राज समाजू। जनु फिरि अवध चले रघुराजू।।
दोहा २२६
भरत प्रेमु तेहि समय जस तस कहि सकइ न सेषु। कबिहिं अगम जिमि ब्रह्मसुखु अह मम मलिन जनेषु।।225।
चौपाई १७९६
सकल सनेह सिथिल रघुबर कें। गए कोस दुइ दिनकर ढरकें।।
चौपाई १७९७
जलु थलु देखि बसे निसि बीतें। कीन्ह गवन रघुनाथ पिरीतें।।
चौपाई १७९८
उहाँ रामु रजनी अवसेषा। जागे सीयँ सपन अस देखा।।
चौपाई १७९९
सहित समाज भरत जनु आए। नाथ बियोग ताप तन ताए।।
चौपाई १८००
सकल मलिन मन दीन दुखारी। देखीं सासु आन अनुहारी।।
चौपाई १८०१
सुनि सिय सपन भरे जल लोचन। भए सोचबस सोच बिमोचन।।
चौपाई १८०२
लखन सपन यह नीक न होई। कठिन कुचाह सुनाइहि कोई।।
चौपाई १८०३
अस कहि बंधु समेत नहाने। पूजि पुरारि साधु सनमाने।।
छंद ९
सनमानि सुर मुनि बंदि बैठे उत्तर दिसि देखत भए। नभ धूरि खग मृग भूरि भागे बिकल प्रभु आश्रम गए।। तुलसी उठे अवलोकि कारनु काह चित सचकित रहे। सब समाचार किरात कोलन्हि आइ तेहि अवसर कहे।।
सोरठा २२७
सुनत सुमंगल बैन मन प्रमोद तन पुलक भर। सरद सरोरुह नैन तुलसी भरे सनेह जल।।
चौपाई १८०४
बहुरि सोचबस भे सियरवनू। कारन कवन भरत आगवनू।।
चौपाई १८०५
एक आइ अस कहा बहोरी। सेन संग चतुरंग न थोरी।।
चौपाई १८०६
सो सुनि रामहि भा अति सोचू। इत पितु बच इत बंधु सकोचू।।
चौपाई १८०७
भरत सुभाउ समुझि मन माहीं। प्रभु चित हित थिति पावत नाही।।
चौपाई १८०८
समाधान तब भा यह जाने। भरतु कहे महुँ साधु सयाने।।
चौपाई १८०९
लखन लखेउ प्रभु हृदयँ खभारू। कहत समय सम नीति बिचारू।।
चौपाई १८१०
बिनु पूँछ कछु कहउँ गोसाईं। सेवकु समयँ न ढीठ ढिठाई।।
चौपाई १८११
तुम्ह सर्बग्य सिरोमनि स्वामी। आपनि समुझि कहउँ अनुगामी।।
दोहा २२८
नाथ सुह्रद सुठि सरल चित सील सनेह निधान।। सब पर प्रीति प्रतीति जियँ जानिअ आपु समान।।
चौपाई १८१२
बिषई जीव पाइ प्रभुताई। मूढ़ मोह बस होहिं जनाई।।
चौपाई १८१३
भरतु नीति रत साधु सुजाना। प्रभु पद प्रेम सकल जगु जाना।।
चौपाई १८१४
तेऊ आजु राम पदु पाई। चले धरम मरजाद मेटाई।।
चौपाई १८१५
कुटिल कुबंध कुअवसरु ताकी। जानि राम बनवास एकाकी।।
चौपाई १८१६
करि कुमंत्रु मन साजि समाजू। आए करै अकंटक राजू।।
चौपाई १८१७
कोटि प्रकार कलपि कुटलाई। आए दल बटोरि दोउ भाई।।
चौपाई १८१८
जौं जियँ होति न कपट कुचाली। केहि सोहाति रथ बाजि गजाली।।
चौपाई १८१९
भरतहि दोसु देइ को जाएँ। जग बौराइ राज पदु पाएँ।।
दोहा २२९
ससि गुर तिय गामी नघुषु चढ़ेउ भूमिसुर जान। लोक बेद तें बिमुख भा अधम न बेन समान।।
चौपाई १८२०
सहसबाहु सुरनाथु त्रिसंकू। केहि न राजमद दीन्ह कलंकू।।
चौपाई १८२१
भरत कीन्ह यह उचित उपाऊ। रिपु रिन रंच न राखब काऊ।।
चौपाई १८२२
एक कीन्हि नहिं भरत भलाई। निदरे रामु जानि असहाई।।
चौपाई १८२३
समुझि परिहि सोउ आजु बिसेषी। समर सरोष राम मुखु पेखी।।
चौपाई १८२४
एतना कहत नीति रस भूला। रन रस बिटपु पुलक मिस फूला।।
चौपाई १८२५
प्रभु पद बंदि सीस रज राखी। बोले सत्य सहज बलु भाषी।।
चौपाई १८२६
अनुचित नाथ न मानब मोरा। भरत हमहि उपचार न थोरा।।
चौपाई १८२७
कहँ लगि सहिअ रहिअ मनु मारें। नाथ साथ धनु हाथ हमारें।।
दोहा २३०
छत्रि जाति रघुकुल जनमु राम अनुग जगु जान। लातहुँ मारें चढ़ति सिर नीच को धूरि समान।।
चौपाई १८२८
उठि कर जोरि रजायसु मागा। मनहुँ बीर रस सोवत जागा।।
चौपाई १८२९
बाँधि जटा सिर कसि कटि भाथा। साजि सरासनु सायकु हाथा।।
चौपाई १८३०
आजु राम सेवक जसु लेऊँ। भरतहि समर सिखावन देऊँ।।
चौपाई १८३१
राम निरादर कर फलु पाई। सोवहुँ समर सेज दोउ भाई।।
चौपाई १८३२
आइ बना भल सकल समाजू। प्रगट करउँ रिस पाछिल आजू।।
चौपाई १८३३
जिमि करि निकर दलइ मृगराजू। लेइ लपेटि लवा जिमि बाजू।।
चौपाई १८३४
तैसेहिं भरतहि सेन समेता। सानुज निदरि निपातउँ खेता।।
चौपाई १८३५
जौं सहाय कर संकरु आई। तौ मारउँ रन राम दोहाई।।
दोहा २३१
अति सरोष माखे लखनु लखि सुनि सपथ प्रवान। सभय लोक सब लोकपति चाहत भभरि भगान।।
चौपाई १८३६
जगु भय मगन गगन भइ बानी। लखन बाहुबलु बिपुल बखानी।।
चौपाई १८३७
तात प्रताप प्रभाउ तुम्हारा। को कहि सकइ को जाननिहारा।।
चौपाई १८३८
अनुचित उचित काजु किछु होऊ। समुझि करिअ भल कह सबु कोऊ।।
चौपाई १८३९
सहसा करि पाछैं पछिताहीं। कहहिं बेद बुध ते बुध नाहीं।।
चौपाई १८४०
सुनि सुर बचन लखन सकुचाने। राम सीयँ सादर सनमाने।।
चौपाई १८४१
कही तात तुम्ह नीति सुहाई। सब तें कठिन राजमदु भाई।।
चौपाई १८४२
जो अचवँत नृप मातहिं तेई। नाहिन साधुसभा जेहिं सेई।।
चौपाई १८४३
सुनहु लखन भल भरत सरीसा। बिधि प्रपंच महँ सुना न दीसा।।
दोहा २३२
भरतहि होइ न राजमदु बिधि हरिहर पद पाइ। कबहुँ कि काँजी सीकरनि छीरसिंधु बिनसाइ ॥
चौपाई १८४४
तिमिरु तरुन तरनिहि मकु गिलई। गगनु मगन मकु मेघहिं मिलई।।
चौपाई १८४५
गोपद जल बूड़हिं घटजोनी। सहज छमा बरु छाड़ै छोनी।।
चौपाई १८४६
मसक फूँक मकु मेरु उड़ाई। होइ न नृपमदु भरतहि भाई।।
चौपाई १८४७
लखन तुम्हार सपथ पितु आना। सुचि सुबंधु नहिं भरत समाना।।
चौपाई १८४८
सगुन खीरु अवगुन जलु ताता। मिलइ रचइ परपंचु बिधाता।।
चौपाई १८४९
भरतु हंस रबिबंस तड़ागा। जनमि कीन्ह गुन दोष बिभागा।।
चौपाई १८५०
गहि गुन पय तजि अवगुन बारी। निज जस जगत कीन्हि उजिआरी।।
चौपाई १८५१
कहत भरत गुन सीलु सुभाऊ। पेम पयोधि मगन रघुराऊ।।
दोहा २३३
सुनि रघुबर बानी बिबुध देखि भरत पर हेतु। सकल सराहत राम सो प्रभु को कृपानिकेतु।।
चौपाई १८५२
जौं न होत जग जनम भरत को। सकल धरम धुर धरनि धरत को।।
चौपाई १८५३
कबि कुल अगम भरत गुन गाथा। को जानइ तुम्ह बिनु रघुनाथा।।
चौपाई १८५४
लखन राम सियँ सुनि सुर बानी। अति सुखु लहेउ न जाइ बखानी।।
चौपाई १८५५
इहाँ भरतु सब सहित सहाए। मंदाकिनीं पुनीत नहाए।।
चौपाई १८५६
सरित समीप राखि सब लोगा। मागि मातु गुर सचिव नियोगा।।
चौपाई १८५७
चले भरतु जहँ सिय रघुराई। साथ निषादनाथु लघु भाई।।
चौपाई १८५८
समुझि मातु करतब सकुचाहीं। करत कुतरक कोटि मन माहीं।।
चौपाई १८५९
रामु लखनु सिय सुनि मम नाऊँ। उठि जनि अनत जाहिं तजि ठाऊँ।।
दोहा २३४
मातु मते महुँ मानि मोहि जो कछु करहिं सो थोर। अघ अवगुन छमि आदरहिं समुझि आपनी ओर।।
चौपाई १८६०
जौं परिहरहिं मलिन मनु जानी। जौ सनमानहिं सेवकु मानी।।
चौपाई १८६१
मोरें सरन रामहि की पनही। राम सुस्वामि दोसु सब जनही।।
चौपाई १८६२
जग जस भाजन चातक मीना। नेम पेम निज निपुन नबीना।।
चौपाई १८६३
अस मन गुनत चले मग जाता। सकुच सनेहँ सिथिल सब गाता।।
चौपाई १८६४
फेरत मनहुँ मातु कृत खोरी। चलत भगति बल धीरज धोरी।।
चौपाई १८६५
जब समुझत रघुनाथ सुभाऊ। तब पथ परत उताइल पाऊ।।
चौपाई १८६६
भरत दसा तेहि अवसर कैसी। जल प्रबाहँ जल अलि गति जैसी।।
दोहा २३५
लगे होन मंगल सगुन सुनि गुनि कहत निषादु। मिटिहि सोचु होइहि हरषु पुनि परिनाम बिषादु।।
चौपाई १८६८
सेवक बचन सत्य सब जाने। आश्रम निकट जाइ निअराने।।
चौपाई १८६९
भरत दीख बन सैल समाजू। मुदित छुधित जनु पाइ सुनाजू।।
चौपाई १८७०
ईति भीति जनु प्रजा दुखारी। त्रिबिध ताप पीड़ित ग्रह मारी।।
चौपाई १८७१
जाइ सुराज सुदेस सुखारी। होहिं भरत गति तेहि अनुहारी।।
चौपाई १८७२
राम बास बन संपति भ्राजा। सुखी प्रजा जनु पाइ सुराजा।।
चौपाई १८७३
सचिव बिरागु बिबेकु नरेसू। बिपिन सुहावन पावन देसू।।
चौपाई १८७४
भट जम नियम सैल रजधानी। सांति सुमति सुचि सुंदर रानी।।
चौपाई १८७५
सकल अंग संपन्न सुराऊ। राम चरन आश्रित चित चाऊ।।
दोहा २३६
जीति मोह महिपालु दल सहित बिबेक भुआलु। करत अकंटक राजु पुरँ सुख संपदा सुकालु।।
चौपाई १८७६
बन प्रदेस मुनि बास घनेरे। जनु पुर नगर गाउँ गन खेरे।।
चौपाई १८७७
बिपुल बिचित्र बिहग मृग नाना। प्रजा समाजु न जाइ बखाना।।
चौपाई १८७८
खगहा करि हरि बाघ बराहा। देखि महिष बृष साजु सराहा।।
चौपाई १८७९
बयरु बिहाइ चरहिं एक संगा। जहँ तहँ मनहुँ सेन चतुरंगा।।
चौपाई १८८०
झरना झरहिं मत्त गज गाजहिं। मनहुँ निसान बिबिधि बिधि बाजहिं।।
चौपाई १८८१
चक चकोर चातक सुक पिक गन। कूजत मंजु मराल मुदित मन।।
चौपाई १८८२
अलिगन गावत नाचत मोरा। जनु सुराज मंगल चहु ओरा।।
चौपाई १८८३
बेलि बिटप तृन सफल सफूला। सब समाजु मुद मंगल मूला।।
दोहा २३७
राम सैल सोभा निरखि भरत हृदयँ अति पेमु। तापस तप फलु पाइ जिमि सुखी सिरानें नेमु।।
चौपाई १८८४
तब केवट ऊँचें चढ़ि धाई। कहेउ भरत सन भुजा उठाई।।
चौपाई १८८५
नाथ देखिअहिं बिटप बिसाला। पाकरि जंबु रसाल तमाला।।
चौपाई १८८६
जिन्ह तरुबरन्ह मध्य बटु सोहा। मंजु बिसाल देखि मनु मोहा।।
चौपाई १८८७
नील सघन पल्ल्व फल लाला। अबिरल छाहँ सुखद सब काला।।
चौपाई १८८८
मानहुँ तिमिर अरुनमय रासी। बिरची बिधि सँकेलि सुषमा सी।।
चौपाई १८८९
ए तरु सरित समीप गोसाँई। रघुबर परनकुटी जहँ छाई।।
चौपाई १८९०
तुलसी तरुबर बिबिध सुहाए। कहुँ कहुँ सियँ कहुँ लखन लगाए।।
चौपाई १८९१
बट छायाँ बेदिका बनाई। सियँ निज पानि सरोज सुहाई।।
दोहा २३८
जहाँ बैठि मुनिगन सहित नित सिय रामु सुजान। सुनहिं कथा इतिहास सब आगम निगम पुरान।।
चौपाई १८९२
सखा बचन सुनि बिटप निहारी। उमगे भरत बिलोचन बारी।।
चौपाई १८९३
करत प्रनाम चले दोउ भाई। कहत प्रीति सारद सकुचाई।।
चौपाई १८९४
हरषहिं निरखि राम पद अंका। मानहुँ पारसु पायउ रंका।।
चौपाई १८९५
रज सिर धरि हियँ नयनन्हि लावहिं। रघुबर मिलन सरिस सुख पावहिं।।
चौपाई १८९६
देखि भरत गति अकथ अतीवा। प्रेम मगन मृग खग जड़ जीवा।।
चौपाई १८९७
सखहि सनेह बिबस मग भूला। कहि सुपंथ सुर बरषहिं फूला।।
चौपाई १८९८
निरखि सिद्ध साधक अनुरागे। सहज सनेहु सराहन लागे।।
चौपाई १८९९
होत न भूतल भाउ भरत को। अचर सचर चर अचर करत को।।
दोहा २३९
पेम अमिअ मंदरु बिरहु भरतु पयोधि गँभीर। मथि प्रगटेउ सुर साधु हित कृपासिंधु रघुबीर।।
चौपाई १९००
सखा समेत मनोहर जोटा। लखेउ न लखन सघन बन ओटा।।
चौपाई १९०१
