श्रीरामचरितमानस

उत्तरकाण्ड

Back to Work अवधी (Awadhi)
श्लोक १
केकीकण्ठाभनीलं सुरवरविलसद्विप्रपादाब्जचिह्नं शोभाढ्यं पीतवस्त्रं सरसिजनयनं सर्वदा सुप्रसन्नम्। पाणौ नाराचचापं कपिनिकरयुतं बन्धुना सेव्यमानं नौमीड्यं जानकीशं रघुवरमनिशं पुष्पकारूढरामम्।।
श्लोक २
कोसलेन्द्रपदकञ्जमञ्जुलौ कोमलावजमहेशवन्दितौ। जानकीकरसरोजलालितौ चिन्तकस्य मनभृङ्गसड्गिनौ।।
श्लोक ३
कुन्दइन्दुदरगौरसुन्दरं अम्बिकापतिमभीष्टसिद्धिदम्। कारुणीककलकञ्जलोचनं नौमि शंकरमनंगमोचनम्।।
दोहा १
रहा एक दिन अवधि कर अति आरत पुर लोग। जहँ तहँ सोचहिं नारि नर कृस तन राम बियोग।। सगुन होहिं सुंदर सकल मन प्रसन्न सब केर। प्रभु आगवन जनाव जनु नगर रम्य चहुँ फेर।। कौसल्यादि मातु सब मन अनंद अस होइ। आयउ प्रभु श्री अनुज जुत कहन चहत अब कोइ।। भरत नयन भुज दच्छिन फरकत बारहिं बार। जानि सगुन मन हरष अति लागे करन बिचार।।
चौपाई १
रहेउ एक दिन अवधि अधारा। समुझत मन दुख भयउ अपारा।।
चौपाई २
कारन कवन नाथ नहिं आयउ। जानि कुटिल किधौं मोहि बिसरायउ।।
चौपाई ३
अहह धन्य लछिमन बड़भागी। राम पदारबिंदु अनुरागी।।
चौपाई ४
कपटी कुटिल मोहि प्रभु चीन्हा। ताते नाथ संग नहिं लीन्हा।।
चौपाई ५
जौं करनी समुझै प्रभु मोरी। नहिं निस्तार कलप सत कोरी।।
चौपाई ६
जन अवगुन प्रभु मान न काऊ। दीन बंधु अति मृदुल सुभाऊ।।
चौपाई ७
मोरि जियँ भरोस दृढ़ सोई। मिलिहहिं राम सगुन सुभ होई।।
चौपाई ८
बीतें अवधि रहहि जौं प्राना। अधम कवन जग मोहि समाना।।
दोहा २
राम बिरह सागर महँ भरत मगन मन होत। बिप्र रूप धरि पवन सुत आइ गयउ जनु पोत।।
सोरठा ३
बैठि देखि कुसासन जटा मुकुट कृस गात। राम राम रघुपति जपत स्त्रवत नयन जलजात।।
चौपाई ९
देखत हनूमान अति हरषेउ। पुलक गात लोचन जल बरषेउ।।
चौपाई १०
मन महँ बहुत भाँति सुख मानी। बोलेउ श्रवन सुधा सम बानी।।
चौपाई ११
जासु बिरहँ सोचहु दिन राती। रटहु निरंतर गुन गन पाँती।।
चौपाई १२
रघुकुल तिलक सुजन सुखदाता। आयउ कुसल देव मुनि त्राता।।
चौपाई १३
रिपु रन जीति सुजस सुर गावत। सीता सहित अनुज प्रभु आवत।।
चौपाई १४
सुनत बचन बिसरे सब दूखा। तृषावंत जिमि पाइ पियूषा।।
चौपाई १५
को तुम्ह तात कहाँ ते आए। मोहि परम प्रिय बचन सुनाए।।
चौपाई १६
मारुत सुत मैं कपि हनुमाना। नामु मोर सुनु कृपानिधाना।।
चौपाई १७
दीनबंधु रघुपति कर किंकर। सुनत भरत भेंटेउ उठि सादर।।
चौपाई १८
मिलत प्रेम नहिं हृदयँ समाता। नयन स्त्रवत जल पुलकित गाता।।
चौपाई १९
कपि तव दरस सकल दुख बीते। मिले आजु मोहि राम पिरीते।।
चौपाई २०
बार बार बूझी कुसलाता। तो कहुँ देउँ काह सुनु भ्राता।।
चौपाई २१
एहि संदेस सरिस जग माहीं। करि बिचार देखेउँ कछु नाहीं।।
चौपाई २२
नाहिन तात उरिन मैं तोही। अब प्रभु चरित सुनावहु मोही।।
चौपाई २३
तब हनुमंत नाइ पद माथा। कहे सकल रघुपति गुन गाथा।।
चौपाई २४
कहु कपि कबहुँ कृपाल गोसाईं। सुमिरहिं मोहि दास की नाईं।।
छंद १
निज दास ज्यों रघुबंसभूषन कबहुँ मम सुमिरन कर् यो। सुनि भरत बचन बिनीत अति कपि पुलकित तन चरनन्हि पर् यो।। रघुबीर निज मुख जासु गुन गन कहत अग जग नाथ जो। काहे न होइ बिनीत परम पुनीत सदगुन सिंधु सो।।
दोहा ४
राम प्रान प्रिय नाथ तुम्ह सत्य बचन मम तात। पुनि पुनि मिलत भरत सुनि हरष न हृदयँ समात।।
सोरठा ५
भरत चरन सिरु नाइ तुरित गयउ कपि राम पहिं। कही कुसल सब जाइ हरषि चलेउ प्रभु जान चढ़ि।।
चौपाई २५
हरषि भरत कोसलपुर आए। समाचार सब गुरहि सुनाए।।
चौपाई २६
पुनि मंदिर महँ बात जनाई। आवत नगर कुसल रघुराई।।
चौपाई २७
सुनत सकल जननीं उठि धाईं। कहि प्रभु कुसल भरत समुझाई।।
चौपाई २८
समाचार पुरबासिन्ह पाए। नर अरु नारि हरषि सब धाए।।
चौपाई २९
दधि दुर्बा रोचन फल फूला। नव तुलसी दल मंगल मूला।।
चौपाई ३०
भरि भरि हेम थार भामिनी। गावत चलिं सिंधु सिंधुरगामिनी।।
चौपाई ३१
जे जैसेहिं तैसेहिं उटि धावहिं। बाल बृद्ध कहँ संग न लावहिं।।
चौपाई ३२
एक एकन्ह कहँ बूझहिं भाई। तुम्ह देखे दयाल रघुराई।।
चौपाई ३३
अवधपुरी प्रभु आवत जानी। भई सकल सोभा कै खानी।।
चौपाई ३४
बहइ सुहावन त्रिबिध समीरा। भइ सरजू अति निर्मल नीरा।।
दोहा ६
हरषित गुर परिजन अनुज भूसुर बृंद समेत। चले भरत मन प्रेम अति सन्मुख कृपानिकेत।।
सोरठा ७
बहुतक चढ़ी अटारिन्ह निरखहिं गगन बिमान। देखि मधुर सुर हरषित करहिं सुमंगल गान।।
सोरठा ८
राका ससि रघुपति पुर सिंधु देखि हरषान। बढ़यो कोलाहल करत जनु नारि तरंग समान।।
चौपाई ३५
इहाँ भानुकुल कमल दिवाकर। कपिन्ह देखावत नगर मनोहर।।
चौपाई ३६
सुनु कपीस अंगद लंकेसा। पावन पुरी रुचिर यह देसा।।
चौपाई ३७
जद्यपि सब बैकुंठ बखाना। बेद पुरान बिदित जगु जाना।।
चौपाई ३८
अवधपुरी सम प्रिय नहिं सोऊ। यह प्रसंग जानइ कोउ कोऊ।।
चौपाई ३९
जन्मभूमि मम पुरी सुहावनि। उत्तर दिसि बह सरजू पावनि।।
चौपाई ४०
जा मज्जन ते बिनहिं प्रयासा। मम समीप नर पावहिं बासा।।
चौपाई ४१
अति प्रिय मोहि इहाँ के बासी। मम धामदा पुरी सुख रासी।।
चौपाई ४२
हरषे सब कपि सुनि प्रभु बानी। धन्य अवध जो राम बखानी।।
दोहा ९
आवत देखि लोग सब कृपासिंधु भगवान। नगर निकट प्रभु प्रेरेउ उतरेउ भूमि बिमान।।