भरत दीख प्रभु आश्रमु पावन। सकल सुमंगल सदनु सुहावन।।
चौपाई १९०२
करत प्रबेस मिटे दुख दावा। जनु जोगीं परमारथु पावा।।
चौपाई १९०३
देखे भरत लखन प्रभु आगे। पूँछे बचन कहत अनुरागे।।
चौपाई १९०४
सीस जटा कटि मुनि पट बाँधें। तून कसें कर सरु धनु काँधें।।
चौपाई १९०५
बेदी पर मुनि साधु समाजू। सीय सहित राजत रघुराजू।।
चौपाई १९०६
बलकल बसन जटिल तनु स्यामा। जनु मुनि बेष कीन्ह रति कामा।।
चौपाई १९०७
कर कमलनि धनु सायकु फेरत। जिय की जरनि हरत हँसि हेरत।।
दोहा २४०
लसत मंजु मुनि मंडली मध्य सीय रघुचंदु। ग्यान सभाँ जनु तनु धरे भगति सच्चिदानंदु।।
चौपाई १९०८
सानुज सखा समेत मगन मन। बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।।
चौपाई १९०९
पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई। भूतल परे लकुट की नाई।।
चौपाई १९१०
बचन सपेम लखन पहिचाने। करत प्रनामु भरत जियँ जाने।।
चौपाई १९११
बंधु सनेह सरस एहि ओरा। उत साहिब सेवा बस जोरा।।
चौपाई १९१२
मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई। सुकबि लखन मन की गति भनई।।
चौपाई १९१३
रहे राखि सेवा पर भारू। चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।।
चौपाई १९१४
कहत सप्रेम नाइ महि माथा। भरत प्रनाम करत रघुनाथा।।
चौपाई १९१५
उठे रामु सुनि पेम अधीरा। कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।
दोहा २४१
बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान। भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।
चौपाई १९१६
मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी। कबिकुल अगम करम मन बानी।।
चौपाई १९१७
परम पेम पूरन दोउ भाई। मन बुधि चित अहमिति बिसराई।।
चौपाई १९१८
कहहु सुपेम प्रगट को करई। केहि छाया कबि मति अनुसरई।।
चौपाई १९१९
कबिहि अरथ आखर बलु साँचा। अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।।
चौपाई १९२०
अगम सनेह भरत रघुबर को। जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।।
चौपाई १९२१
सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती। बाज सुराग कि गाँडर ताँती।।
चौपाई १९२२
मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की। सुरगन सभय धकधकी धरकी।।
चौपाई १९२३
समुझाए सुरगुरु जड़ जागे। बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।
दोहा २४२
मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम। भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।
चौपाई १९२४
भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई। बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।।
चौपाई १९२५
पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे। अभिमत आसिष पाइ अनंदे।।
चौपाई १९२६
सानुज भरत उमगि अनुरागा। धरि सिर सिय पद पदुम परागा।।
चौपाई १९२७
पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए। सिर कर कमल परसि बैठाए।।
चौपाई १९२८
सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं। मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।।
चौपाई १९२९
सब बिधि सानुकूल लखि सीता। भे निसोच उर अपडर बीता।।
चौपाई १९३०
कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा। प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।।
चौपाई १९३१
तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि। जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।
दोहा २४३
नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग। सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।
चौपाई १९३२
सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू। सिय समीप राखे रिपुदवनू।।
चौपाई १९३३
चले सबेग रामु तेहि काला। धीर धरम धुर दीनदयाला।।
चौपाई १९३४
गुरहि देखि सानुज अनुरागे। दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।।
चौपाई १९३५
मुनिबर धाइ लिए उर लाई। प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।।
चौपाई १९३६
प्रेम पुलकि केवट कहि नामू। कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।।
चौपाई १९३७
रामसखा रिषि बरबस भेंटा। जनु महि लुठत सनेह समेटा।।
चौपाई १९३८
रघुपति भगति सुमंगल मूला। नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।।
चौपाई १९३९
एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं। बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।
दोहा २४४
जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ। सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।
चौपाई १९४०
आरत लोग राम सबु जाना। करुनाकर सुजान भगवाना।।
चौपाई १९४१
जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी। तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।।
चौपाई १९४२
सानुज मिलि पल महु सब काहू। कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।।
चौपाई १९४३
यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं। जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।।
चौपाई १९४४
मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा। पुरजन सकल सराहहिं भागा।।
चौपाई १९४५
देखीं राम दुखित महतारीं। जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।।
चौपाई १९४६
प्रथम राम भेंटी कैकेई। सरल सुभायँ भगति मति भेई।।
चौपाई १९४७
पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी। काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।
दोहा २४५
भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु।। अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।
चौपाई १९४८
गुरतिय पद बंदे दुहु भाई। सहित बिप्रतिय जे सँग आई।।
चौपाई १९४९
गंग गौरि सम सब सनमानीं।।देहिं असीस मुदित मृदु बानी।।
चौपाई १९५०
गहि पद लगे सुमित्रा अंका। जनु भेटीं संपति अति रंका।।
चौपाई १९५१
पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता। परे पेम ब्याकुल सब गाता।।
चौपाई १९५२
अति अनुराग अंब उर लाए। नयन सनेह सलिल अन्हवाए।।
चौपाई १९५३
तेहि अवसर कर हरष बिषादू। किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।।
चौपाई १९५४
मिलि जननहि सानुज रघुराऊ। गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।।
चौपाई १९५५
पुरजन पाइ मुनीस नियोगू। जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।
दोहा २४६
महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ।। पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।
चौपाई १९५६
सीय आइ मुनिबर पग लागी। उचित असीस लही मन मागी।।
चौपाई १९५७
गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता। मिली पेमु कहि जाइ न जेता।।
चौपाई १९५८
बंदि बंदि पग सिय सबही के। आसिरबचन लहे प्रिय जी के।।
चौपाई १९५९
सासु सकल जब सीयँ निहारीं। मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।।
चौपाई १९६०
परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं। काह कीन्ह करतार कुचालीं।।
चौपाई १९६१
तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा। सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।।
चौपाई १९६२
जनकसुता तब उर धरि धीरा। नील नलिन लोयन भरि नीरा।।
चौपाई १९६३
मिली सकल सासुन्ह सिय जाई। तेहि अवसर करुना महि छाई।।
दोहा २४७
लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग।। हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।
चौपाई १९६४
बिकल सनेहँ सीय सब रानीं। बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।।
चौपाई १९६५
कहि जग गति मायिक मुनिनाथा। कहे कछुक परमारथ गाथा।।
चौपाई १९६६
नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा। सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।।
चौपाई १९६७
मरन हेतु निज नेहु बिचारी। भे अति बिकल धीर धुर धारी।।
चौपाई १९६८
कुलिस कठोर सुनत कटु बानी। बिलपत लखन सीय सब रानी।।
चौपाई १९६९
सोक बिकल अति सकल समाजू। मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।।
चौपाई १९७०
मुनिबर बहुरि राम समुझाए। सहित समाज सुसरित नहाए।।
चौपाई १९७१
ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा। मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।
दोहा २४८
भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह।। श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।
चौपाई १९७२
करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी। भे पुनीत पातक तम तरनी।।
चौपाई १९७३
जासु नाम पावक अघ तूला। सुमिरत सकल सुमंगल मूला।।
चौपाई १९७४
सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस। तीरथ आवाहन सुरसरि जस।।
चौपाई १९७५
सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते। बोले गुर सन राम पिरीते।।
चौपाई १९७६
नाथ लोग सब निपट दुखारी। कंद मूल फल अंबु अहारी।।
चौपाई १९७७
सानुज भरतु सचिव सब माता। देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।।
चौपाई १९७८
सब समेत पुर धारिअ पाऊ। आपु इहाँ अमरावति राऊ।।
चौपाई १९७९
बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई। उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।
दोहा २४९
धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम। लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।
चौपाई १९८०
राम बचन सुनि सभय समाजू। जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।।
चौपाई १९८१
सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला। भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।।
चौपाई १९८२
पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं। जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।।
चौपाई १९८३
मंगलमूरति लोचन भरि भरि। निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।।
चौपाई १९८४
राम सैल बन देखन जाहीं। जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।।
चौपाई १९८५
झरना झरिहिं सुधासम बारी। त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।।
चौपाई १९८६
बिटप बेलि तृन अगनित जाती। फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।।
चौपाई १९८७
सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं। जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।
दोहा २५०
सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग। बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।
चौपाई १९८८
कोल किरात भिल्ल बनबासी। मधु सुचि सुंदर स्वादु सुधा सी।।
चौपाई १९८९
भरि भरि परन पुटीं रचि रुरी। कंद मूल फल अंकुर जूरी।।
चौपाई १९९०
सबहि देहिं करि बिनय प्रनामा। कहि कहि स्वाद भेद गुन नामा।।
चौपाई १९९१
देहिं लोग बहु मोल न लेहीं। फेरत राम दोहाई देहीं।।
चौपाई १९९२
कहहिं सनेह मगन मृदु बानी। मानत साधु पेम पहिचानी।।
चौपाई १९९३
तुम्ह सुकृती हम नीच निषादा। पावा दरसनु राम प्रसादा।।
चौपाई १९९४
हमहि अगम अति दरसु तुम्हारा। जस मरु धरनि देवधुनि धारा।।
चौपाई १९९५
राम कृपाल निषाद नेवाजा। परिजन प्रजउ चहिअ जस राजा।।
दोहा २५१
यह जिंयँ जानि सँकोचु तजि करिअ छोहु लखि नेहु। हमहि कृतारथ करन लगि फल तृन अंकुर लेहु।।
चौपाई १९९६
तुम्ह प्रिय पाहुने बन पगु धारे। सेवा जोगु न भाग हमारे।।
चौपाई १९९७
देब काह हम तुम्हहि गोसाँई। ईधनु पात किरात मिताई।।
चौपाई १९९८
यह हमारि अति बड़ि सेवकाई। लेहि न बासन बसन चोराई।।
चौपाई १९९९
हम जड़ जीव जीव गन घाती। कुटिल कुचाली कुमति कुजाती।।
चौपाई २०००
पाप करत निसि बासर जाहीं। नहिं पट कटि नहि पेट अघाहीं।।
चौपाई २००१
सपोनेहुँ धरम बुद्धि कस काऊ। यह रघुनंदन दरस प्रभाऊ।।
चौपाई २००२
जब तें प्रभु पद पदुम निहारे। मिटे दुसह दुख दोष हमारे।।
चौपाई २००३
बचन सुनत पुरजन अनुरागे। तिन्ह के भाग सराहन लागे।।
छंद १०
लागे सराहन भाग सब अनुराग बचन सुनावहीं। बोलनि मिलनि सिय राम चरन सनेहु लखि सुखु पावहीं।। नर नारि निदरहिं नेहु निज सुनि कोल भिल्लनि की गिरा। तुलसी कृपा रघुबंसमनि की लोह लै लौका तिरा।।
दोहा २५२
बिहरहिं बन चहु ओर प्रतिदिन प्रमुदित लोग सब। जल ज्यों दादुर मोर भए पीन पावस प्रथम।।
चौपाई २००४
पुर जन नारि मगन अति प्रीती। बासर जाहिं पलक सम बीती।।
चौपाई २००५
सीय सासु प्रति बेष बनाई। सादर करइ सरिस सेवकाई।।
चौपाई २००६
लखा न मरमु राम बिनु काहूँ। माया सब सिय माया माहूँ।।
चौपाई २००७
सीयँ सासु सेवा बस कीन्हीं। तिन्ह लहि सुख सिख आसिष दीन्हीं।।
चौपाई २००८
लखि सिय सहित सरल दोउ भाई। कुटिल रानि पछितानि अघाई।।
चौपाई २००९
अवनि जमहि जाचति कैकेई। महि न बीचु बिधि मीचु न देई।।
चौपाई २०१०
लोकहुँ बेद बिदित कबि कहहीं। राम बिमुख थलु नरक न लहहीं।।
चौपाई २०११
यहु संसउ सब के मन माहीं। राम गवनु बिधि अवध कि नाहीं।।
दोहा २५३
निसि न नीद नहिं भूख दिन भरतु बिकल सुचि सोच। नीच कीच बिच मगन जस मीनहि सलिल सँकोच।।
चौपाई २०१२
कीन्ही मातु मिस काल कुचाली। ईति भीति जस पाकत साली।।
चौपाई २०१३
केहि बिधि होइ राम अभिषेकू। मोहि अवकलत उपाउ न एकू।।
चौपाई २०१४
अवसि फिरहिं गुर आयसु मानी। मुनि पुनि कहब राम रुचि जानी।।
चौपाई २०१५
मातु कहेहुँ बहुरहिं रघुराऊ। राम जननि हठ करबि कि काऊ।।
चौपाई २०१६
मोहि अनुचर कर केतिक बाता। तेहि महँ कुसमउ बाम बिधाता।।
चौपाई २०१७
जौं हठ करउँ त निपट कुकरमू। हरगिरि तें गुरु सेवक धरमू।।
चौपाई २०१८
एकउ जुगुति न मन ठहरानी। सोचत भरतहि रैनि बिहानी।।
चौपाई २०१९
प्रात नहाइ प्रभुहि सिर नाई। बैठत पठए रिषयँ बोलाई।।
दोहा २५४
गुर पद कमल प्रनामु करि बैठे आयसु पाइ। बिप्र महाजन सचिव सब जुरे सभासद आइ।।
चौपाई २०२०
बोले मुनिबरु समय समाना। सुनहु सभासद भरत सुजाना।।
चौपाई २०२१
धरम धुरीन भानुकुल भानू। राजा रामु स्वबस भगवानू।।
चौपाई २०२२
सत्यसंध पालक श्रुति सेतू। राम जनमु जग मंगल हेतू।।
चौपाई २०२३
गुर पितु मातु बचन अनुसारी। खल दलु दलन देव हितकारी।।
चौपाई २०२४
नीति प्रीति परमारथ स्वारथु। कोउ न राम सम जान जथारथु।।
चौपाई २०२५
बिधि हरि हरु ससि रबि दिसिपाला। माया जीव करम कुलि काला।।
चौपाई २०२६
अहिप महिप जहँ लगि प्रभुताई। जोग सिद्धि निगमागम गाई।।
चौपाई २०२७
करि बिचार जिंयँ देखहु नीकें। राम रजाइ सीस सबही कें।।
दोहा २५५
राखें राम रजाइ रुख हम सब कर हित होइ। समुझि सयाने करहु अब सब मिलि संमत सोइ।।
चौपाई २०२८
सब कहुँ सुखद राम अभिषेकू। मंगल मोद मूल मग एकू।।
चौपाई २०२९
केहि बिधि अवध चलहिं रघुराऊ। कहहु समुझि सोइ करिअ उपाऊ।।
चौपाई २०३०
सब सादर सुनि मुनिबर बानी। नय परमारथ स्वारथ सानी।।
चौपाई २०३१
उतरु न आव लोग भए भोरे। तब सिरु नाइ भरत कर जोरे।।
चौपाई २०३२
भानुबंस भए भूप घनेरे। अधिक एक तें एक बड़ेरे।।
चौपाई २०३३
जनमु हेतु सब कहँ पितु माता। करम सुभासुभ देइ बिधाता।।
चौपाई २०३४
दलि दुख सजइ सकल कल्याना। अस असीस राउरि जगु जाना।।
चौपाई २०३५
सो गोसाइँ बिधि गति जेहिं छेंकी। सकइ को टारि टेक जो टेकी।।
दोहा २५६
बूझिअ मोहि उपाउ अब सो सब मोर अभागु। सुनि सनेहमय बचन गुर उर उमगा अनुरागु।।
चौपाई २०३६
तात बात फुरि राम कृपाहीं। राम बिमुख सिधि सपनेहुँ नाहीं।।
चौपाई २०३७
सकुचउँ तात कहत एक बाता। अरध तजहिं बुध सरबस जाता।।
चौपाई २०३८
तुम्ह कानन गवनहु दोउ भाई। फेरिअहिं लखन सीय रघुराई।।
चौपाई २०३९
सुनि सुबचन हरषे दोउ भ्राता। भे प्रमोद परिपूरन गाता।।
चौपाई २०४०
मन प्रसन्न तन तेजु बिराजा। जनु जिय राउ रामु भए राजा।।
चौपाई २०४१
बहुत लाभ लोगन्ह लघु हानी। सम दुख सुख सब रोवहिं रानी।।
चौपाई २०४२
कहहिं भरतु मुनि कहा सो कीन्हे। फलु जग जीवन्ह अभिमत दीन्हे।।
चौपाई २०४३
कानन करउँ जनम भरि बासू। एहिं तें अधिक न मोर सुपासू।।
दोहा २५७
अँतरजामी रामु सिय तुम्ह सरबग्य सुजान। जो फुर कहहु त नाथ निज कीजिअ बचनु प्रवान।।
चौपाई २०४४
भरत बचन सुनि देखि सनेहू। सभा सहित मुनि भए बिदेहू।।
चौपाई २०४५
भरत महा महिमा जलरासी। मुनि मति ठाढ़ि तीर अबला सी।।
चौपाई २०४६
गा चह पार जतनु हियँ हेरा। पावति नाव न बोहितु बेरा।।
चौपाई २०४७
औरु करिहि को भरत बड़ाई। सरसी सीपि कि सिंधु समाई।।
चौपाई २०४८
भरतु मुनिहि मन भीतर भाए। सहित समाज राम पहिं आए।।
चौपाई २०४९
प्रभु प्रनामु करि दीन्ह सुआसनु। बैठे सब सुनि मुनि अनुसासनु।।
चौपाई २०५०
बोले मुनिबरु बचन बिचारी। देस काल अवसर अनुहारी।।
चौपाई २०५१
सुनहु राम सरबग्य सुजाना। धरम नीति गुन ग्यान निधाना।।
दोहा २५८
सब के उर अंतर बसहु जानहु भाउ कुभाउ। पुरजन जननी भरत हित होइ सो कहिअ उपाउ।।
चौपाई २०५२
आरत कहहिं बिचारि न काऊ। सूझ जूआरिहि आपन दाऊ।।
चौपाई २०५३
सुनि मुनि बचन कहत रघुराऊ। नाथ तुम्हारेहि हाथ उपाऊ।।
चौपाई २०५४
सब कर हित रुख राउरि राखें। आयसु किएँ मुदित फुर भाषें।।
चौपाई २०५५
प्रथम जो आयसु मो कहुँ होई। माथें मानि करौ सिख सोई।।
चौपाई २०५६
पुनि जेहि कहँ जस कहब गोसाईं। सो सब भाँति घटिहि सेवकाईं।।
चौपाई २०५७
कह मुनि राम सत्य तुम्ह भाषा। भरत सनेहँ बिचारु न राखा।।
चौपाई २०५८
तेहि तें कहउँ बहोरि बहोरी। भरत भगति बस भइ मति मोरी।।
चौपाई २०५९
मोरें जान भरत रुचि राखि। जो कीजिअ सो सुभ सिव साखी।।
दोहा २५९
भरत बिनय सादर सुनिअ करिअ बिचारु बहोरि। करब साधुमत लोकमत नृपनय निगम निचोरि।।
चौपाई २०६०
गुरु अनुराग भरत पर देखी। राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी।।
चौपाई २०६१
भरतहि धरम धुरंधर जानी। निज सेवक तन मानस बानी।।
चौपाई २०६२
बोले गुर आयस अनुकूला। बचन मंजु मृदु मंगलमूला।।
चौपाई २०६३
नाथ सपथ पितु चरन दोहाई। भयउ न भुअन भरत सम भाई।।
चौपाई २०६४
जे गुर पद अंबुज अनुरागी। ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी।।
चौपाई २०६५
राउर जा पर अस अनुरागू। को कहि सकइ भरत कर भागू।।
चौपाई २०६६
लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई। करत बदन पर भरत बड़ाई।।
चौपाई २०६७
भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई। अस कहि राम रहे अरगाई।।
दोहा २६०
तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात। कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात।।
चौपाई २०६८
सुनि मुनि बचन राम रुख पाई। गुरु साहिब अनुकूल अघाई।।
चौपाई २०६९
लखि अपने सिर सबु छरु भारू। कहि न सकहिं कछु करहिं बिचारू।।
चौपाई २०७०
पुलकि सरीर सभाँ भए ठाढें। नीरज नयन नेह जल बाढ़ें।।
चौपाई २०७१
कहब मोर मुनिनाथ निबाहा। एहि तें अधिक कहौं मैं काहा।
चौपाई २०७२
मैं जानउँ निज नाथ सुभाऊ। अपराधिहु पर कोह न काऊ।।
चौपाई २०७३
मो पर कृपा सनेह बिसेषी। खेलत खुनिस न कबहूँ देखी।।
चौपाई २०७४
सिसुपन तेम परिहरेउँ न संगू। कबहुँ न कीन्ह मोर मन भंगू।।
चौपाई २०७५
मैं प्रभु कृपा रीति जियँ जोही। हारेहुँ खेल जितावहिं मोही।।
दोहा २६१
महूँ सनेह सकोच बस सनमुख कही न बैन। दरसन तृपित न आजु लगि पेम पिआसे नैन।।
चौपाई २०७६
बिधि न सकेउ सहि मोर दुलारा। नीच बीचु जननी मिस पारा।
चौपाई २०७७
यहउ कहत मोहि आजु न सोभा। अपनीं समुझि साधु सुचि को भा।।
चौपाई २०७८
मातु मंदि मैं साधु सुचाली। उर अस आनत कोटि कुचाली।।
चौपाई २०७९
फरइ कि कोदव बालि सुसाली। मुकुता प्रसव कि संबुक काली।।
चौपाई २०८०