सोरठा १०
उतरि कहेउ प्रभु पुष्पकहि तुम्ह कुबेर पहिं जाहु। प्रेरित राम चलेउ सो हरषु बिरहु अति ताहु।।
चौपाई ४३
आए भरत संग सब लोगा। कृस तन श्रीरघुबीर बियोगा।।
चौपाई ४४
बामदेव बसिष्ठ मुनिनायक। देखे प्रभु महि धरि धनु सायक।।
चौपाई ४५
धाइ धरे गुर चरन सरोरुह। अनुज सहित अति पुलक तनोरुह।।
चौपाई ४६
भेंटि कुसल बूझी मुनिराया। हमरें कुसल तुम्हारिहिं दाया।।
चौपाई ४७
सकल द्विजन्ह मिलि नायउ माथा। धर्म धुरंधर रघुकुलनाथा।।
चौपाई ४८
गहे भरत पुनि प्रभु पद पंकज। नमत जिन्हहि सुर मुनि संकर अज।।
चौपाई ४९
परे भूमि नहिं उठत उठाए। बर करि कृपासिंधु उर लाए।।
चौपाई ५०
स्यामल गात रोम भए ठाढ़े। नव राजीव नयन जल बाढ़े।।
छंद २
राजीव लोचन स्त्रवत जल तन ललित पुलकावलि बनी। अति प्रेम हृदयँ लगाइ अनुजहि मिले प्रभु त्रिभुअन धनी।। प्रभु मिलत अनुजहि सोह मो पहिं जाति नहिं उपमा कही। जनु प्रेम अरु सिंगार तनु धरि मिले बर सुषमा लही।।1।। बूझत कृपानिधि कुसल भरतहि बचन बेगि न आवई। सुनु सिवा सो सुख बचन मन ते भिन्न जान जो पावई।। अब कुसल कौसलनाथ आरत जानि जन दरसन दियो। बूड़त बिरह बारीस कृपानिधान मोहि कर गहि लियो।।
दोहा ११
पुनि प्रभु हरषि सत्रुहन भेंटे हृदयँ लगाइ। लछिमन भरत मिले तब परम प्रेम दोउ भाइ।।
चौपाई ५१
भरतानुज लछिमन पुनि भेंटे। दुसह बिरह संभव दुख मेटे।।
चौपाई ५२
सीता चरन भरत सिरु नावा। अनुज समेत परम सुख पावा।।
चौपाई ५३
प्रभु बिलोकि हरषे पुरबासी। जनित बियोग बिपति सब नासी।।
चौपाई ५४
प्रेमातुर सब लोग निहारी। कौतुक कीन्ह कृपाल खरारी।।
चौपाई ५५
अमित रूप प्रगटे तेहि काला। जथाजोग मिले सबहि कृपाला।।
चौपाई ५६
कृपादृष्टि रघुबीर बिलोकी। किए सकल नर नारि बिसोकी।।
चौपाई ५७
छन महिं सबहि मिले भगवाना। उमा मरम यह काहुँ न जाना।।
चौपाई ५८
एहि बिधि सबहि सुखी करि रामा। आगें चले सील गुन धामा।।
चौपाई ५९
कौसल्यादि मातु सब धाई। निरखि बच्छ जनु धेनु लवाई।।
छंद ३
जनु धेनु बालक बच्छ तजि गृहँ चरन बन परबस गईं। दिन अंत पुर रुख स्त्रवत थन हुंकार करि धावत भई।। अति प्रेम सब मातु भेटीं बचन मृदु बहुबिधि कहे। गइ बिषम बियोग भव तिन्ह हरष सुख अगनित लहे।।
दोहा १२
भेटेउ तनय सुमित्राँ राम चरन रति जानि। रामहि मिलत कैकेई हृदयँ बहुत सकुचानि।।
दोहा १३
लछिमन सब मातन्ह मिलि हरषे आसिष पाइ। कैकेइ कहँ पुनि पुनि मिले मन कर छोभु न जाइ।।
चौपाई ६०
सासुन्ह सबनि मिली बैदेही। चरनन्हि लागि हरषु अति तेही।।
चौपाई ६१
देहिं असीस बूझि कुसलाता। होइ अचल तुम्हार अहिवाता।।
चौपाई ६२
सब रघुपति मुख कमल बिलोकहिं। मंगल जानि नयन जल रोकहिं।।
चौपाई ६३
कनक थार आरति उतारहिं। बार बार प्रभु गात निहारहिं।।
चौपाई ६४
नाना भाँति निछावरि करहीं। परमानंद हरष उर भरहीं।।
चौपाई ६५
कौसल्या पुनि पुनि रघुबीरहि। चितवति कृपासिंधु रनधीरहि।।
चौपाई ६६
हृदयँ बिचारति बारहिं बारा। कवन भाँति लंकापति मारा।।
चौपाई ६७
अति सुकुमार जुगल मेरे बारे। निसिचर सुभट महाबल भारे।।
दोहा १४
लछिमन अरु सीता सहित प्रभुहि बिलोकति मातु। परमानंद मगन मन पुनि पुनि पुलकित गातु।।
चौपाई ६८
लंकापति कपीस नल नीला। जामवंत अंगद सुभसीला।।
चौपाई ६९
हनुमदादि सब बानर बीरा। धरे मनोहर मनुज सरीरा।।
चौपाई ७०
भरत सनेह सील ब्रत नेमा। सादर सब बरनहिं अति प्रेमा।।
चौपाई ७१
देखि नगरबासिन्ह कै रीती। सकल सराहहि प्रभु पद प्रीती।।
चौपाई ७२
पुनि रघुपति सब सखा बोलाए। मुनि पद लागहु सकल सिखाए।।
चौपाई ७३
गुर बसिष्ट कुलपूज्य हमारे। इन्ह की कृपाँ दनुज रन मारे।।
चौपाई ७४
ए सब सखा सुनहु मुनि मेरे। भए समर सागर कहँ बेरे।।
चौपाई ७५
मम हित लागि जन्म इन्ह हारे। भरतहु ते मोहि अधिक पिआरे।।
चौपाई ७६
सुनि प्रभु बचन मगन सब भए। निमिष निमिष उपजत सुख नए।।
दोहा १५
कौसल्या के चरनन्हि पुनि तिन्ह नायउ माथ।। आसिष दीन्हे हरषि तुम्ह प्रिय मम जिमि रघुनाथ।।
सोरठा १६
सुमन बृष्टि नभ संकुल भवन चले सुखकंद। चढ़ी अटारिन्ह देखहिं नगर नारि नर बृंद।।
चौपाई ७७
कंचन कलस बिचित्र सँवारे। सबहिं धरे सजि निज निज द्वारे।।
चौपाई ७८
बंदनवार पताका केतू। सबन्हि बनाए मंगल हेतू।।
चौपाई ७९
बीथीं सकल सुगंध सिंचाई। गजमनि रचि बहु चौक पुराई।।
चौपाई ८०
नाना भाँति सुमंगल साजे। हरषि नगर निसान बहु बाजे।।
चौपाई ८१
जहँ तहँ नारि निछावर करहीं। देहिं असीस हरष उर भरहीं।।
चौपाई ८२
कंचन थार आरती नाना। जुबती सजें करहिं सुभ गाना।।
चौपाई ८३
करहिं आरती आरतिहर कें। रघुकुल कमल बिपिन दिनकर कें।।
चौपाई ८४
पुर सोभा संपति कल्याना। निगम सेष सारदा बखाना।।
चौपाई ८५
तेउ यह चरित देखि ठगि रहहीं। उमा तासु गुन नर किमि कहहीं।।
दोहा १७
नारि कुमुदिनीं अवध सर रघुपति बिरह दिनेस। अस्त भएँ बिगसत भईं निरखि राम राकेस।।
सोरठा १८
होहिं सगुन सुभ बिबिध बिधि बाजहिं गगन निसान। पुर नर नारि सनाथ करि भवन चले भगवान।।
चौपाई ८६
प्रभु जानी कैकेई लजानी। प्रथम तासु गृह गए भवानी।।
चौपाई ८७
ताहि प्रबोधि बहुत सुख दीन्हा। पुनि निज भवन गवन हरि कीन्हा।।
चौपाई ८८
कृपासिंधु जब मंदिर गए। पुर नर नारि सुखी सब भए।।
चौपाई ८९
गुर बसिष्ट द्विज लिए बुलाई। आजु सुघरी सुदिन समुदाई।।