सपनेहुँ दोसक लेसु न काहू। मोर अभाग उदधि अवगाहू।।
चौपाई २०८१
बिनु समुझें निज अघ परिपाकू। जारिउँ जायँ जननि कहि काकू।।
चौपाई २०८२
हृदयँ हेरि हारेउँ सब ओरा। एकहि भाँति भलेहिं भल मोरा।।
चौपाई २०८३
गुर गोसाइँ साहिब सिय रामू। लागत मोहि नीक परिनामू।।
दोहा २६२
साधु सभा गुर प्रभु निकट कहउँ सुथल सति भाउ। प्रेम प्रपंचु कि झूठ फुर जानहिं मुनि रघुराउ।।
चौपाई २०८४
भूपति मरन पेम पनु राखी। जननी कुमति जगतु सबु साखी।।
चौपाई २०८५
देखि न जाहि बिकल महतारी। जरहिं दुसह जर पुर नर नारी।।
चौपाई २०८६
महीं सकल अनरथ कर मूला। सो सुनि समुझि सहिउँ सब सूला।।
चौपाई २०८७
सुनि बन गवनु कीन्ह रघुनाथा। करि मुनि बेष लखन सिय साथा।।
चौपाई २०८८
बिनु पानहिन्ह पयादेहि पाएँ। संकरु साखि रहेउँ एहि घाएँ।।
चौपाई २०८९
बहुरि निहार निषाद सनेहू। कुलिस कठिन उर भयउ न बेहू।।
चौपाई २०९०
अब सबु आँखिन्ह देखेउँ आई। जिअत जीव जड़ सबइ सहाई।।
चौपाई २०९१
जिन्हहि निरखि मग साँपिनि बीछी। तजहिं बिषम बिषु तामस तीछी।।
दोहा २६३
तेइ रघुनंदनु लखनु सिय अनहित लागे जाहि। तासु तनय तजि दुसह दुख दैउ सहावइ काहि।।
चौपाई २०९२
सुनि अति बिकल भरत बर बानी। आरति प्रीति बिनय नय सानी।।
चौपाई २०९३
सोक मगन सब सभाँ खभारू। मनहुँ कमल बन परेउ तुसारू।।
चौपाई २०९४
कहि अनेक बिधि कथा पुरानी। भरत प्रबोधु कीन्ह मुनि ग्यानी।।
चौपाई २०९५
बोले उचित बचन रघुनंदू। दिनकर कुल कैरव बन चंदू।।
चौपाई २०९६
तात जाँय जियँ करहु गलानी। ईस अधीन जीव गति जानी।।
चौपाई २०९७
तीनि काल तिभुअन मत मोरें। पुन्यसिलोक तात तर तोरे।।
चौपाई २०९८
उर आनत तुम्ह पर कुटिलाई। जाइ लोकु परलोकु नसाई।।
चौपाई २०९९
दोसु देहिं जननिहि जड़ तेई। जिन्ह गुर साधु सभा नहिं सेई।।
दोहा २६४
मिटिहहिं पाप प्रपंच सब अखिल अमंगल भार। लोक सुजसु परलोक सुखु सुमिरत नामु तुम्हार।।
चौपाई २१००
कहउँ सुभाउ सत्य सिव साखी। भरत भूमि रह राउरि राखी।।
चौपाई २१०१
तात कुतरक करहु जनि जाएँ। बैर पेम नहि दुरइ दुराएँ।।
चौपाई २१०२
मुनि गन निकट बिहग मृग जाहीं। बाधक बधिक बिलोकि पराहीं।।
चौपाई २१०३
हित अनहित पसु पच्छिउ जाना। मानुष तनु गुन ग्यान निधाना।।
चौपाई २१०४
तात तुम्हहि मैं जानउँ नीकें। करौं काह असमंजस जीकें।।
चौपाई २१०५
राखेउ रायँ सत्य मोहि त्यागी। तनु परिहरेउ पेम पन लागी।।
चौपाई २१०६
तासु बचन मेटत मन सोचू। तेहि तें अधिक तुम्हार सँकोचू।।
चौपाई २१०७
ता पर गुर मोहि आयसु दीन्हा। अवसि जो कहहु चहउँ सोइ कीन्हा।।
दोहा २६५
मनु प्रसन्न करि सकुच तजि कहहु करौं सोइ आजु। सत्यसंध रघुबर बचन सुनि भा सुखी समाजु।।
चौपाई २१०८
सुर गन सहित सभय सुरराजू। सोचहिं चाहत होन अकाजू।।
चौपाई २१०९
बनत उपाउ करत कछु नाहीं। राम सरन सब गे मन माहीं।।
चौपाई २११०
बहुरि बिचारि परस्पर कहहीं। रघुपति भगत भगति बस अहहीं।
चौपाई २१११
सुधि करि अंबरीष दुरबासा। भे सुर सुरपति निपट निरासा।।
चौपाई २११२
सहे सुरन्ह बहु काल बिषादा। नरहरि किए प्रगट प्रहलादा।।
चौपाई २११३
लगि लगि कान कहहिं धुनि माथा। अब सुर काज भरत के हाथा।।
चौपाई २११४
आन उपाउ न देखिअ देवा। मानत रामु सुसेवक सेवा।।
चौपाई २११५
हियँ सपेम सुमिरहु सब भरतहि। निज गुन सील राम बस करतहि।।
दोहा २६६
सुनि सुर मत सुरगुर कहेउ भल तुम्हार बड़ भागु। सकल सुमंगल मूल जग भरत चरन अनुरागु।।
चौपाई २११६
सीतापति सेवक सेवकाई। कामधेनु सय सरिस सुहाई।।
चौपाई २११७
भरत भगति तुम्हरें मन आई। तजहु सोचु बिधि बात बनाई।।
चौपाई २११८
देखु देवपति भरत प्रभाऊ। सहज सुभायँ बिबस रघुराऊ।।
चौपाई २११९
मन थिर करहु देव डरु नाहीं। भरतहि जानि राम परिछाहीं।।
चौपाई २१२०
सुनो सुरगुर सुर संमत सोचू। अंतरजामी प्रभुहि सकोचू।।
चौपाई २१२१
निज सिर भारु भरत जियँ जाना। करत कोटि बिधि उर अनुमाना।।
चौपाई २१२२
करि बिचारु मन दीन्ही ठीका। राम रजायस आपन नीका।।
चौपाई २१२३
निज पन तजि राखेउ पनु मोरा। छोहु सनेहु कीन्ह नहिं थोरा।।
दोहा २६७
कीन्ह अनुग्रह अमित अति सब बिधि सीतानाथ। करि प्रनामु बोले भरतु जोरि जलज जुग हाथ।।
चौपाई २१२४
कहौं कहावौं का अब स्वामी। कृपा अंबुनिधि अंतरजामी।।
चौपाई २१२५
गुर प्रसन्न साहिब अनुकूला। मिटी मलिन मन कलपित सूला।।
चौपाई २१२६
अपडर डरेउँ न सोच समूलें। रबिहि न दोसु देव दिसि भूलें।।
चौपाई २१२७
मोर अभागु मातु कुटिलाई। बिधि गति बिषम काल कठिनाई।।
चौपाई २१२८
पाउ रोपि सब मिलि मोहि घाला। प्रनतपाल पन आपन पाला।।
चौपाई २१२९
यह नइ रीति न राउरि होई। लोकहुँ बेद बिदित नहिं गोई।।
चौपाई २१३०
जगु अनभल भल एकु गोसाईं। कहिअ होइ भल कासु भलाईं।।
चौपाई २१३१
देउ देवतरु सरिस सुभाऊ। सनमुख बिमुख न काहुहि काऊ।।
दोहा २६८
जाइ निकट पहिचानि तरु छाहँ समनि सब सोच। मागत अभिमत पाव जग राउ रंकु भल पोच।।
चौपाई २१३२
लखि सब बिधि गुर स्वामि सनेहू। मिटेउ छोभु नहिं मन संदेहू।।
चौपाई २१३३
अब करुनाकर कीजिअ सोई। जन हित प्रभु चित छोभु न होई।।
चौपाई २१३४
जो सेवकु साहिबहि सँकोची। निज हित चहइ तासु मति पोची।।
चौपाई २१३५
सेवक हित साहिब सेवकाई। करै सकल सुख लोभ बिहाई।।
चौपाई २१३६
स्वारथु नाथ फिरें सबही का। किएँ रजाइ कोटि बिधि नीका।।
चौपाई २१३७
यह स्वारथ परमारथ सारु। सकल सुकृत फल सुगति सिंगारु।।
चौपाई २१३८
देव एक बिनती सुनि मोरी। उचित होइ तस करब बहोरी।।
चौपाई २१३९
तिलक समाजु साजि सबु आना। करिअ सुफल प्रभु जौं मनु माना।।
दोहा २६९
सानुज पठइअ मोहि बन कीजिअ सबहि सनाथ। नतरु फेरिअहिं बंधु दोउ नाथ चलौं मैं साथ।।
चौपाई २१४०
नतरु जाहिं बन तीनिउ भाई। बहुरिअ सीय सहित रघुराई।।
चौपाई २१४१
जेहि बिधि प्रभु प्रसन्न मन होई। करुना सागर कीजिअ सोई।।
चौपाई २१४२
देवँ दीन्ह सबु मोहि अभारु। मोरें नीति न धरम बिचारु।।
चौपाई २१४३
कहउँ बचन सब स्वारथ हेतू। रहत न आरत कें चित चेतू।।
चौपाई २१४४
उतरु देइ सुनि स्वामि रजाई। सो सेवकु लखि लाज लजाई।।
चौपाई २१४५
अस मैं अवगुन उदधि अगाधू। स्वामि सनेहँ सराहत साधू।।
चौपाई २१४६
अब कृपाल मोहि सो मत भावा। सकुच स्वामि मन जाइँ न पावा।।
चौपाई २१४७
प्रभु पद सपथ कहउँ सति भाऊ। जग मंगल हित एक उपाऊ।।
दोहा २७०
प्रभु प्रसन्न मन सकुच तजि जो जेहि आयसु देब। सो सिर धरि धरि करिहि सबु मिटिहि अनट अवरेब।।
चौपाई २१४८
भरत बचन सुचि सुनि सुर हरषे। साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
चौपाई २१४९
असमंजस बस अवध नेवासी। प्रमुदित मन तापस बनबासी।।
चौपाई २१५०
चुपहिं रहे रघुनाथ सँकोची। प्रभु गति देखि सभा सब सोची।।
चौपाई २१५१
जनक दूत तेहि अवसर आए। मुनि बसिष्ठँ सुनि बेगि बोलाए।।
चौपाई २१५२
करि प्रनाम तिन्ह रामु निहारे। बेषु देखि भए निपट दुखारे।।
चौपाई २१५३
दूतन्ह मुनिबर बूझी बाता। कहहु बिदेह भूप कुसलाता।।
चौपाई २१५४
सुनि सकुचाइ नाइ महि माथा। बोले चर बर जोरें हाथा।।
चौपाई २१५५
बूझब राउर सादर साईं। कुसल हेतु सो भयउ गोसाईं।।
दोहा २७१
नाहि त कोसल नाथ कें साथ कुसल गइ नाथ। मिथिला अवध बिसेष तें जगु सब भयउ अनाथ।।
चौपाई २१५६
कोसलपति गति सुनि जनकौरा। भे सब लोक सोक बस बौरा।।
चौपाई २१५७
जेहिं देखे तेहि समय बिदेहू। नामु सत्य अस लाग न केहू।।
चौपाई २१५८
रानि कुचालि सुनत नरपालहि। सूझ न कछु जस मनि बिनु ब्यालहि।।
चौपाई २१५९
भरत राज रघुबर बनबासू। भा मिथिलेसहि हृदयँ हराँसू।।
चौपाई २१६०
नृप बूझे बुध सचिव समाजू। कहहु बिचारि उचित का आजू।।
चौपाई २१६१
समुझि अवध असमंजस दोऊ। चलिअ कि रहिअ न कह कछु कोऊ।।
चौपाई २१६२
नृपहि धीर धरि हृदयँ बिचारी। पठए अवध चतुर चर चारी।।
चौपाई २१६३
बूझि भरत सति भाउ कुभाऊ। आएहु बेगि न होइ लखाऊ।।
दोहा २७२
गए अवध चर भरत गति बूझि देखि करतूति। चले चित्रकूटहि भरतु चार चले तेरहूति।।
चौपाई २१६४
दूतन्ह आइ भरत कइ करनी। जनक समाज जथामति बरनी।।
चौपाई २१६५
सुनि गुर परिजन सचिव महीपति। भे सब सोच सनेहँ बिकल अति।।
चौपाई २१६६
धरि धीरजु करि भरत बड़ाई। लिए सुभट साहनी बोलाई।।
चौपाई २१६७
घर पुर देस राखि रखवारे। हय गय रथ बहु जान सँवारे।।
चौपाई २१६८
दुघरी साधि चले ततकाला। किए बिश्रामु न मग महीपाला।।
चौपाई २१६९
भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा। चले जमुन उतरन सबु लागा।।
चौपाई २१७०
खबरि लेन हम पठए नाथा। तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा।।
चौपाई २१७१
साथ किरात छ सातक दीन्हे। मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे।।
दोहा २७३
सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु। रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु।।
चौपाई २१७२
गरइ गलानि कुटिल कैकेई। काहि कहै केहि दूषनु देई।।
चौपाई २१७३
अस मन आनि मुदित नर नारी। भयउ बहोरि रहब दिन चारी।।
चौपाई २१७४
एहि प्रकार गत बासर सोऊ। प्रात नहान लाग सबु कोऊ।।
चौपाई २१७५
करि मज्जनु पूजहिं नर नारी। गनप गौरि तिपुरारि तमारी।।
चौपाई २१७६
रमा रमन पद बंदि बहोरी। बिनवहिं अंजुलि अंचल जोरी।।
चौपाई २१७७
राजा रामु जानकी रानी। आनँद अवधि अवध रजधानी।।
चौपाई २१७८
सुबस बसउ फिरि सहित समाजा। भरतहि रामु करहुँ जुबराजा।।
चौपाई २१७९
एहि सुख सुधाँ सींची सब काहू। देव देहु जग जीवन लाहू।।
दोहा २७४
गुर समाज भाइन्ह सहित राम राजु पुर होउ। अछत राम राजा अवध मरिअ माग सबु कोउ।।
चौपाई २१८०
सुनि सनेहमय पुरजन बानी। निंदहिं जोग बिरति मुनि ग्यानी।।
चौपाई २१८१
एहि बिधि नित्यकरम करि पुरजन। रामहि करहिं प्रनाम पुलकि तन।।
चौपाई २१८२
ऊँच नीच मध्यम नर नारी। लहहिं दरसु निज निज अनुहारी।।
चौपाई २१८३
सावधान सबही सनमानहिं। सकल सराहत कृपानिधानहिं।।
चौपाई २१८४
लरिकाइहि ते रघुबर बानी। पालत नीति प्रीति पहिचानी।।
चौपाई २१८५
सील सकोच सिंधु रघुराऊ। सुमुख सुलोचन सरल सुभाऊ।।
चौपाई २१८६
कहत राम गुन गन अनुरागे। सब निज भाग सराहन लागे।।
चौपाई २१८७
हम सम पुन्य पुंज जग थोरे। जिन्हहि रामु जानत करि मोरे।।
दोहा २७५
प्रेम मगन तेहि समय सब सुनि आवत मिथिलेसु। सहित सभा संभ्रम उठेउ रबिकुल कमल दिनेसु।।
चौपाई २१८८
भाइ सचिव गुर पुरजन साथा। आगें गवनु कीन्ह रघुनाथा।।
चौपाई २१८९
गिरिबरु दीख जनकपति जबहीं। करि प्रनाम रथ त्यागेउ तबहीं।।
चौपाई २१९०
राम दरस लालसा उछाहू। पथ श्रम लेसु कलेसु न काहू।।
चौपाई २१९१
मन तहँ जहँ रघुबर बैदेही। बिनु मन तन दुख सुख सुधि केही।।
चौपाई २१९२
आवत जनकु चले एहि भाँती। सहित समाज प्रेम मति माती।।
चौपाई २१९३
आए निकट देखि अनुरागे। सादर मिलन परसपर लागे।।
चौपाई २१९४
लगे जनक मुनिजन पद बंदन। रिषिन्ह प्रनामु कीन्ह रघुनंदन।।
चौपाई २१९५
भाइन्ह सहित रामु मिलि राजहि। चले लवाइ समेत समाजहि।।
दोहा २७६
आश्रम सागर सांत रस पूरन पावन पाथु। सेन मनहुँ करुना सरित लिएँ जाहिं रघुनाथु।।
चौपाई २१९६
बोरति ग्यान बिराग करारे। बचन ससोक मिलत नद नारे।।
चौपाई २१९७
सोच उसास समीर तंरगा। धीरज तट तरुबर कर भंगा।।
चौपाई २१९८
बिषम बिषाद तोरावति धारा। भय भ्रम भवँर अबर्त अपारा।।
चौपाई २१९९
केवट बुध बिद्या बड़ि नावा। सकहिं न खेइ ऐक नहिं आवा।।
चौपाई २२००
बनचर कोल किरात बिचारे। थके बिलोकि पथिक हियँ हारे।।
चौपाई २२०१
आश्रम उदधि मिली जब जाई। मनहुँ उठेउ अंबुधि अकुलाई।।
चौपाई २२०२
सोक बिकल दोउ राज समाजा। रहा न ग्यानु न धीरजु लाजा।।
चौपाई २२०३
भूप रूप गुन सील सराही। रोवहिं सोक सिंधु अवगाही।।
छंद ११
अवगाहि सोक समुद्र सोचहिं नारि नर ब्याकुल महा। दै दोष सकल सरोष बोलहिं बाम बिधि कीन्हो कहा।। सुर सिद्ध तापस जोगिजन मुनि देखि दसा बिदेह की। तुलसी न समरथु कोउ जो तरि सकै सरित सनेह की।।
सोरठा २७७
किए अमित उपदेस जहँ तहँ लोगन्ह मुनिबरन्ह। धीरजु धरिअ नरेस कहेउ बसिष्ठ बिदेह सन।।
चौपाई २२०४
जासु ग्यानु रबि भव निसि नासा। बचन किरन मुनि कमल बिकासा।।
चौपाई २२०५
तेहि कि मोह ममता निअराई। यह सिय राम सनेह बड़ाई।।
चौपाई २२०६
बिषई साधक सिद्ध सयाने। त्रिबिध जीव जग बेद बखाने।।
चौपाई २२०७
राम सनेह सरस मन जासू। साधु सभाँ बड़ आदर तासू।।
चौपाई २२०८
सोह न राम पेम बिनु ग्यानू। करनधार बिनु जिमि जलजानू।।
चौपाई २२०९
मुनि बहुबिधि बिदेहु समुझाए। रामघाट सब लोग नहाए।।
चौपाई २२१०
सकल सोक संकुल नर नारी। सो बासरु बीतेउ बिनु बारी।।
चौपाई २२११
पसु खग मृगन्ह न कीन्ह अहारू। प्रिय परिजन कर कौन बिचारू।।
दोहा २७७
दोउ समाज निमिराजु रघुराजु नहाने प्रात। बैठे सब बट बिटप तर मन मलीन कृस गात।।
चौपाई २२१२
जे महिसुर दसरथ पुर बासी। जे मिथिलापति नगर निवासी।।
चौपाई २२१३
हंस बंस गुर जनक पुरोधा। जिन्ह जग मगु परमारथु सोधा।।
चौपाई २२१४
लगे कहन उपदेस अनेका। सहित धरम नय बिरति बिबेका।।
चौपाई २२१५
कौसिक कहि कहि कथा पुरानीं। समुझाई सब सभा सुबानीं।।
चौपाई २२१६
तब रघुनाथ कोसिकहि कहेऊ। नाथ कालि जल बिनु सबु रहेऊ।।
चौपाई २२१७
मुनि कह उचित कहत रघुराई। गयउ बीति दिन पहर अढ़ाई।।
चौपाई २२१८
रिषि रुख लखि कह तेरहुतिराजू। इहाँ उचित नहिं असन अनाजू।।
चौपाई २२१९
कहा भूप भल सबहि सोहाना। पाइ रजायसु चले नहाना।।
दोहा २७८
तेहि अवसर फल फूल दल मूल अनेक प्रकार। लइ आए बनचर बिपुल भरि भरि काँवरि भार।।
चौपाई २२२०
कामद मे गिरि राम प्रसादा। अवलोकत अपहरत बिषादा।।
चौपाई २२२१
सर सरिता बन भूमि बिभागा। जनु उमगत आनँद अनुरागा।।
चौपाई २२२२
बेलि बिटप सब सफल सफूला। बोलत खग मृग अलि अनुकूला।।
चौपाई २२२३
तेहि अवसर बन अधिक उछाहू। त्रिबिध समीर सुखद सब काहू।।
चौपाई २२२४
जाइ न बरनि मनोहरताई। जनु महि करति जनक पहुनाई।।
चौपाई २२२५
तब सब लोग नहाइ नहाई। राम जनक मुनि आयसु पाई।।
चौपाई २२२६
देखि देखि तरुबर अनुरागे। जहँ तहँ पुरजन उतरन लागे।।
चौपाई २२२७
दल फल मूल कंद बिधि नाना। पावन सुंदर सुधा समाना।।
दोहा २७९
सादर सब कहँ रामगुर पठए भरि भरि भार। पूजि पितर सुर अतिथि गुर लगे करन फरहार।।
चौपाई २२२८
एहि बिधि बासर बीते चारी। रामु निरखि नर नारि सुखारी।।
चौपाई २२२९
दुहु समाज असि रुचि मन माहीं। बिनु सिय राम फिरब भल नाहीं।।
चौपाई २२३०
सीता राम संग बनबासू। कोटि अमरपुर सरिस सुपासू।।
चौपाई २२३१
परिहरि लखन रामु बैदेही। जेहि घरु भाव बाम बिधि तेही।।
चौपाई २२३२
दाहिन दइउ होइ जब सबही। राम समीप बसिअ बन तबही।।
चौपाई २२३३
मंदाकिनि मज्जनु तिहु काला। राम दरसु मुद मंगल माला।।
चौपाई २२३४
अटनु राम गिरि बन तापस थल। असनु अमिअ सम कंद मूल फल।।
चौपाई २२३५
सुख समेत संबत दुइ साता। पल सम होहिं न जनिअहिं जाता।।
दोहा २८०
एहि सुख जोग न लोग सब कहहिं कहाँ अस भागु।। सहज सुभायँ समाज दुहु राम चरन अनुरागु।।
चौपाई २२३६
एहि बिधि सकल मनोरथ करहीं। बचन सप्रेम सुनत मन हरहीं।।
चौपाई २२३७
सीय मातु तेहि समय पठाईं। दासीं देखि सुअवसरु आईं।।
चौपाई २२३८
सावकास सुनि सब सिय सासू। आयउ जनकराज रनिवासू।।
चौपाई २२३९
कौसल्याँ सादर सनमानी। आसन दिए समय सम आनी।।
चौपाई २२४०
सीलु सनेह सकल दुहु ओरा। द्रवहिं देखि सुनि कुलिस कठोरा।।
चौपाई २२४१
पुलक सिथिल तन बारि बिलोचन। महि नख लिखन लगीं सब सोचन।।
चौपाई २२४२
सब सिय राम प्रीति कि सि मूरती। जनु करुना बहु बेष बिसूरति।।
चौपाई २२४३
सीय मातु कह बिधि बुधि बाँकी। जो पय फेनु फोर पबि टाँकी।।
दोहा २८१
सुनिअ सुधा देखिअहिं गरल सब करतूति कराल। जहँतहँकाक उलूक बक मानस सकृत मराल ॥
चौपाई २२४४
सुनि ससोच कह देबि सुमित्रा। बिधि गति बड़ि बिपरीत बिचित्रा।।
चौपाई २२४५
जो सृजि पालइ हरइ बहोरी। बाल केलि सम बिधि मति भोरी।।
चौपाई २२४६
कौसल्या कह दोसु न काहू। करम बिबस दुख सुख छति लाहू।।
चौपाई २२४७
कठिन करम गति जान बिधाता। जो सुभ असुभ सकल फल दाता।।
चौपाई २२४८
ईस रजाइ सीस सबही कें। उतपति थिति लय बिषहु अमी कें।।
चौपाई २२४९
देबि मोह बस सोचिअ बादी। बिधि प्रपंचु अस अचल अनादी।।
चौपाई २२५०
भूपति जिअब मरब उर आनी। सोचिअ सखि लखि निज हित हानी।।
चौपाई २२५१
सीय मातु कह सत्य सुबानी। सुकृती अवधि अवधपति रानी।।
दोहा २८२
लखनु राम सिय जाहुँ बन भल परिनाम न पोचु। गहबरि हियँ कह कौसिला मोहि भरत कर सोचु।।
चौपाई २२५२
ईस प्रसाद असीस तुम्हारी। सुत सुतबधू देवसरि बारी।।
चौपाई २२५३
राम सपथ मैं कीन्ह न काऊ। सो करि कहउँ सखी सति भाऊ।।
चौपाई २२५४
भरत सील गुन बिनय बड़ाई। भायप भगति भरोस भलाई।।
चौपाई २२५५
कहत सारदहु कर मति हीचे। सागर सीप कि जाहिं उलीचे।।
चौपाई २२५६
जानउँ सदा भरत कुलदीपा। बार बार मोहि कहेउ महीपा।।
चौपाई २२५७
कसें कनकु मनि पारिखि पाएँ। पुरुष परिखिअहिं समयँ सुभाएँ।
चौपाई २२५८
अनुचित आजु कहब अस मोरा। सोक सनेहँ सयानप थोरा।।
चौपाई २२५९
सुनि सुरसरि सम पावनि बानी। भईं सनेह बिकल सब रानी।।
दोहा २८३
कौसल्या कह धीर धरि सुनहु देबि मिथिलेसि। को बिबेकनिधि बल्लभहि तुम्हहि सकइ उपदेसि।।
चौपाई २२६०
रानि राय सन अवसरु पाई। अपनी भाँति कहब समुझाई।।
चौपाई २२६१
रखिअहिं लखनु भरतु गबनहिं बन। जौं यह मत मानै महीप मन।।
चौपाई २२६२
तौ भल जतनु करब सुबिचारी। मोरें सौचु भरत कर भारी।।
चौपाई २२६३
गूढ़ सनेह भरत मन माही। रहें नीक मोहि लागत नाहीं।।
चौपाई २२६४
लखि सुभाउ सुनि सरल सुबानी। सब भइ मगन करुन रस रानी।।
चौपाई २२६५
नभ प्रसून झरि धन्य धन्य धुनि। सिथिल सनेहँ सिद्ध जोगी मुनि।।
चौपाई २२६६
सबु रनिवासु बिथकि लखि रहेऊ। तब धरि धीर सुमित्राँ कहेऊ।।
चौपाई २२६७
देबि दंड जुग जामिनि बीती। राम मातु सुनी उठी सप्रीती।।
दोहा २८४
बेगि पाउ धारिअ थलहि कह सनेहँ सतिभाय। हमरें तौ अब ईस गति के मिथिलेस सहाय।।
चौपाई २२६८
लखि सनेह सुनि बचन बिनीता। जनकप्रिया गह पाय पुनीता।।
चौपाई २२६९
देबि उचित असि बिनय तुम्हारी। दसरथ घरिनि राम महतारी।।
चौपाई २२७०
प्रभु अपने नीचहु आदरहीं। अगिनि धूम गिरि सिर तिनु धरहीं।।
चौपाई २२७१
सेवकु राउ करम मन बानी। सदा सहाय महेसु भवानी।।
चौपाई २२७२
रउरे अंग जोगु जग को है। दीप सहाय कि दिनकर सोहै।।
चौपाई २२७३
रामु जाइ बनु करि सुर काजू। अचल अवधपुर करिहहिं राजू।।
चौपाई २२७४
अमर नाग नर राम बाहुबल। सुख बसिहहिं अपनें अपने थल।।
चौपाई २२७५
यह सब जागबलिक कहि राखा। देबि न होइ मुधा मुनि भाषा।।
दोहा २८५
अस कहि पग परि पेम अति सिय हित बिनय सुनाइ।। सिय समेत सियमातु तब चली सुआयसु पाइ।।
चौपाई २२७६
प्रिय परिजनहि मिली बैदेही। जो जेहि जोगु भाँति तेहि तेही।।
चौपाई २२७७
तापस बेष जानकी देखी। भा सबु बिकल बिषाद बिसेषी।।
चौपाई २२७८
जनक राम गुर आयसु पाई। चले थलहि सिय देखी आई।।
चौपाई २२७९
लीन्हि लाइ उर जनक जानकी। पाहुन पावन पेम प्रान की।।
चौपाई २२८०
उर उमगेउ अंबुधि अनुरागू। भयउ भूप मनु मनहुँ पयागू।।
चौपाई २२८१
सिय सनेह बटु बाढ़त जोहा। ता पर राम पेम सिसु सोहा।।
चौपाई २२८२
चिरजीवी मुनि ग्यान बिकल जनु। बूड़त लहेउ बाल अवलंबनु।।
चौपाई २२८३
मोह मगन मति नहिं बिदेह की। महिमा सिय रघुबर सनेह की।।
दोहा २८६
सिय पितु मातु सनेह बस बिकल न सकी सँभारि। धरनिसुताँ धीरजु धरेउ समउ सुधरमु बिचारि।।
चौपाई २२८४
तापस बेष जनक सिय देखी। भयउ पेमु परितोषु बिसेषी।।
चौपाई २२८५
पुत्रि पवित्र किए कुल दोऊ। सुजस धवल जगु कह सबु कोऊ।।
चौपाई २२८६
जिति सुरसरि कीरति सरि तोरी। गवनु कीन्ह बिधि अंड करोरी।।
चौपाई २२८७
गंग अवनि थल तीनि बड़ेरे। एहिं किए साधु समाज घनेरे।।
चौपाई २२८८
पितु कह सत्य सनेहँ सुबानी। सीय सकुच महुँ मनहुँ समानी।।
चौपाई २२८९
पुनि पितु मातु लीन्ह उर लाई। सिख आसिष हित दीन्हि सुहाई।।
चौपाई २२९०
कहति न सीय सकुचि मन माहीं। इहाँ बसब रजनीं भल नाहीं।।
चौपाई २२९१
लखि रुख रानि जनायउ राऊ। हृदयँ सराहत सीलु सुभाऊ।।
दोहा २८७