चौपाई ९०
सब द्विज देहु हरषि अनुसासन। रामचंद्र बैठहिं सिंघासन।।
चौपाई ९१
मुनि बसिष्ट के बचन सुहाए। सुनत सकल बिप्रन्ह अति भाए।।
चौपाई ९२
कहहिं बचन मृदु बिप्र अनेका। जग अभिराम राम अभिषेका।।
चौपाई ९३
अब मुनिबर बिलंब नहिं कीजे। महाराज कहँ तिलक करीजै।।
दोहा १९
तब मुनि कहेउ सुमंत्र सन सुनत चलेउ हरषाइ। रथ अनेक बहु बाजि गज तुरत सँवारे जाइ।।
सोरठा २०
जहँ तहँ धावन पठइ पुनि मंगल द्रब्य मगाइ। हरष समेत बसिष्ट पद पुनि सिरु नायउ आइ।।
चौपाई ९४
अवधपुरी अति रुचिर बनाई। देवन्ह सुमन बृष्टि झरि लाई।।
चौपाई ९५
राम कहा सेवकन्ह बुलाई। प्रथम सखन्ह अन्हवावहु जाई।।
चौपाई ९६
सुनत बचन जहँ तहँ जन धाए। सुग्रीवादि तुरत अन्हवाए।।
चौपाई ९७
पुनि करुनानिधि भरतु हँकारे। निज कर राम जटा निरुआरे।।
चौपाई ९८
अन्हवाए प्रभु तीनिउ भाई। भगत बछल कृपाल रघुराई।।
चौपाई ९९
भरत भाग्य प्रभु कोमलताई। सेष कोटि सत सकहिं न गाई।।
चौपाई १००
पुनि निज जटा राम बिबराए। गुर अनुसासन मागि नहाए।।
चौपाई १०१
करि मज्जन प्रभु भूषन साजे। अंग अनंग देखि सत लाजे।।
दोहा २१
सासुन्ह सादर जानकिहि मज्जन तुरत कराइ। दिब्य बसन बर भूषन अँग अँग सजे बनाइ।।
सोरठा २२
राम बाम दिसि सोभति रमा रूप गुन खानि। देखि मातु सब हरषीं जन्म सुफल निज जानि।।
सोरठा २३
सुनु खगेस तेहि अवसर ब्रह्मा सिव मुनि बृंद। चढ़ि बिमान आए सब सुर देखन सुखकंद।।
चौपाई १०२
प्रभु बिलोकि मुनि मन अनुरागा। तुरत दिब्य सिंघासन मागा।।
चौपाई १०३
रबि सम तेज सो बरनि न जाई। बैठे राम द्विजन्ह सिरु नाई।।
चौपाई १०४
जनकसुता समेत रघुराई। पेखि प्रहरषे मुनि समुदाई।।
चौपाई १०५
बेद मंत्र तब द्विजन्ह उचारे। नभ सुर मुनि जय जयति पुकारे।।
चौपाई १०६
प्रथम तिलक बसिष्ट मुनि कीन्हा। पुनि सब बिप्रन्ह आयसु दीन्हा।।
चौपाई १०७
सुत बिलोकि हरषीं महतारी। बार बार आरती उतारी।।
चौपाई १०८
बिप्रन्ह दान बिबिध बिधि दीन्हे। जाचक सकल अजाचक कीन्हे।।
चौपाई १०९
सिंघासन पर त्रिभुअन साई। देखि सुरन्ह दुंदुभीं बजाईं।।
छंद ४
नभ दुंदुभीं बाजहिं बिपुल गंधर्ब किंनर गावहीं। नाचहिं अपछरा बृंद परमानंद सुर मुनि पावहीं।। भरतादि अनुज बिभीषनांगद हनुमदादि समेत ते। गहें छत्र चामर ब्यजन धनु असि चर्म सक्ति बिराजते।।1।। श्री सहित दिनकर बंस बूषन काम बहु छबि सोहई। नव अंबुधर बर गात अंबर पीत सुर मन मोहई।। मुकुटांगदादि बिचित्र भूषन अंग अंगन्हि प्रति सजे। अंभोज नयन बिसाल उर भुज धन्य नर निरखंति जे।।
दोहा २४
वह सोभा समाज सुख कहत न बनइ खगेस। बरनहिं सारद सेष श्रुति सो रस जान महेस।।
सोरठा २५
भिन्न भिन्न अस्तुति करि गए सुर निज निज धाम। बंदी बेष बेद तब आए जहँ श्रीराम।।
सोरठा २६
प्रभु सर्बग्य कीन्ह अति आदर कृपानिधान। लखेउ न काहूँ मरम कछु लगे करन गुन गान।।
छंद ५
जय सगुन निर्गुन रूप रूप अनूप भूप सिरोमने। दसकंधरादि प्रचंड निसिचर प्रबल खल भुज बल हने।। अवतार नर संसार भार बिभंजि दारुन दुख दहे। जय प्रनतपाल दयाल प्रभु संजुक्त सक्ति नमामहे।।1।। तव बिषम माया बस सुरासुर नाग नर अग जग हरे। भव पंथ भ्रमत अमित दिवस निसि काल कर्म गुननि भरे।। जे नाथ करि करुना बिलोके त्रिबिधि दुख ते निर्बहे। भव खेद छेदन दच्छ हम कहुँ रच्छ राम नमामहे।।2।। जे ग्यान मान बिमत्त तव भव हरनि भक्ति न आदरी। ते पाइ सुर दुर्लभ पदादपि परत हम देखत हरी।। बिस्वास करि सब आस परिहरि दास तव जे होइ रहे। जपि नाम तव बिनु श्रम तरहिं भव नाथ सो समरामहे।।3।। जे चरन सिव अज पूज्य रज सुभ परसि मुनिपतिनी तरी। नख निर्गता मुनि बंदिता त्रेलोक पावनि सुरसरी।। ध्वज कुलिस अंकुस कंज जुत बन फिरत कंटक किन लहे। पद कंज द्वंद मुकुंद राम रमेस नित्य भजामहे।।4।। अब्यक्तमूलमनादि तरु त्वच चारि निगमागम भने। षट कंध साखा पंच बीस अनेक पर्न सुमन घने।। फल जुगल बिधि कटु मधुर बेलि अकेलि जेहि आश्रित रहे। पल्लवत फूलत नवल नित संसार बिटप नमामहे।।5।। जे ब्रह्म अजमद्वैतमनुभवगम्य मनपर ध्यावहीं। ते कहहुँ जानहुँ नाथ हम तव सगुन जस नित गावहीं।। करुनायतन प्रभु सदगुनाकर देव यह बर मागहीं। मन बचन कर्म बिकार तजि तव चरन हम अनुरागहीं।।
दोहा २७
सब के देखत बेदन्ह बिनती कीन्हि उदार। अंतर्धान भए पुनि गए ब्रह्म आगार।।
सोरठा २८
बैनतेय सुनु संभु तब आए जहँ रघुबीर। बिनय करत गदगद गिरा पूरित पुलक सरीर।।
छंद ६
जय राम रमारमनं समनं। भव ताप भयाकुल पाहि जनं।। अवधेस सुरेस रमेस बिभो। सरनागत मागत पाहि प्रभो।।1।। दससीस बिनासन बीस भुजा। कृत दूरि महा महि भूरि रुजा।। रजनीचर बृंद पतंग रहे। सर पावक तेज प्रचंड दहे।।2।। महि मंडल मंडन चारुतरं। धृत सायक चाप निषंग बरं।। मद मोह महा ममता रजनी। तम पुंज दिवाकर तेज अनी।।3।। मनजात किरात निपात किए। मृग लोग कुभोग सरेन हिए।। हति नाथ अनाथनि पाहि हरे। बिषया बन पावँर भूलि परे।।4।। बहु रोग बियोगन्हि लोग हए। भवदंघ्रि निरादर के फल ए।। भव सिंधु अगाध परे नर ते। पद पंकज प्रेम न जे करते।।5।। अति दीन मलीन दुखी नितहीं। जिन्ह के पद पंकज प्रीति नहीं।। अवलंब भवंत कथा जिन्ह के।। प्रिय संत अनंत सदा तिन्ह कें।।6।। नहिं राग न लोभ न मान मदा। तिन्ह कें सम बैभव वा बिपदा।। एहि ते तव सेवक होत मुदा। मुनि त्यागत जोग भरोस सदा।।7।। करि प्रेम निरंतर नेम लिएँ। पद पंकज सेवत सुद्ध हिएँ।। सम मानि निरादर आदरही। सब संत सुखी बिचरंति मही।।8।। मुनि मानस पंकज भृंग भजे। रघुबीर महा रनधीर अजे।। तव नाम जपामि नमामि हरी। भव रोग महागद मान अरी।।9।। गुन सील कृपा परमायतनं। प्रनमामि निरंतर श्रीरमनं।। रघुनंद निकंदय द्वंद्वघनं। महिपाल बिलोकय दीन जनं।।