बार बार मिलि भेंट सिय बिदा कीन्ह सनमानि। कही समय सिर भरत गति रानि सुबानि सयानि।।
चौपाई २२९२
सुनि भूपाल भरत ब्यवहारू। सोन सुगंध सुधा ससि सारू।।
चौपाई २२९३
मूदे सजल नयन पुलके तन। सुजसु सराहन लगे मुदित मन।।
चौपाई २२९४
सावधान सुनु सुमुखि सुलोचनि। भरत कथा भव बंध बिमोचनि।।
चौपाई २२९५
धरम राजनय ब्रह्मबिचारू। इहाँ जथामति मोर प्रचारू।।
चौपाई २२९६
सो मति मोरि भरत महिमाही। कहै काह छलि छुअति न छाँही।।
चौपाई २२९७
बिधि गनपति अहिपति सिव सारद। कबि कोबिद बुध बुद्धि बिसारद।।
चौपाई २२९८
भरत चरित कीरति करतूती। धरम सील गुन बिमल बिभूती।।
चौपाई २२९९
समुझत सुनत सुखद सब काहू। सुचि सुरसरि रुचि निदर सुधाहू।।
दोहा २८८
निरवधि गुन निरुपम पुरुषु भरतु भरत सम जानि। कहिअ सुमेरु कि सेर सम कबिकुल मति सकुचानि।।
चौपाई २३००
अगम सबहि बरनत बरबरनी। जिमि जलहीन मीन गमु धरनी।।
चौपाई २३०१
भरत अमित महिमा सुनु रानी। जानहिं रामु न सकहिं बखानी।।
चौपाई २३०२
बरनि सप्रेम भरत अनुभाऊ। तिय जिय की रुचि लखि कह राऊ।।
चौपाई २३०३
बहुरहिं लखनु भरतु बन जाहीं। सब कर भल सब के मन माहीं।।
चौपाई २३०४
देबि परंतु भरत रघुबर की। प्रीति प्रतीति जाइ नहिं तरकी।।
चौपाई २३०५
भरतु अवधि सनेह ममता की। जद्यपि रामु सीम समता की।।
चौपाई २३०६
परमारथ स्वारथ सुख सारे। भरत न सपनेहुँ मनहुँ निहारे।।
चौपाई २३०७
साधन सिद्ध राम पग नेहू।।मोहि लखि परत भरत मत एहू।।
दोहा २८९
भोरेहुँ भरत न पेलिहहिं मनसहुँ राम रजाइ। करिअ न सोचु सनेह बस कहेउ भूप बिलखाइ।।
चौपाई २३०८
राम भरत गुन गनत सप्रीती। निसि दंपतिहि पलक सम बीती।।
चौपाई २३०९
राज समाज प्रात जुग जागे। न्हाइ न्हाइ सुर पूजन लागे।।
चौपाई २३१०
गे नहाइ गुर पहीं रघुराई। बंदि चरन बोले रुख पाई।।
चौपाई २३११
नाथ भरतु पुरजन महतारी। सोक बिकल बनबास दुखारी।।
चौपाई २३१२
सहित समाज राउ मिथिलेसू। बहुत दिवस भए सहत कलेसू।।
चौपाई २३१३
उचित होइ सोइ कीजिअ नाथा। हित सबही कर रौरें हाथा।।
चौपाई २३१४
अस कहि अति सकुचे रघुराऊ। मुनि पुलके लखि सीलु सुभाऊ।।
चौपाई २३१५
तुम्ह बिनु राम सकल सुख साजा। नरक सरिस दुहु राज समाजा।।
दोहा २९०
प्रान प्रान के जीव के जिव सुख के सुख राम। तुम्ह तजि तात सोहात गृह जिन्हहि तिन्हहिं बिधि बाम।।
चौपाई २३१६
सो सुखु करमु धरमु जरि जाऊ। जहँ न राम पद पंकज भाऊ।।
चौपाई २३१७
जोगु कुजोगु ग्यानु अग्यानू। जहँ नहिं राम पेम परधानू।।
चौपाई २३१८
तुम्ह बिनु दुखी सुखी तुम्ह तेहीं। तुम्ह जानहु जिय जो जेहि केहीं।।
चौपाई २३१९
राउर आयसु सिर सबही कें। बिदित कृपालहि गति सब नीकें।।
चौपाई २३२०
आपु आश्रमहि धारिअ पाऊ। भयउ सनेह सिथिल मुनिराऊ।।
चौपाई २३२१
करि प्रनाम तब रामु सिधाए। रिषि धरि धीर जनक पहिं आए।।
चौपाई २३२२
राम बचन गुरु नृपहि सुनाए। सील सनेह सुभायँ सुहाए।।
चौपाई २३२३
महाराज अब कीजिअ सोई। सब कर धरम सहित हित होई।।
दोहा २९१
ग्यान निधान सुजान सुचि धरम धीर नरपाल। तुम्ह बिनु असमंजस समन को समरथ एहि काल।।
चौपाई २३२४
सुनि मुनि बचन जनक अनुरागे। लखि गति ग्यानु बिरागु बिरागे।।
चौपाई २३२५
सिथिल सनेहँ गुनत मन माहीं। आए इहाँ कीन्ह भल नाही।।
चौपाई २३२६
रामहि रायँ कहेउ बन जाना। कीन्ह आपु प्रिय प्रेम प्रवाना।।
चौपाई २३२७
हम अब बन तें बनहि पठाई। प्रमुदित फिरब बिबेक बड़ाई।।
चौपाई २३२८
तापस मुनि महिसुर सुनि देखी। भए प्रेम बस बिकल बिसेषी।।
चौपाई २३२९
समउ समुझि धरि धीरजु राजा। चले भरत पहिं सहित समाजा।।
चौपाई २३३०
भरत आइ आगें भइ लीन्हे। अवसर सरिस सुआसन दीन्हे।।
चौपाई २३३१
तात भरत कह तेरहुति राऊ। तुम्हहि बिदित रघुबीर सुभाऊ।।
दोहा २९२
राम सत्यब्रत धरम रत सब कर सीलु सनेहु।। संकट सहत सकोच बस कहिअ जो आयसु देहु।।
चौपाई २३३२
सुनि तन पुलकि नयन भरि बारी। बोले भरतु धीर धरि भारी।।
चौपाई २३३३
प्रभु प्रिय पूज्य पिता सम आपू। कुलगुरु सम हित माय न बापू।।
चौपाई २३३४
कौसिकादि मुनि सचिव समाजू। ग्यान अंबुनिधि आपुनु आजू।।
चौपाई २३३५
सिसु सेवक आयसु अनुगामी। जानि मोहि सिख देइअ स्वामी।।
चौपाई २३३६
एहिं समाज थल बूझब राउर। मौन मलिन मैं बोलब बाउर।।
चौपाई २३३७
छोटे बदन कहउँ बड़ि बाता। छमब तात लखि बाम बिधाता।।
चौपाई २३३८
आगम निगम प्रसिद्ध पुराना। सेवाधरमु कठिन जगु जाना।।
चौपाई २३३९
स्वामि धरम स्वारथहि बिरोधू। बैरु अंध प्रेमहि न प्रबोधू।।
दोहा २९३
राखि राम रुख धरमु ब्रतु पराधीन मोहि जानि। सब कें संमत सर्ब हित करिअ पेमु पहिचानि।।
चौपाई २३४०
भरत बचन सुनि देखि सुभाऊ। सहित समाज सराहत राऊ।।
चौपाई २३४१
सुगम अगम मृदु मंजु कठोरे। अरथु अमित अति आखर थोरे।।
चौपाई २३४२
ज्यौ मुख मुकुर मुकुरु निज पानी। गहि न जाइ अस अदभुत बानी।।
चौपाई २३४३
भूप भरत मुनि सहित समाजू। गे जहँ बिबुध कुमुद द्विजराजू।।
चौपाई २३४४
सुनि सुधि सोच बिकल सब लोगा। मनहुँ मीनगन नव जल जोगा।।
चौपाई २३४५
देवँ प्रथम कुलगुर गति देखी। निरखि बिदेह सनेह बिसेषी।।
चौपाई २३४६
राम भगतिमय भरतु निहारे। सुर स्वारथी हहरि हियँ हारे।।
चौपाई २३४७
सब कोउ राम पेममय पेखा। भउ अलेख सोच बस लेखा।।
दोहा २९४
रामु सनेह सकोच बस कह ससोच सुरराज। रचहु प्रपंचहि पंच मिलि नाहिं त भयउ अकाजु।।
चौपाई २३४८
सुरन्ह सुमिरि सारदा सराही। देबि देव सरनागत पाही।।
चौपाई २३४९
फेरि भरत मति करि निज माया। पालु बिबुध कुल करि छल छाया।।
चौपाई २३५०
बिबुध बिनय सुनि देबि सयानी। बोली सुर स्वारथ जड़ जानी।।
चौपाई २३५१
मो सन कहहु भरत मति फेरू। लोचन सहस न सूझ सुमेरू।।
चौपाई २३५२
बिधि हरि हर माया बड़ि भारी। सोउ न भरत मति सकइ निहारी।।
चौपाई २३५३
सो मति मोहि कहत करु भोरी। चंदिनि कर कि चंडकर चोरी।।
चौपाई २३५४
भरत हृदयँ सिय राम निवासू। तहँ कि तिमिर जहँ तरनि प्रकासू।।
चौपाई २३५५
अस कहि सारद गइ बिधि लोका। बिबुध बिकल निसि मानहुँ कोका।।
दोहा २९५
सुर स्वारथी मलीन मन कीन्ह कुमंत्र कुठाटु।। रचि प्रपंच माया प्रबल भय भ्रम अरति उचाटु।।
चौपाई २३५६
करि कुचालि सोचत सुरराजू। भरत हाथ सबु काजु अकाजू।।
चौपाई २३५७
गए जनकु रघुनाथ समीपा। सनमाने सब रबिकुल दीपा।।
चौपाई २३५८
समय समाज धरम अबिरोधा। बोले तब रघुबंस पुरोधा।।
चौपाई २३५९
जनक भरत संबादु सुनाई। भरत कहाउति कही सुहाई।।
चौपाई २३६०
तात राम जस आयसु देहू। सो सबु करै मोर मत एहू।।
चौपाई २३६१
सुनि रघुनाथ जोरि जुग पानी। बोले सत्य सरल मृदु बानी।।
चौपाई २३६२
बिद्यमान आपुनि मिथिलेसू। मोर कहब सब भाँति भदेसू।।
चौपाई २३६३
राउर राय रजायसु होई। राउरि सपथ सही सिर सोई।।
दोहा २९६
राम सपथ सुनि मुनि जनकु सकुचे सभा समेत। सकल बिलोकत भरत मुखु बनइ न उतरु देत।।
चौपाई २३६४
सभा सकुच बस भरत निहारी। रामबंधु धरि धीरजु भारी।।
चौपाई २३६५
कुसमउ देखि सनेहु सँभारा। बढ़त बिंधि जिमि घटज निवारा।।
चौपाई २३६६
सोक कनकलोचन मति छोनी। हरी बिमल गुन गन जगजोनी।।
चौपाई २३६७
भरत बिबेक बराहँ बिसाला। अनायास उधरी तेहि काला।।
चौपाई २३६८
करि प्रनामु सब कहँ कर जोरे। रामु राउ गुर साधु निहोरे।।
चौपाई २३६९
छमब आजु अति अनुचित मोरा। कहउँ बदन मृदु बचन कठोरा।।
चौपाई २३७०
हियँ सुमिरी सारदा सुहाई। मानस तें मुख पंकज आई।।
चौपाई २३७१
बिमल बिबेक धरम नय साली। भरत भारती मंजु मराली।।
दोहा २९७
निरखि बिबेक बिलोचनन्हि सिथिल सनेहँ समाजु। करि प्रनामु बोले भरतु सुमिरि सीय रघुराजु।।
चौपाई २३७२
प्रभु पितु मातु सुह्रद गुर स्वामी। पूज्य परम हित अतंरजामी।।
चौपाई २३७३
सरल सुसाहिबु सील निधानू। प्रनतपाल सर्बग्य सुजानू।।
चौपाई २३७४
समरथ सरनागत हितकारी। गुनगाहकु अवगुन अघ हारी।।
चौपाई २३७५
स्वामि गोसाँइहि सरिस गोसाई। मोहि समान मैं साइँ दोहाई।।
चौपाई २३७६
प्रभु पितु बचन मोह बस पेली। आयउँ इहाँ समाजु सकेली।।
चौपाई २३७७
जग भल पोच ऊँच अरु नीचू। अमिअ अमरपद माहुरु मीचू।।
चौपाई २३७८
राम रजाइ मेट मन माहीं। देखा सुना कतहुँ कोउ नाहीं।।
चौपाई २३७९
सो मैं सब बिधि कीन्हि ढिठाई। प्रभु मानी सनेह सेवकाई।।
दोहा २९८
कृपाँ भलाई आपनी नाथ कीन्ह भल मोर। दूषन भे भूषन सरिस सुजसु चारु चहु ओर।।
चौपाई २३८०
राउरि रीति सुबानि बड़ाई। जगत बिदित निगमागम गाई।।
चौपाई २३८१
कूर कुटिल खल कुमति कलंकी। नीच निसील निरीस निसंकी।।
चौपाई २३८२
तेउ सुनि सरन सामुहें आए। सकृत प्रनामु किहें अपनाए।।
चौपाई २३८३
देखि दोष कबहुँ न उर आने। सुनि गुन साधु समाज बखाने।।
चौपाई २३८४
को साहिब सेवकहि नेवाजी। आपु समाज साज सब साजी।।
चौपाई २३८५
निज करतूति न समुझिअ सपनें। सेवक सकुच सोचु उर अपनें।।
चौपाई २३८६
सो गोसाइँ नहि दूसर कोपी। भुजा उठाइ कहउँ पन रोपी।।
चौपाई २३८७
पसु नाचत सुक पाठ प्रबीना। गुन गति नट पाठक आधीना।।
दोहा २९९
यों सुधारि सनमानि जन किए साधु सिरमोर। को कृपाल बिनु पालिहै बिरिदावलि बरजोर।।
चौपाई २३८८
सोक सनेहँ कि बाल सुभाएँ। आयउँ लाइ रजायसु बाएँ।।
चौपाई २३८९
तबहुँ कृपाल हेरि निज ओरा। सबहि भाँति भल मानेउ मोरा।।
चौपाई २३९०
देखेउँ पाय सुमंगल मूला। जानेउँ स्वामि सहज अनुकूला।।
चौपाई २३९१
बड़ें समाज बिलोकेउँ भागू। बड़ीं चूक साहिब अनुरागू।।
चौपाई २३९२
कृपा अनुग्रह अंगु अघाई। कीन्हि कृपानिधि सब अधिकाई।।
चौपाई २३९३
राखा मोर दुलार गोसाईं। अपनें सील सुभायँ भलाईं।।
चौपाई २३९४
नाथ निपट मैं कीन्हि ढिठाई। स्वामि समाज सकोच बिहाई।।
चौपाई २३९५
अबिनय बिनय जथारुचि बानी। छमिहि देउ अति आरति जानी।।
दोहा ३००
सुह्रद सुजान सुसाहिबहि बहुत कहब बड़ि खोरि। आयसु देइअ देव अब सबइ सुधारी मोरि।।
चौपाई २३९६
प्रभु पद पदुम पराग दोहाई। सत्य सुकृत सुख सीवँ सुहाई।।
चौपाई २३९७
सो करि कहउँ हिए अपने की। रुचि जागत सोवत सपने की।।
चौपाई २३९८
सहज सनेहँ स्वामि सेवकाई। स्वारथ छल फल चारि बिहाई।।
चौपाई २३९९