दोहा २९
बार बार बर मागउँ हरषि देहु श्रीरंग। पद सरोज अनपायनी भगति सदा सतसंग।।
सोरठा ३०
बरनि उमापति राम गुन हरषि गए कैलास। तब प्रभु कपिन्ह दिवाए सब बिधि सुखप्रद बास।।
चौपाई ११०
सुनु खगपति यह कथा पावनी। त्रिबिध ताप भव भय दावनी।।
चौपाई १११
महाराज कर सुभ अभिषेका। सुनत लहहिं नर बिरति बिबेका।।
चौपाई ११२
जे सकाम नर सुनहिं जे गावहिं। सुख संपति नाना बिधि पावहिं।।
चौपाई ११३
सुर दुर्लभ सुख करि जग माहीं। अंतकाल रघुपति पुर जाहीं।।
चौपाई ११४
सुनहिं बिमुक्त बिरत अरु बिषई। लहहिं भगति गति संपति नई।।
चौपाई ११५
खगपति राम कथा मैं बरनी। स्वमति बिलास त्रास दुख हरनी।।
चौपाई ११६
बिरति बिबेक भगति दृढ़ करनी। मोह नदी कहँ सुंदर तरनी।।
चौपाई ११७
नित नव मंगल कौसलपुरी। हरषित रहहिं लोग सब कुरी।।
चौपाई ११८
नित नइ प्रीति राम पद पंकज। सबकें जिन्हहि नमत सिव मुनि अज।।
चौपाई ११९
मंगन बहु प्रकार पहिराए। द्विजन्ह दान नाना बिधि पाए।।
दोहा ३१
ब्रह्मानंद मगन कपि सब कें प्रभु पद प्रीति। जात न जाने दिवस तिन्ह गए मास षट बीति।।
चौपाई १२०
बिसरे गृह सपनेहुँ सुधि नाहीं। जिमि परद्रोह संत मन माही।।
चौपाई १२१
तब रघुपति सब सखा बोलाए। आइ सबन्हि सादर सिरु नाए।।
चौपाई १२२
परम प्रीति समीप बैठारे। भगत सुखद मृदु बचन उचारे।।
चौपाई १२३
तुम्ह अति कीन्ह मोरि सेवकाई। मुख पर केहि बिधि करौं बड़ाई।।
चौपाई १२४
ताते मोहि तुम्ह अति प्रिय लागे। मम हित लागि भवन सुख त्यागे।।
चौपाई १२५
अनुज राज संपति बैदेही। देह गेह परिवार सनेही।।
चौपाई १२६
सब मम प्रिय नहिं तुम्हहि समाना। मृषा न कहउँ मोर यह बाना।।
चौपाई १२७
सब के प्रिय सेवक यह नीती। मोरें अधिक दास पर प्रीती।।
दोहा ३२
अब गृह जाहु सखा सब भजेहु मोहि दृढ़ नेम। सदा सर्बगत सर्बहित जानि करेहु अति प्रेम।।
चौपाई १२८
सुनि प्रभु बचन मगन सब भए। को हम कहाँ बिसरि तन गए।।
चौपाई १२९
एकटक रहे जोरि कर आगे। सकहिं न कछु कहि अति अनुरागे।।
चौपाई १३०
परम प्रेम तिन्ह कर प्रभु देखा। कहा बिबिध बिधि ग्यान बिसेषा।।
चौपाई १३१
प्रभु सन्मुख कछु कहन न पारहिं। पुनि पुनि चरन सरोज निहारहिं।।
चौपाई १३२
तब प्रभु भूषन बसन मगाए। नाना रंग अनूप सुहाए।।
चौपाई १३३
सुग्रीवहि प्रथमहिं पहिराए। बसन भरत निज हाथ बनाए।।
चौपाई १३४
प्रभु प्रेरित लछिमन पहिराए। लंकापति रघुपति मन भाए।।
चौपाई १३५
अंगद बैठ रहा नहिं डोला। प्रीति देखि प्रभु ताहि न बोला।।
दोहा ३३
जामवंत नीलादि सब पहिराए रघुनाथ। हियँ धरि राम रूप सब चले नाइ पद माथ।।
सोरठा ३४
तब अंगद उठि नाइ सिरु सजल नयन कर जोरि। अति बिनीत बोलेउ बचन मनहुँ प्रेम रस बोरि।।
चौपाई १३६
सुनु सर्बग्य कृपा सुख सिंधो। दीन दयाकर आरत बंधो।।
चौपाई १३७
मरती बेर नाथ मोहि बाली। गयउ तुम्हारेहि कोंछें घाली।।
चौपाई १३८
असरन सरन बिरदु संभारी। मोहि जनि तजहु भगत हितकारी।।
चौपाई १३९
मोरें तुम्ह प्रभु गुर पितु माता। जाउँ कहाँ तजि पद जलजाता।।
चौपाई १४०
तुम्हहि बिचारि कहहु नरनाहा। प्रभु तजि भवन काज मम काहा।।
चौपाई १४१
बालक ग्यान बुद्धि बल हीना। राखहु सरन नाथ जन दीना।।
चौपाई १४२
नीचि टहल गृह कै सब करिहउँ। पद पंकज बिलोकि भव तरिहउँ।।
चौपाई १४३
अस कहि चरन परेउ प्रभु पाही। अब जनि नाथ कहहु गृह जाही।।
दोहा ३५
अंगद बचन बिनीत सुनि रघुपति करुना सींव। प्रभु उठाइ उर लायउ सजल नयन राजीव।।
सोरठा ३६
निज उर माल बसन मनि बालितनय पहिराइ। बिदा कीन्हि भगवान तब बहु प्रकार समुझाइ।।
चौपाई १४४
भरत अनुज सौमित्र समेता। पठवन चले भगत कृत चेता।।
चौपाई १४५
अंगद हृदयँ प्रेम नहिं थोरा। फिरि फिरि चितव राम कीं ओरा।।
चौपाई १४६
बार बार कर दंड प्रनामा। मन अस रहन कहहिं मोहि रामा।।
चौपाई १४७
राम बिलोकनि बोलनि चलनी। सुमिरि सुमिरि सोचत हँसि मिलनी।।
चौपाई १४८
प्रभु रुख देखि बिनय बहु भाषी। चलेउ हृदयँ पद पंकज राखी।।
चौपाई १४९
अति आदर सब कपि पहुँचाए। भाइन्ह सहित भरत पुनि आए।।
चौपाई १५०
तब सुग्रीव चरन गहि नाना। भाँति बिनय कीन्हे हनुमाना।।
चौपाई १५१
दिन दस करि रघुपति पद सेवा। पुनि तव चरन देखिहउँ देवा।।
चौपाई १५२
पुन्य पुंज तुम्ह पवनकुमारा। सेवहु जाइ कृपा आगारा।।
चौपाई १५३
अस कहि कपि सब चले तुरंता। अंगद कहइ सुनहु हनुमंता।।
दोहा ३७
कहेहु दंडवत प्रभु सैं तुम्हहि कहउँ कर जोरि। बार बार रघुनायकहि सुरति कराएहु मोरि।।
सोरठा ३८
अस कहि चलेउ बालिसुत फिरि आयउ हनुमंत। तासु प्रीति प्रभु सन कहि मगन भए भगवंत।।!9(ख)।। कुलिसहु चाहि कठोर अति कोमल कुसुमहु चाहि। चित्त खगेस राम कर समुझि परइ कहु काहि।।
चौपाई १५४
पुनि कृपाल लियो बोलि निषादा। दीन्हे भूषन बसन प्रसादा।।
चौपाई १५५
जाहु भवन मम सुमिरन करेहू। मन क्रम बचन धर्म अनुसरेहू।।
चौपाई १५६
तुम्ह मम सखा भरत सम भ्राता। सदा रहेहु पुर आवत जाता।।
चौपाई १५७
बचन सुनत उपजा सुख भारी। परेउ चरन भरि लोचन बारी।।
चौपाई १५८
चरन नलिन उर धरि गृह आवा। प्रभु सुभाउ परिजनन्हि सुनावा।।
चौपाई १५९
रघुपति चरित देखि पुरबासी। पुनि पुनि कहहिं धन्य सुखरासी।।
चौपाई १६०
राम राज बैंठें त्रेलोका। हरषित भए गए सब सोका।।
चौपाई १६१
बयरु न कर काहू सन कोई। राम प्रताप बिषमता खोई।।
दोहा ३९
बरनाश्रम निज निज धरम बनिरत बेद पथ लोग। चलहिं सदा पावहिं सुखहि नहिं भय सोक न रोग।।
चौपाई १६२
दैहिक दैविक भौतिक तापा। राम राज नहिं काहुहि ब्यापा।।
चौपाई १६३
सब नर करहिं परस्पर प्रीती। चलहिं स्वधर्म निरत श्रुति नीती।।
चौपाई १६४
चारिउ चरन धर्म जग माहीं। पूरि रहा सपनेहुँ अघ नाहीं।।
चौपाई १६५
राम भगति रत नर अरु नारी। सकल परम गति के अधिकारी।।
चौपाई १६६
अल्पमृत्यु नहिं कवनिउ पीरा। सब सुंदर सब बिरुज सरीरा।।
चौपाई १६७
नहिं दरिद्र कोउ दुखी न दीना। नहिं कोउ अबुध न लच्छन हीना।।
चौपाई १६८
सब निर्दंभ धर्मरत पुनी। नर अरु नारि चतुर सब गुनी।।
चौपाई १६९
सब गुनग्य पंडित सब ग्यानी। सब कृतग्य नहिं कपट सयानी।।
दोहा ४०
राम राज नभगेस सुनु सचराचर जग माहिं।। काल कर्म सुभाव गुन कृत दुख काहुहि नाहिं।।
चौपाई १७०
भूमि सप्त सागर मेखला। एक भूप रघुपति कोसला।।
चौपाई १७१
भुअन अनेक रोम प्रति जासू। यह प्रभुता कछु बहुत न तासू।।
चौपाई १७२
सो महिमा समुझत प्रभु केरी। यह बरनत हीनता घनेरी।।
चौपाई १७३
सोउ महिमा खगेस जिन्ह जानी। फिरी एहिं चरित तिन्हहुँ रति मानी।।
चौपाई १७४
सोउ जाने कर फल यह लीला। कहहिं महा मुनिबर दमसीला।।
चौपाई १७५
राम राज कर सुख संपदा। बरनि न सकइ फनीस सारदा।।
चौपाई १७६
सब उदार सब पर उपकारी। बिप्र चरन सेवक नर नारी।।
चौपाई १७७
एकनारि ब्रत रत सब झारी। ते मन बच क्रम पति हितकारी।।
दोहा ४१
दंड जतिन्ह कर भेद जहँनर्तक नृत्य समाज। जीतहु मनहिं सुनिअ अस रामचंद्र कें राज ॥
चौपाई १७८
फूलहिं फरहिं सदा तरु कानन। रहहि एक सँग गज पंचानन।।
चौपाई १७९
खग मृग सहज बयरु बिसराई। सबन्हि परस्पर प्रीति बढ़ाई।।
चौपाई १८०
कूजहिं खग मृग नाना बृंदा। अभय चरहिं बन करहिं अनंदा।।
चौपाई १८१
सीतल सुरभि पवन बह मंदा। गूंजत अलि लै चलि मकरंदा।।
चौपाई १८२
लता बिटप मागें मधु चवहीं। मनभावतो धेनु पय स्त्रवहीं।।
चौपाई १८३
ससि संपन्न सदा रह धरनी। त्रेताँ भइ कृतजुग कै करनी।।
चौपाई १८४
प्रगटीं गिरिन्ह बिबिध मनि खानी। जगदातमा भूप जग जानी।।
चौपाई १८५
सरिता सकल बहहिं बर बारी। सीतल अमल स्वाद सुखकारी।।
चौपाई १८६
सागर निज मरजादाँ रहहीं। डारहिं रत्न तटन्हि नर लहहीं।।
चौपाई १८७
सरसिज संकुल सकल तड़ागा। अति प्रसन्न दस दिसा बिभागा।।
दोहा ४२
बिधु महि पूर मयूखन्हि रबि तप जेतनेहि काज। मागें बारिद देहिं जल रामचंद्र के राज।।
चौपाई १८८
कोटिन्ह बाजिमेध प्रभु कीन्हे। दान अनेक द्विजन्ह कहँ दीन्हे।।
चौपाई १८९
श्रुति पथ पालक धर्म धुरंधर। गुनातीत अरु भोग पुरंदर।।
चौपाई १९०
पति अनुकूल सदा रह सीता। सोभा खानि सुसील बिनीता।।
चौपाई १९१
जानति कृपासिंधु प्रभुताई। सेवति चरन कमल मन लाई।।
चौपाई १९२
जद्यपि गृहँ सेवक सेवकिनी। बिपुल सदा सेवा बिधि गुनी।।
चौपाई १९३
निज कर गृह परिचरजा करई। रामचंद्र आयसु अनुसरई।।
चौपाई १९४
जेहि बिधि कृपासिंधु सुख मानइ। सोइ कर श्री सेवा बिधि जानइ।।
चौपाई १९५
कौसल्यादि सासु गृह माहीं। सेवइ सबन्हि मान मद नाहीं।।
चौपाई १९६
उमा रमा ब्रह्मादि बंदिता। जगदंबा संततमनिंदिता।।
दोहा ४३
जासु कृपा कटाच्छु सुर चाहत चितव न सोइ। राम पदारबिंद रति करति सुभावहि खोइ।।
चौपाई १९७
सेवहिं सानकूल सब भाई। राम चरन रति अति अधिकाई।।
चौपाई १९८
प्रभु मुख कमल बिलोकत रहहीं। कबहुँ कृपाल हमहि कछु कहहीं।।
चौपाई १९९
राम करहिं भ्रातन्ह पर प्रीती। नाना भाँति सिखावहिं नीती।।
चौपाई २००
हरषित रहहिं नगर के लोगा। करहिं सकल सुर दुर्लभ भोगा।।
चौपाई २०१
अहनिसि बिधिहि मनावत रहहीं। श्रीरघुबीर चरन रति चहहीं।।
चौपाई २०२
दुइ सुत सुन्दर सीताँ जाए। लव कुस बेद पुरानन्ह गाए।।
चौपाई २०३
दोउ बिजई बिनई गुन मंदिर। हरि प्रतिबिंब मनहुँ अति सुंदर।।
चौपाई २०४
दुइ दुइ सुत सब भ्रातन्ह केरे। भए रूप गुन सील घनेरे।।
दोहा ४४
ग्यान गिरा गोतीत अज माया मनगुन पार। सोइ सच्चिदानंदघन कर नर चरित उदार॥
चौपाई २०५
प्रातकाल सरऊ करि मज्जन। बैठहिं सभाँ संग द्विज सज्जन।।
चौपाई २०६
बेद पुरान बसिष्ट बखानहिं। सुनहिं राम जद्यपि सब जानहिं।।
चौपाई २०७
अनुजन्ह संजुत भोजन करहीं। देखि सकल जननीं सुख भरहीं।।
चौपाई २०८
भरत सत्रुहन दोनउ भाई। सहित पवनसुत उपबन जाई।।
चौपाई २०९
बूझहिं बैठि राम गुन गाहा। कह हनुमान सुमति अवगाहा।।
चौपाई २१०
सुनत बिमल गुन अति सुख पावहिं। बहुरि बहुरि करि बिनय कहावहिं।।
चौपाई २११
सब कें गृह गृह होहिं पुराना। रामचरित पावन बिधि नाना।।
चौपाई २१२
नर अरु नारि राम गुन गानहिं। करहिं दिवस निसि जात न जानहिं।।
दोहा ४५
अवधपुरी बासिन्ह कर सुख संपदा समाज। सहस सेष नहिं कहि सकहिं जहँ नृप राम बिराज।।