अग्या सम न सुसाहिब सेवा। सो प्रसादु जन पावै देवा।।
चौपाई २४००
अस कहि प्रेम बिबस भए भारी। पुलक सरीर बिलोचन बारी।।
चौपाई २४०१
प्रभु पद कमल गहे अकुलाई। समउ सनेहु न सो कहि जाई।।
चौपाई २४०२
कृपासिंधु सनमानि सुबानी। बैठाए समीप गहि पानी।।
चौपाई २४०३
भरत बिनय सुनि देखि सुभाऊ। सिथिल सनेहँ सभा रघुराऊ।।
छंद १२
रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी। मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।। भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से। तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।
सोरठा ३०१
देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब। मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।
चौपाई २४०४
कपट कुचालि सीवँ सुरराजू। पर अकाज प्रिय आपन काजू।।
चौपाई २४०५
काक समान पाकरिपु रीती। छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।।
चौपाई २४०६
प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला। सो उचाटु सब कें सिर मेला।।
चौपाई २४०७
सुरमायाँ सब लोग बिमोहे। राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।।
चौपाई २४०८
भय उचाट बस मन थिर नाहीं। छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।।
चौपाई २४०९
दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी। सरित सिंधु संगम जनु बारी।।
चौपाई २४१०
दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं। एक एक सन मरमु न कहहीं।।
चौपाई २४११
लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू। सरिस स्वान मघवान जुबानू।।
दोहा ३०२
भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ। लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।
चौपाई २४१२
कृपासिंधु लखि लोग दुखारे। निज सनेहँ सुरपति छल भारे।।
चौपाई २४१३
सभा राउ गुर महिसुर मंत्री। भरत भगति सब कै मति जंत्री।।
चौपाई २४१४
रामहि चितवत चित्र लिखे से। सकुचत बोलत बचन सिखे से।।
चौपाई २४१५
भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई। सुनत सुखद बरनत कठिनाई।।
चौपाई २४१६
जासु बिलोकि भगति लवलेसू। प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।।
चौपाई २४१७
महिमा तासु कहै किमि तुलसी। भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।।
चौपाई २४१८
आपु छोटि महिमा बड़ि जानी। कबिकुल कानि मानि सकुचानी।।
चौपाई २४१९
कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई। मति गति बाल बचन की नाई।।
दोहा ३०३
भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि। उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।
चौपाई २४२०
भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ। लघु मति चापलता कबि छमहूँ।।
चौपाई २४२१
कहत सुनत सति भाउ भरत को। सीय राम पद होइ न रत को।।
चौपाई २४२२
सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को। जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।।
चौपाई २४२३
देखि दयाल दसा सबही की। राम सुजान जानि जन जी की।।
चौपाई २४२४
धरम धुरीन धीर नय नागर। सत्य सनेह सील सुख सागर।।
चौपाई २४२५
देसु काल लखि समउ समाजू। नीति प्रीति पालक रघुराजू।।
चौपाई २४२६
बोले बचन बानि सरबसु से। हित परिनाम सुनत ससि रसु से।।
चौपाई २४२७
तात भरत तुम्ह धरम धुरीना। लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।
दोहा ३०४
करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात। गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।
चौपाई २४२८
जानहु तात तरनि कुल रीती। सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।।
चौपाई २४२९
समउ समाजु लाज गुरुजन की। उदासीन हित अनहित मन की।।
चौपाई २४३०
तुम्हहि बिदित सबही कर करमू। आपन मोर परम हित धरमू।।
चौपाई २४३१
मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा। तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।।
चौपाई २४३२
तात तात बिनु बात हमारी। केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।।
चौपाई २४३३
नतरु प्रजा परिजन परिवारू। हमहि सहित सबु होत खुआरू।।
चौपाई २४३४
जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू। जग केहि कहहु न होइ कलेसू।।
चौपाई २४३५
तस उतपातु तात बिधि कीन्हा। मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।
दोहा ३०५
राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम। गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।
चौपाई २४३६
सहित समाज तुम्हार हमारा। घर बन गुर प्रसाद रखवारा।।
चौपाई २४३७
मातु पिता गुर स्वामि निदेसू। सकल धरम धरनीधर सेसू।।
चौपाई २४३८
सो तुम्ह करहु करावहु मोहू। तात तरनिकुल पालक होहू।।
चौपाई २४३९
साधक एक सकल सिधि देनी। कीरति सुगति भूतिमय बेनी।।
चौपाई २४४०
सो बिचारि सहि संकटु भारी। करहु प्रजा परिवारु सुखारी।।
चौपाई २४४१
बाँटी बिपति सबहिं मोहि भाई। तुम्हहि अवधि भरि बड़ि कठिनाई।।
चौपाई २४४२
जानि तुम्हहि मृदु कहउँ कठोरा। कुसमयँ तात न अनुचित मोरा।।
चौपाई २४४३
होहिं कुठायँ सुबंधु सुहाए। ओड़िअहिं हाथ असनिहु के घाए।।
दोहा ३०६
सेवक कर पद नयन से मुख सो साहिबु होइ। तुलसी प्रीति कि रीति सुनि सुकबि सराहहिं सोइ ॥
चौपाई २४४४
सभा सकल सुनि रघुबर बानी। प्रेम पयोधि अमिअ जनु सानी।।
चौपाई २४४५
सिथिल समाज सनेह समाधी। देखि दसा चुप सारद साधी।।
चौपाई २४४६
भरतहि भयउ परम संतोषू। सनमुख स्वामि बिमुख दुख दोषू।।
चौपाई २४४७
मुख प्रसन्न मन मिटा बिषादू। भा जनु गूँगेहि गिरा प्रसादू।।
चौपाई २४४८
कीन्ह सप्रेम प्रनामु बहोरी। बोले पानि पंकरुह जोरी।।
चौपाई २४४९
नाथ भयउ सुखु साथ गए को। लहेउँ लाहु जग जनमु भए को।।
चौपाई २४५०
अब कृपाल जस आयसु होई। करौं सीस धरि सादर सोई।।
चौपाई २४५१
सो अवलंब देव मोहि देई। अवधि पारु पावौं जेहि सेई।।
दोहा ३०७
देव देव अभिषेक हित गुर अनुसासनु पाइ। आनेउँ सब तीरथ सलिलु तेहि कहँ काह रजाइ।।
चौपाई २४५२
एकु मनोरथु बड़ मन माहीं। सभयँ सकोच जात कहि नाहीं।।
चौपाई २४५३
कहहु तात प्रभु आयसु पाई। बोले बानि सनेह सुहाई।।
चौपाई २४५४
चित्रकूट सुचि थल तीरथ बन। खग मृग सर सरि निर्झर गिरिगन।।
चौपाई २४५५
प्रभु पद अंकित अवनि बिसेषी। आयसु होइ त आवौं देखी।।
चौपाई २४५६
अवसि अत्रि आयसु सिर धरहू। तात बिगतभय कानन चरहू।।
चौपाई २४५७
मुनि प्रसाद बनु मंगल दाता। पावन परम सुहावन भ्राता।।
चौपाई २४५८
रिषिनायकु जहँ आयसु देहीं। राखेहु तीरथ जलु थल तेहीं।।
चौपाई २४५९
सुनि प्रभु बचन भरत सुख पावा। मुनि पद कमल मुदित सिरु नावा।।
दोहा ३०८
भरत राम संबादु सुनि सकल सुमंगल मूल। सुर स्वारथी सराहि कुल बरषत सुरतरु फूल।।
चौपाई २४६०
धन्य भरत जय राम गोसाईं। कहत देव हरषत बरिआई।
चौपाई २४६१
मुनि मिथिलेस सभाँ सब काहू। भरत बचन सुनि भयउ उछाहू।।
चौपाई २४६२
भरत राम गुन ग्राम सनेहू। पुलकि प्रसंसत राउ बिदेहू।।
चौपाई २४६३
सेवक स्वामि सुभाउ सुहावन। नेमु पेमु अति पावन पावन।।
चौपाई २४६४
मति अनुसार सराहन लागे। सचिव सभासद सब अनुरागे।।
चौपाई २४६५
सुनि सुनि राम भरत संबादू। दुहु समाज हियँ हरषु बिषादू।।
चौपाई २४६६
राम मातु दुखु सुखु सम जानी। कहि गुन राम प्रबोधीं रानी।।
चौपाई २४६७
एक कहहिं रघुबीर बड़ाई। एक सराहत भरत भलाई।।
दोहा ३०९
अत्रि कहेउ तब भरत सन सैल समीप सुकूप। राखिअ तीरथ तोय तहँ पावन अमिअ अनूप।।
चौपाई २४६८
भरत अत्रि अनुसासन पाई। जल भाजन सब दिए चलाई।।
चौपाई २४६९
सानुज आपु अत्रि मुनि साधू। सहित गए जहँ कूप अगाधू।।
चौपाई २४७०
पावन पाथ पुन्यथल राखा। प्रमुदित प्रेम अत्रि अस भाषा।।
चौपाई २४७१
तात अनादि सिद्ध थल एहू। लोपेउ काल बिदित नहिं केहू।।
चौपाई २४७२
तब सेवकन्ह सरस थलु देखा। किन्ह सुजल हित कूप बिसेषा।।
चौपाई २४७३
बिधि बस भयउ बिस्व उपकारू। सुगम अगम अति धरम बिचारू।।
चौपाई २४७४
भरतकूप अब कहिहहिं लोगा। अति पावन तीरथ जल जोगा।।
चौपाई २४७५
प्रेम सनेम निमज्जत प्रानी। होइहहिं बिमल करम मन बानी।।
दोहा ३१०
कहत कूप महिमा सकल गए जहाँ रघुराउ। अत्रि सुनायउ रघुबरहि तीरथ पुन्य प्रभाउ।।
चौपाई २४७६
कहत धरम इतिहास सप्रीती। भयउ भोरु निसि सो सुख बीती।।
चौपाई २४७७
नित्य निबाहि भरत दोउ भाई। राम अत्रि गुर आयसु पाई।।
चौपाई २४७८
सहित समाज साज सब सादें। चले राम बन अटन पयादें।।
चौपाई २४७९
कोमल चरन चलत बिनु पनहीं। भइ मृदु भूमि सकुचि मन मनहीं।।
चौपाई २४८०
कुस कंटक काँकरीं कुराईं। कटुक कठोर कुबस्तु दुराईं।।
चौपाई २४८१
महि मंजुल मृदु मारग कीन्हे। बहत समीर त्रिबिध सुख लीन्हे।।
चौपाई २४८२
सुमन बरषि सुर घन करि छाहीं। बिटप फूलि फलि तृन मृदुताहीं।।
चौपाई २४८३
मृग बिलोकि खग बोलि सुबानी। सेवहिं सकल राम प्रिय जानी।।
दोहा ३११
सुलभ सिद्धि सब प्राकृतहु राम कहत जमुहात। राम प्रान प्रिय भरत कहुँ यह न होइ बड़ि बात।।
चौपाई २४८४
एहि बिधि भरतु फिरत बन माहीं। नेमु प्रेमु लखि मुनि सकुचाहीं।।
चौपाई २४८५
पुन्य जलाश्रय भूमि बिभागा। खग मृग तरु तृन गिरि बन बागा।।
चौपाई २४८६
चारु बिचित्र पबित्र बिसेषी। बूझत भरतु दिब्य सब देखी।।
चौपाई २४८७
सुनि मन मुदित कहत रिषिराऊ। हेतु नाम गुन पुन्य प्रभाऊ।।
चौपाई २४८८
कतहुँ निमज्जन कतहुँ प्रनामा। कतहुँ बिलोकत मन अभिरामा।।
चौपाई २४८९
कतहुँ बैठि मुनि आयसु पाई। सुमिरत सीय सहित दोउ भाई।।
चौपाई २४९०
देखि सुभाउ सनेहु सुसेवा। देहिं असीस मुदित बनदेवा।।
चौपाई २४९१
फिरहिं गएँ दिनु पहर अढ़ाई। प्रभु पद कमल बिलोकहिं आई।।
दोहा ३१२
देखे थल तीरथ सकल भरत पाँच दिन माझ। कहत सुनत हरि हर सुजसु गयउ दिवसु भइ साँझ।।
चौपाई २४९२