चौपाई २१३
नारदादि सनकादि मुनीसा। दरसन लागि कोसलाधीसा।।
चौपाई २१४
दिन प्रति सकल अजोध्या आवहिं। देखि नगरु बिरागु बिसरावहिं।।
चौपाई २१५
जातरूप मनि रचित अटारीं। नाना रंग रुचिर गच ढारीं।।
चौपाई २१६
पुर चहुँ पास कोट अति सुंदर। रचे कँगूरा रंग रंग बर।।
चौपाई २१७
नव ग्रह निकर अनीक बनाई। जनु घेरी अमरावति आई।।
चौपाई २१८
महि बहु रंग रचित गच काँचा। जो बिलोकि मुनिबर मन नाचा।।
चौपाई २१९
धवल धाम ऊपर नभ चुंबत। कलस मनहुँ रबि ससि दुति निंदत।।
चौपाई २२०
बहु मनि रचित झरोखा भ्राजहिं। गृह गृह प्रति मनि दीप बिराजहिं।।
छंद ७
मनि दीप राजहिं भवन भ्राजहिं देहरीं बिद्रुम रची। मनि खंभ भीति बिरंचि बिरची कनक मनि मरकत खची।। सुंदर मनोहर मंदिरायत अजिर रुचिर फटिक रचे। प्रति द्वार द्वार कपाट पुरट बनाइ बहु बज्रन्हि खचे।।
दोहा ४६
चारु चित्रसाला गृह गृह प्रति लिखे बनाइ। राम चरित जे निरख मुनि ते मन लेहिं चोराइ।।
चौपाई २२१
सुमन बाटिका सबहिं लगाई। बिबिध भाँति करि जतन बनाई।।
चौपाई २२२
लता ललित बहु जाति सुहाई। फूलहिं सदा बंसत कि नाई।।
चौपाई २२३
गुंजत मधुकर मुखर मनोहर। मारुत त्रिबिध सदा बह सुंदर।।
चौपाई २२४
नाना खग बालकन्हि जिआए। बोलत मधुर उड़ात सुहाए।।
चौपाई २२५
मोर हंस सारस पारावत। भवननि पर सोभा अति पावत।।
चौपाई २२६
जहँ तहँ देखहिं निज परिछाहीं। बहु बिधि कूजहिं नृत्य कराहीं।।
चौपाई २२७
सुक सारिका पढ़ावहिं बालक। कहहु राम रघुपति जनपालक।।
चौपाई २२८
राज दुआर सकल बिधि चारू। बीथीं चौहट रूचिर बजारू।।
छंद ८
बाजार रुचिर न बनइ बरनत बस्तु बिनु गथ पाइए। जहँ भूप रमानिवास तहँ की संपदा किमि गाइए।। बैठे बजाज सराफ बनिक अनेक मनहुँ कुबेर ते। सब सुखी सब सच्चरित सुंदर नारि नर सिसु जरठ जे।।
दोहा ४७
उत्तर दिसि सरजू बह निर्मल जल गंभीर। बाँधे घाट मनोहर स्वल्प पंक नहिं तीर।।
चौपाई २२९
दूरि फराक रुचिर सो घाटा। जहँ जल पिअहिं बाजि गज ठाटा।।
चौपाई २३०
पनिघट परम मनोहर नाना। तहाँ न पुरुष करहिं अस्नाना।।
चौपाई २३१
राजघाट सब बिधि सुंदर बर। मज्जहिं तहाँ बरन चारिउ नर।।
चौपाई २३२
तीर तीर देवन्ह के मंदिर। चहुँ दिसि तिन्ह के उपबन सुंदर।।
चौपाई २३३
कहुँ कहुँ सरिता तीर उदासी। बसहिं ग्यान रत मुनि संन्यासी।।
चौपाई २३४
तीर तीर तुलसिका सुहाई। बृंद बृंद बहु मुनिन्ह लगाई।।
चौपाई २३५
पुर सोभा कछु बरनि न जाई। बाहेर नगर परम रुचिराई।।
चौपाई २३६
देखत पुरी अखिल अघ भागा। बन उपबन बापिका तड़ागा।।
छंद ९
बापीं तड़ाग अनूप कूप मनोहरायत सोहहीं। सोपान सुंदर नीर निर्मल देखि सुर मुनि मोहहीं।। बहु रंग कंज अनेक खग कूजहिं मधुप गुंजारहीं। आराम रम्य पिकादि खग रव जनु पथिक हंकारहीं।।
दोहा ४८
रमानाथ जहँ राजा सो पुर बरनि कि जाइ। अनिमादिक सुख संपदा रहीं अवध सब छाइ।।
चौपाई २३७
जहँ तहँ नर रघुपति गुन गावहिं। बैठि परसपर इहइ सिखावहिं।।
चौपाई २३८
भजहु प्रनत प्रतिपालक रामहि। सोभा सील रूप गुन धामहि।।
चौपाई २३९
जलज बिलोचन स्यामल गातहि। पलक नयन इव सेवक त्रातहि।।
चौपाई २४०
धृत सर रुचिर चाप तूनीरहि। संत कंज बन रबि रनधीरहि।।
चौपाई २४१
काल कराल ब्याल खगराजहि। नमत राम अकाम ममता जहि।।
चौपाई २४२
लोभ मोह मृगजूथ किरातहि। मनसिज करि हरि जन सुखदातहि।।
चौपाई २४३
संसय सोक निबिड़ तम भानुहि। दनुज गहन घन दहन कृसानुहि।।
चौपाई २४४
जनकसुता समेत रघुबीरहि। कस न भजहु भंजन भव भीरहि।।
चौपाई २४५
बहु बासना मसक हिम रासिहि। सदा एकरस अज अबिनासिहि।।
चौपाई २४६
मुनि रंजन भंजन महि भारहि। तुलसिदास के प्रभुहि उदारहि।।
दोहा ४९
एहि बिधि नगर नारि नर करहिं राम गुन गान। सानुकूल सब पर रहहिं संतत कृपानिधान।।
चौपाई २४७
जब ते राम प्रताप खगेसा। उदित भयउ अति प्रबल दिनेसा।।
चौपाई २४८
पूरि प्रकास रहेउ तिहुँ लोका। बहुतेन्ह सुख बहुतन मन सोका।।
चौपाई २४९
जिन्हहि सोक ते कहउँ बखानी। प्रथम अबिद्या निसा नसानी।।
चौपाई २५०
अघ उलूक जहँ तहाँ लुकाने। काम क्रोध कैरव सकुचाने।।
चौपाई २५१
बिबिध कर्म गुन काल सुभाऊ। ए चकोर सुख लहहिं न काऊ।।
चौपाई २५२
मत्सर मान मोह मद चोरा। इन्ह कर हुनर न कवनिहुँ ओरा।।
चौपाई २५३
धरम तड़ाग ग्यान बिग्याना। ए पंकज बिकसे बिधि नाना।।
चौपाई २५४
सुख संतोष बिराग बिबेका। बिगत सोक ए कोक अनेका।।
दोहा ५०
यह प्रताप रबि जाकें उर जब करइ प्रकास। पछिले बाढ़हिं प्रथम जे कहे ते पावहिं नास।।
चौपाई २५५
भ्रातन्ह सहित रामु एक बारा। संग परम प्रिय पवनकुमारा।।
चौपाई २५६
सुंदर उपबन देखन गए। सब तरु कुसुमित पल्लव नए।।
चौपाई २५७
जानि समय सनकादिक आए। तेज पुंज गुन सील सुहाए।।
चौपाई २५८
ब्रह्मानंद सदा लयलीना। देखत बालक बहुकालीना।।
चौपाई २५९
रूप धरें जनु चारिउ बेदा। समदरसी मुनि बिगत बिभेदा।।
चौपाई २६०
आसा बसन ब्यसन यह तिन्हहीं। रघुपति चरित होइ तहँ सुनहीं।।
चौपाई २६१
तहाँ रहे सनकादि भवानी। जहँ घटसंभव मुनिबर ग्यानी।।
चौपाई २६२
राम कथा मुनिबर बहु बरनी। ग्यान जोनि पावक जिमि अरनी।।
दोहा ५१
देखि राम मुनि आवत हरषि दंडवत कीन्ह। स्वागत पूँछि पीत पट प्रभु बैठन कहँ दीन्ह।।
चौपाई २६३