भोर न्हाइ सबु जुरा समाजू। भरत भूमिसुर तेरहुति राजू।।
चौपाई २४९३
भल दिन आजु जानि मन माहीं। रामु कृपाल कहत सकुचाहीं।।
चौपाई २४९४
गुर नृप भरत सभा अवलोकी। सकुचि राम फिरि अवनि बिलोकी।।
चौपाई २४९५
सील सराहि सभा सब सोची। कहुँ न राम सम स्वामि सँकोची।।
चौपाई २४९६
भरत सुजान राम रुख देखी। उठि सप्रेम धरि धीर बिसेषी।।
चौपाई २४९७
करि दंडवत कहत कर जोरी। राखीं नाथ सकल रुचि मोरी।।
चौपाई २४९८
मोहि लगि सहेउ सबहिं संतापू। बहुत भाँति दुखु पावा आपू।।
चौपाई २४९९
अब गोसाइँ मोहि देउ रजाई। सेवौं अवध अवधि भरि जाई।।
दोहा ३१३
जेहिं उपाय पुनि पाय जनु देखै दीनदयाल। सो सिख देइअ अवधि लगि कोसलपाल कृपाल।।
चौपाई २५००
पुरजन परिजन प्रजा गोसाई। सब सुचि सरस सनेहँ सगाई।।
चौपाई २५०१
राउर बदि भल भव दुख दाहू। प्रभु बिनु बादि परम पद लाहू।।
चौपाई २५०२
स्वामि सुजानु जानि सब ही की। रुचि लालसा रहनि जन जी की।।
चौपाई २५०३
प्रनतपालु पालिहि सब काहू। देउ दुहू दिसि ओर निबाहू।।
चौपाई २५०४
अस मोहि सब बिधि भूरि भरोसो। किएँ बिचारु न सोचु खरो सो।।
चौपाई २५०५
आरति मोर नाथ कर छोहू। दुहुँ मिलि कीन्ह ढीठु हठि मोहू।।
चौपाई २५०६
यह बड़ दोषु दूरि करि स्वामी। तजि सकोच सिखइअ अनुगामी।।
चौपाई २५०७
भरत बिनय सुनि सबहिं प्रसंसी। खीर नीर बिबरन गति हंसी।।
दोहा ३१४
दीनबंधु सुनि बंधु के बचन दीन छलहीन। देस काल अवसर सरिस बोले रामु प्रबीन।।
चौपाई २५०८
तात तुम्हारि मोरि परिजन की। चिंता गुरहि नृपहि घर बन की।।
चौपाई २५०९
माथे पर गुर मुनि मिथिलेसू। हमहि तुम्हहि सपनेहुँ न कलेसू।।
चौपाई २५१०
मोर तुम्हार परम पुरुषारथु। स्वारथु सुजसु धरमु परमारथु।।
चौपाई २५११
पितु आयसु पालिहिं दुहु भाई। लोक बेद भल भूप भलाई।।
चौपाई २५१२
गुर पितु मातु स्वामि सिख पालें। चलेहुँ कुमग पग परहिं न खालें।।
चौपाई २५१३
अस बिचारि सब सोच बिहाई। पालहु अवध अवधि भरि जाई।।
चौपाई २५१४
देसु कोसु परिजन परिवारू। गुर पद रजहिं लाग छरुभारू।।
चौपाई २५१५
तुम्ह मुनि मातु सचिव सिख मानी। पालेहु पुहुमि प्रजा रजधानी।।
दोहा ३१५
मुखिआ मुखु सो चाहिऐ खान पान कहुँ एक। पालइ पोषइ सकल अँग तुलसी सहित बिबेक ॥
चौपाई २५१६
राजधरम सरबसु एतनोई। जिमि मन माहँ मनोरथ गोई।।
चौपाई २५१७
बंधु प्रबोधु कीन्ह बहु भाँती। बिनु अधार मन तोषु न साँती।।
चौपाई २५१८
भरत सील गुर सचिव समाजू। सकुच सनेह बिबस रघुराजू।।
चौपाई २५१९
प्रभु करि कृपा पाँवरीं दीन्हीं। सादर भरत सीस धरि लीन्हीं।।
चौपाई २५२०
चरनपीठ करुनानिधान के। जनु जुग जामिक प्रजा प्रान के।।
चौपाई २५२१
संपुट भरत सनेह रतन के। आखर जुग जुन जीव जतन के।।
चौपाई २५२२
कुल कपाट कर कुसल करम के। बिमल नयन सेवा सुधरम के।।
चौपाई २५२३
भरत मुदित अवलंब लहे तें। अस सुख जस सिय रामु रहे तें।।
दोहा ३१६
मागेउ बिदा प्रनामु करि राम लिए उर लाइ। लोग उचाटे अमरपति कुटिल कुअवसरु पाइ।।
चौपाई २५२४
सो कुचालि सब कहँ भइ नीकी। अवधि आस सम जीवनि जी की।।
चौपाई २५२५
नतरु लखन सिय सम बियोगा। हहरि मरत सब लोग कुरोगा।।
चौपाई २५२६
रामकृपाँ अवरेब सुधारी। बिबुध धारि भइ गुनद गोहारी।।
चौपाई २५२७
भेंटत भुज भरि भाइ भरत सो। राम प्रेम रसु कहि न परत सो।।
चौपाई २५२८
तन मन बचन उमग अनुरागा। धीर धुरंधर धीरजु त्यागा।।
चौपाई २५२९
बारिज लोचन मोचत बारी। देखि दसा सुर सभा दुखारी।।
चौपाई २५३०
मुनिगन गुर धुर धीर जनक से। ग्यान अनल मन कसें कनक से।।
चौपाई २५३१
जे बिरंचि निरलेप उपाए। पदुम पत्र जिमि जग जल जाए।।
दोहा ३१७
तेउ बिलोकि रघुबर भरत प्रीति अनूप अपार। भए मगन मन तन बचन सहित बिराग बिचार।।
चौपाई २५३२
जहाँ जनक गुर मति भोरी। प्राकृत प्रीति कहत बड़ि खोरी।।
चौपाई २५३३
बरनत रघुबर भरत बियोगू। सुनि कठोर कबि जानिहि लोगू।।
चौपाई २५३४
सो सकोच रसु अकथ सुबानी। समउ सनेहु सुमिरि सकुचानी।।
चौपाई २५३५
भेंटि भरत रघुबर समुझाए। पुनि रिपुदवनु हरषि हियँ लाए।।
चौपाई २५३६
सेवक सचिव भरत रुख पाई। निज निज काज लगे सब जाई।।
चौपाई २५३७
सुनि दारुन दुखु दुहूँ समाजा। लगे चलन के साजन साजा।।
चौपाई २५३८
प्रभु पद पदुम बंदि दोउ भाई। चले सीस धरि राम रजाई।।
चौपाई २५३९
मुनि तापस बनदेव निहोरी। सब सनमानि बहोरि बहोरी।।
दोहा ३१८
लखनहि भेंटि प्रनामु करि सिर धरि सिय पद धूरि। चले सप्रेम असीस सुनि सकल सुमंगल मूरि।।
चौपाई २५४०
सानुज राम नृपहि सिर नाई। कीन्हि बहुत बिधि बिनय बड़ाई।।
चौपाई २५४१
देव दया बस बड़ दुखु पायउ। सहित समाज काननहिं आयउ।।
चौपाई २५४२
पुर पगु धारिअ देइ असीसा। कीन्ह धीर धरि गवनु महीसा।।
चौपाई २५४३
मुनि महिदेव साधु सनमाने। बिदा किए हरि हर सम जाने।।
चौपाई २५४४
सासु समीप गए दोउ भाई। फिरे बंदि पग आसिष पाई।।
चौपाई २५४५
कौसिक बामदेव जाबाली। पुरजन परिजन सचिव सुचाली।।
चौपाई २५४६
जथा जोगु करि बिनय प्रनामा। बिदा किए सब सानुज रामा।।
चौपाई २५४७
नारि पुरुष लघु मध्य बड़ेरे। सब सनमानि कृपानिधि फेरे।।
दोहा ३१९
भरत मातु पद बंदि प्रभु सुचि सनेहँ मिलि भेंटि। बिदा कीन्ह सजि पालकी सकुच सोच सब मेटि।।
चौपाई २५४८
परिजन मातु पितहि मिलि सीता। फिरी प्रानप्रिय प्रेम पुनीता।।
चौपाई २५४९
करि प्रनामु भेंटी सब सासू। प्रीति कहत कबि हियँ न हुलासू।।
चौपाई २५५०
सुनि सिख अभिमत आसिष पाई। रही सीय दुहु प्रीति समाई।।
चौपाई २५५१
रघुपति पटु पालकीं मगाईं। करि प्रबोधु सब मातु चढ़ाई।।
चौपाई २५५२
बार बार हिलि मिलि दुहु भाई। सम सनेहँ जननी पहुँचाई।।
चौपाई २५५३
साजि बाजि गज बाहन नाना। भरत भूप दल कीन्ह पयाना।।
चौपाई २५५४
हृदयँ रामु सिय लखन समेता। चले जाहिं सब लोग अचेता।।
चौपाई २५५५
बसह बाजि गज पसु हियँ हारें। चले जाहिं परबस मन मारें।।
दोहा ३२०
गुर गुरतिय पद बंदि प्रभु सीता लखन समेत। फिरे हरष बिसमय सहित आए परन निकेत।।
चौपाई २५५६
बिदा कीन्ह सनमानि निषादू। चलेउ हृदयँ बड़ बिरह बिषादू।।
चौपाई २५५७
कोल किरात भिल्ल बनचारी। फेरे फिरे जोहारि जोहारी।।
चौपाई २५५८
प्रभु सिय लखन बैठि बट छाहीं। प्रिय परिजन बियोग बिलखाहीं।।
चौपाई २५५९
भरत सनेह सुभाउ सुबानी। प्रिया अनुज सन कहत बखानी।।
चौपाई २५६०
प्रीति प्रतीति बचन मन करनी। श्रीमुख राम प्रेम बस बरनी।।
चौपाई २५६१
तेहि अवसर खग मृग जल मीना। चित्रकूट चर अचर मलीना।।
चौपाई २५६२
बिबुध बिलोकि दसा रघुबर की। बरषि सुमन कहि गति घर घर की।।
चौपाई २५६३
प्रभु प्रनामु करि दीन्ह भरोसो। चले मुदित मन डर न खरो सो।।
दोहा ३२१
सानुज सीय समेत प्रभु राजत परन कुटीर। भगति ग्यानु बैराग्य जनु सोहत धरें सरीर।।
चौपाई २५६४
मुनि महिसुर गुर भरत भुआलू। राम बिरहँ सबु साजु बिहालू।।
चौपाई २५६५
प्रभु गुन ग्राम गनत मन माहीं। सब चुपचाप चले मग जाहीं।।
चौपाई २५६६
जमुना उतरि पार सबु भयऊ। सो बासरु बिनु भोजन गयऊ।।
चौपाई २५६७
उतरि देवसरि दूसर बासू। रामसखाँ सब कीन्ह सुपासू।।
चौपाई २५६८
सई उतरि गोमतीं नहाए। चौथें दिवस अवधपुर आए।
चौपाई २५६९
जनकु रहे पुर बासर चारी। राज काज सब साज सँभारी।।
चौपाई २५७०
सौंपि सचिव गुर भरतहि राजू। तेरहुति चले साजि सबु साजू।।
चौपाई २५७१
नगर नारि नर गुर सिख मानी। बसे सुखेन राम रजधानी।।
दोहा ३२२
राम दरस लगि लोग सब करत नेम उपबास। तजि तजि भूषन भोग सुख जिअत अवधि कीं आस।।
चौपाई २५७२
सचिव सुसेवक भरत प्रबोधे। निज निज काज पाइ पाइ सिख ओधे।।
चौपाई २५७३
पुनि सिख दीन्ह बोलि लघु भाई। सौंपी सकल मातु सेवकाई।।
चौपाई २५७४
भूसुर बोलि भरत कर जोरे। करि प्रनाम बय बिनय निहोरे।।
चौपाई २५७५
ऊँच नीच कारजु भल पोचू। आयसु देब न करब सँकोचू।।
चौपाई २५७६
परिजन पुरजन प्रजा बोलाए। समाधानु करि सुबस बसाए।।
चौपाई २५७७
सानुज गे गुर गेहँ बहोरी। करि दंडवत कहत कर जोरी।।
चौपाई २५७८
आयसु होइ त रहौं सनेमा। बोले मुनि तन पुलकि सपेमा।।
चौपाई २५७९
समुझव कहब करब तुम्ह जोई। धरम सारु जग होइहि सोई।।
दोहा ३२३
सुनि सिख पाइ असीस बड़ि गनक बोलि दिनु साधि। सिंघासन प्रभु पादुका बैठारे निरुपाधि।।
चौपाई २५८०
राम मातु गुर पद सिरु नाई। प्रभु पद पीठ रजायसु पाई।।
चौपाई २५८१
नंदिगावँ करि परन कुटीरा। कीन्ह निवासु धरम धुर धीरा।।
चौपाई २५८२
जटाजूट सिर मुनिपट धारी। महि खनि कुस साँथरी सँवारी।।
चौपाई २५८३
असन बसन बासन ब्रत नेमा। करत कठिन रिषिधरम सप्रेमा।।
चौपाई २५८४
भूषन बसन भोग सुख भूरी। मन तन बचन तजे तिन तूरी।।
चौपाई २५८५
अवध राजु सुर राजु सिहाई। दसरथ धनु सुनि धनदु लजाई।।
चौपाई २५८६
तेहिं पुर बसत भरत बिनु रागा। चंचरीक जिमि चंपक बागा।।
चौपाई २५८७
रमा बिलासु राम अनुरागी। तजत बमन जिमि जन बड़भागी।।
दोहा ३२४
राम पेम भाजन भरतु बड़े न एहिं करतूति। चातक हंस सराहिअत टेंक बिबेक बिभूति।।
चौपाई २५८८
देह दिनहुँ दिन दूबरि होई। घटइ तेजु बलु मुखछबि सोई।।
चौपाई २५८९
नित नव राम प्रेम पनु पीना। बढ़त धरम दलु मनु न मलीना।।
चौपाई २५९०
जिमि जलु निघटत सरद प्रकासे। बिलसत बेतस बनज बिकासे।।
चौपाई २५९१
सम दम संजम नियम उपासा। नखत भरत हिय बिमल अकासा।।
चौपाई २५९२
ध्रुव बिस्वास अवधि राका सी। स्वामि सुरति सुरबीथि बिकासी।।
चौपाई २५९३
राम पेम बिधु अचल अदोषा। सहित समाज सोह नित चोखा।।
चौपाई २५९४
भरत रहनि समुझनि करतूती। भगति बिरति गुन बिमल बिभूती।।
चौपाई २५९५
बरनत सकल सुकचि सकुचाहीं। सेस गनेस गिरा गमु नाहीं।।
दोहा ३२५
नित पूजत प्रभु पाँवरी प्रीति न हृदयँ समाति।। मागि मागि आयसु करत राज काज बहु भाँति।।

Contributors

𑂄𑂠𑂩𑂹𑂬 𑂫𑂩𑂹𑂧𑂰
सामुदायिक संरक्षण / Community Custodianship

इस अध्याय की अनुवाद स्थिति

Chapter Translation Coverage & Stewardship

यह अध्याय पूर्णतः अनूदित है! आप पाठ की प्रामाणिकता हेतु संशोधन या समीक्षा प्रस्तुत कर सकते हैं।

अनुवाद पूर्णता / Completion: 100% 2933/2933 छंद अनूदित