कीन्ह दंडवत तीनिउँ भाई। सहित पवनसुत सुख अधिकाई।।
चौपाई २६४
मुनि रघुपति छबि अतुल बिलोकी। भए मगन मन सके न रोकी।।
चौपाई २६५
स्यामल गात सरोरुह लोचन। सुंदरता मंदिर भव मोचन।।
चौपाई २६६
एकटक रहे निमेष न लावहिं। प्रभु कर जोरें सीस नवावहिं।।
चौपाई २६७
तिन्ह कै दसा देखि रघुबीरा। स्त्रवत नयन जल पुलक सरीरा।।
चौपाई २६८
कर गहि प्रभु मुनिबर बैठारे। परम मनोहर बचन उचारे।।
चौपाई २६९
आजु धन्य मैं सुनहु मुनीसा। तुम्हरें दरस जाहिं अघ खीसा।।
चौपाई २७०
बड़े भाग पाइब सतसंगा। बिनहिं प्रयास होहिं भव भंगा।।
दोहा ५२
संत संग अपबर्ग कर कामी भव कर पंथ। कहहि संत कबि कोबिद श्रुति पुरान सदग्रंथ।।
चौपाई २७१
सुनि प्रभु बचन हरषि मुनि चारी। पुलकित तन अस्तुति अनुसारी।।
चौपाई २७२
जय भगवंत अनंत अनामय। अनघ अनेक एक करुनामय।।
चौपाई २७३
जय निर्गुन जय जय गुन सागर। सुख मंदिर सुंदर अति नागर।।
चौपाई २७४
जय इंदिरा रमन जय भूधर। अनुपम अज अनादि सोभाकर।।
चौपाई २७५
ग्यान निधान अमान मानप्रद। पावन सुजस पुरान बेद बद।।
चौपाई २७६
तग्य कृतग्य अग्यता भंजन। नाम अनेक अनाम निरंजन।।
चौपाई २७७
सर्ब सर्बगत सर्ब उरालय। बससि सदा हम कहुँ परिपालय।।
चौपाई २७८
द्वंद बिपति भव फंद बिभंजय। ह्रदि बसि राम काम मद गंजय।।
दोहा ५३
परमानंद कृपायतन मन परिपूरन काम। प्रेम भगति अनपायनी देहु हमहि श्रीराम ॥
चौपाई २७९
देहु भगति रघुपति अति पावनि। त्रिबिध ताप भव दाप नसावनि।।
चौपाई २८०
प्रनत काम सुरधेनु कलपतरु। होइ प्रसन्न दीजै प्रभु यह बरु।।
चौपाई २८१
भव बारिधि कुंभज रघुनायक। सेवत सुलभ सकल सुख दायक।।
चौपाई २८२
मन संभव दारुन दुख दारय। दीनबंधु समता बिस्तारय।।
चौपाई २८३
आस त्रास इरिषादि निवारक। बिनय बिबेक बिरति बिस्तारक।।
चौपाई २८४
भूप मौलि मन मंडन धरनी। देहि भगति संसृति सरि तरनी।।
चौपाई २८५
मुनि मन मानस हंस निरंतर। चरन कमल बंदित अज संकर।।
चौपाई २८६
रघुकुल केतु सेतु श्रुति रच्छक। काल करम सुभाउ गुन भच्छक।।
चौपाई २८७
तारन तरन हरन सब दूषन। तुलसिदास प्रभु त्रिभुवन भूषन।।
दोहा ५४
बार बार अस्तुति करि प्रेम सहित सिरु नाइ। ब्रह्म भवन सनकादि गे अति अभीष्ट बर पाइ।।
चौपाई २८८
सनकादिक बिधि लोक सिधाए। भ्रातन्ह राम चरन सिरु नाए।।
चौपाई २८९
पूछत प्रभुहि सकल सकुचाहीं। चितवहिं सब मारुतसुत पाहीं।।
चौपाई २९०
सुनि चहहिं प्रभु मुख कै बानी। जो सुनि होइ सकल भ्रम हानी।।
चौपाई २९१
अंतरजामी प्रभु सभ जाना। बूझत कहहु काह हनुमाना।।
चौपाई २९२
जोरि पानि कह तब हनुमंता। सुनहु दीनदयाल भगवंता।।
चौपाई २९३
नाथ भरत कछु पूँछन चहहीं। प्रस्न करत मन सकुचत अहहीं।।
चौपाई २९४
तुम्ह जानहु कपि मोर सुभाऊ। भरतहि मोहि कछु अंतर काऊ।।
चौपाई २९५
सुनि प्रभु बचन भरत गहे चरना। सुनहु नाथ प्रनतारति हरना।।
दोहा ५५
नाथ न मोहि संदेह कछु सपनेहुँ सोक न मोह। केवल कृपा तुम्हारिहि कृपानंद संदोह।।
चौपाई २९६
करउँ कृपानिधि एक ढिठाई। मैं सेवक तुम्ह जन सुखदाई।।
चौपाई २९७
संतन्ह कै महिमा रघुराई। बहु बिधि बेद पुरानन्ह गाई।।
चौपाई २९८
श्रीमुख तुम्ह पुनि कीन्हि बड़ाई। तिन्ह पर प्रभुहि प्रीति अधिकाई।।
चौपाई २९९
सुना चहउँ प्रभु तिन्ह कर लच्छन। कृपासिंधु गुन ग्यान बिचच्छन।।
चौपाई ३००
संत असंत भेद बिलगाई। प्रनतपाल मोहि कहहु बुझाई।।
चौपाई ३०१
संतन्ह के लच्छन सुनु भ्राता। अगनित श्रुति पुरान बिख्याता।।
चौपाई ३०२
संत असंतन्हि कै असि करनी। जिमि कुठार चंदन आचरनी।।
चौपाई ३०३
काटइ परसु मलय सुनु भाई। निज गुन देइ सुगंध बसाई।।
दोहा ५६
ताते सुर सीसन्ह चढ़त जग बल्लभ श्रीखंड। अनल दाहि पीटत घनहिं परसु बदन यह दंड।।
चौपाई ३०४
बिषय अलंपट सील गुनाकर। पर दुख दुख सुख सुख देखे पर।।
चौपाई ३०५
सम अभूतरिपु बिमद बिरागी। लोभामरष हरष भय त्यागी।।
चौपाई ३०६
कोमलचित दीनन्ह पर दाया। मन बच क्रम मम भगति अमाया।।
चौपाई ३०७
सबहि मानप्रद आपु अमानी। भरत प्रान सम मम ते प्रानी।।
चौपाई ३०८
बिगत काम मम नाम परायन। सांति बिरति बिनती मुदितायन।।
चौपाई ३०९
सीतलता सरलता मयत्री। द्विज पद प्रीति धर्म जनयत्री।।
चौपाई ३१०
ए सब लच्छन बसहिं जासु उर। जानेहु तात संत संतत फुर।।
चौपाई ३११
सम दम नियम नीति नहिं डोलहिं। परुष बचन कबहूँ नहिं बोलहिं।।
दोहा ५७
निंदा अस्तुति उभय सम ममता मम पद कंज। ते सज्जन मम प्रानप्रिय गुन मंदिर सुख पुंज।।
चौपाई ३१२
सनहु असंतन्ह केर सुभाऊ। भूलेहुँ संगति करिअ न काऊ।।
चौपाई ३१३
तिन्ह कर संग सदा दुखदाई। जिमि कलपहि घालइ हरहाई।।
चौपाई ३१४
खलन्ह हृदयँ अति ताप बिसेषी। जरहिं सदा पर संपति देखी।।
चौपाई ३१५
जहँ कहुँ निंदा सुनहिं पराई। हरषहिं मनहुँ परी निधि पाई।।
चौपाई ३१६
काम क्रोध मद लोभ परायन। निर्दय कपटी कुटिल मलायन।।
चौपाई ३१७
बयरु अकारन सब काहू सों। जो कर हित अनहित ताहू सों।।
चौपाई ३१८
झूठइ लेना झूठइ देना। झूठइ भोजन झूठ चबेना।।
चौपाई ३१९
बोलहिं मधुर बचन जिमि मोरा। खाइ महा अति हृदय कठोरा।।
दोहा ५८
पर द्रोही पर दार रत पर धन पर अपबाद। ते नर पाँवर पापमय देह धरें मनुजाद।।
चौपाई ३२०
लोभइ ओढ़न लोभइ डासन। सिस्त्रोदर पर जमपुर त्रास न।।
चौपाई ३२१
काहू की जौं सुनहिं बड़ाई। स्वास लेहिं जनु जूड़ी आई।।
चौपाई ३२२
जब काहू कै देखहिं बिपती। सुखी भए मानहुँ जग नृपती।।
चौपाई ३२३
स्वारथ रत परिवार बिरोधी। लंपट काम लोभ अति क्रोधी।।
चौपाई ३२४
मातु पिता गुर बिप्र न मानहिं। आपु गए अरु घालहिं आनहिं।।
चौपाई ३२५
करहिं मोह बस द्रोह परावा। संत संग हरि कथा न भावा।।
चौपाई ३२६
अवगुन सिंधु मंदमति कामी। बेद बिदूषक परधन स्वामी।।
चौपाई ३२७
बिप्र द्रोह पर द्रोह बिसेषा। दंभ कपट जियँ धरें सुबेषा।।
दोहा ५९
ऐसे अधम मनुज खल कृतजुग त्रेता नाहिं। द्वापर कछुक बृंद बहु होइहहिं कलिजुग माहिं।।
चौपाई ३२८
पर हित सरिस धर्म नहिं भाई। पर पीड़ा सम नहिं अधमाई।।
चौपाई ३२९
निर्नय सकल पुरान बेद कर। कहेउँ तात जानहिं कोबिद नर।।
चौपाई ३३०
नर सरीर धरि जे पर पीरा। करहिं ते सहहिं महा भव भीरा।।
चौपाई ३३१
करहिं मोह बस नर अघ नाना। स्वारथ रत परलोक नसाना।।
चौपाई ३३२
कालरूप तिन्ह कहँ मैं भ्राता। सुभ अरु असुभ कर्म फल दाता।।
चौपाई ३३३
अस बिचारि जे परम सयाने। भजहिं मोहि संसृत दुख जाने।।
चौपाई ३३४
त्यागहिं कर्म सुभासुभ दायक। भजहिं मोहि सुर नर मुनि नायक।।
चौपाई ३३५
संत असंतन्ह के गुन भाषे। ते न परहिं भव जिन्ह लखि राखे।।
दोहा ६०
सुनहु तात माया कृत गुन अरु दोष अनेक। गुन यह उभय न देखिअहिं देखिअ सो अबिबेक।।
चौपाई ३३६
श्रीमुख बचन सुनत सब भाई। हरषे प्रेम न हृदयँ समाई।।
चौपाई ३३७
करहिं बिनय अति बारहिं बारा। हनूमान हियँ हरष अपारा।।
चौपाई ३३८
पुनि रघुपति निज मंदिर गए। एहि बिधि चरित करत नित नए।।
चौपाई ३३९
बार बार नारद मुनि आवहिं। चरित पुनीत राम के गावहिं।।
चौपाई ३४०
नित नव चरन देखि मुनि जाहीं। ब्रह्मलोक सब कथा कहाहीं।।
चौपाई ३४१
सुनि बिरंचि अतिसय सुख मानहिं। पुनि पुनि तात करहु गुन गानहिं।।
चौपाई ३४२
सनकादिक नारदहि सराहहिं। जद्यपि ब्रह्म निरत मुनि आहहिं।।
चौपाई ३४३
सुनि गुन गान समाधि बिसारी।। सादर सुनहिं परम अधिकारी।।
दोहा ६१
जीवनमुक्त ब्रह्मपर चरित सुनहिं तजि ध्यान। जे हरि कथाँ न करहिं रति तिन्ह के हिय पाषान।।
चौपाई ३४४
एक बार रघुनाथ बोलाए। गुर द्विज पुरबासी सब आए।।
चौपाई ३४५
बैठे गुर मुनि अरु द्विज सज्जन। बोले बचन भगत भव भंजन।।
चौपाई ३४६
सनहु सकल पुरजन मम बानी। कहउँ न कछु ममता उर आनी।।
चौपाई ३४७
नहिं अनीति नहिं कछु प्रभुताई। सुनहु करहु जो तुम्हहि सोहाई।।
चौपाई ३४८
सोइ सेवक प्रियतम मम सोई। मम अनुसासन मानै जोई।।
चौपाई ३४९
जौं अनीति कछु भाषौं भाई। तौं मोहि बरजहु भय बिसराई।।
चौपाई ३५०
बड़ें भाग मानुष तनु पावा। सुर दुर्लभ सब ग्रंथिन्ह गावा।।
चौपाई ३५१
साधन धाम मोच्छ कर द्वारा। पाइ न जेहिं परलोक सँवारा।।
दोहा ६२
सो परत्र दुख पावइ सिर धुनि धुनि पछिताइ। कालहि कर्महि ईस्वरहि मिथ्या दोष लगाइ।।
चौपाई ३५२
एहि तन कर फल बिषय न भाई। स्वर्गउ स्वल्प अंत दुखदाई।।
चौपाई ३५३
नर तनु पाइ बिषयँ मन देहीं। पलटि सुधा ते सठ बिष लेहीं।।
चौपाई ३५४
ताहि कबहुँ भल कहइ न कोई। गुंजा ग्रहइ परस मनि खोई।।
चौपाई ३५५
आकर चारि लच्छ चौरासी। जोनि भ्रमत यह जिव अबिनासी।।
चौपाई ३५६
फिरत सदा माया कर प्रेरा। काल कर्म सुभाव गुन घेरा।।
चौपाई ३५७
कबहुँक करि करुना नर देही। देत ईस बिनु हेतु सनेही।।
चौपाई ३५८
नर तनु भव बारिधि कहुँ बेरो। सन्मुख मरुत अनुग्रह मेरो।।
चौपाई ३५९
करनधार सदगुर दृढ़ नावा। दुर्लभ साज सुलभ करि पावा।।
दोहा ६३
जो न तरै भव सागर नर समाज अस पाइ। सो कृत निंदक मंदमति आत्माहन गति जाइ।।
चौपाई ३६०
जौं परलोक इहाँ सुख चहहू। सुनि मम बचन ह्रृदयँ दृढ़ गहहू।।
चौपाई ३६१
सुलभ सुखद मारग यह भाई। भगति मोरि पुरान श्रुति गाई।।
चौपाई ३६२
ग्यान अगम प्रत्यूह अनेका। साधन कठिन न मन कहुँ टेका।।
चौपाई ३६३
करत कष्ट बहु पावइ कोऊ। भक्ति हीन मोहि प्रिय नहिं सोऊ।।
चौपाई ३६४
भक्ति सुतंत्र सकल सुख खानी। बिनु सतसंग न पावहिं प्रानी।।
चौपाई ३६५
पुन्य पुंज बिनु मिलहिं न संता। सतसंगति संसृति कर अंता।।
चौपाई ३६६
पुन्य एक जग महुँ नहिं दूजा। मन क्रम बचन बिप्र पद पूजा।।
चौपाई ३६७
सानुकूल तेहि पर मुनि देवा। जो तजि कपटु करइ द्विज सेवा।।
दोहा ६४
औरउ एक गुपुत मत सबहि कहउँ कर जोरि। संकर भजन बिना नर भगति न पावइ मोरि।।
चौपाई ३६८
कहहु भगति पथ कवन प्रयासा। जोग न मख जप तप उपवासा।।
चौपाई ३६९
सरल सुभाव न मन कुटिलाई। जथा लाभ संतोष सदाई।।
चौपाई ३७०
मोर दास कहाइ नर आसा। करइ तौ कहहु कहा बिस्वासा।।
चौपाई ३७१
बहुत कहउँ का कथा बढ़ाई। एहि आचरन बस्य मैं भाई।।
चौपाई ३७२
बैर न बिग्रह आस न त्रासा। सुखमय ताहि सदा सब आसा।।
चौपाई ३७३
अनारंभ अनिकेत अमानी। अनघ अरोष दच्छ बिग्यानी।।
चौपाई ३७४
प्रीति सदा सज्जन संसर्गा। तृन सम बिषय स्वर्ग अपबर्गा।।
चौपाई ३७५
भगति पच्छ हठ नहिं सठताई। दुष्ट तर्क सब दूरि बहाई।।
दोहा ६५
मम गुन ग्राम नाम रत गत ममता मद मोह। ता कर सुख सोइ जानइ परानंद संदोह।।
चौपाई ३७६
सुनत सुधासम बचन राम के। गहे सबनि पद कृपाधाम के।।
चौपाई ३७७
जननि जनक गुर बंधु हमारे। कृपा निधान प्रान ते प्यारे।।
चौपाई ३७८
तनु धनु धाम राम हितकारी। सब बिधि तुम्ह प्रनतारति हारी।।
चौपाई ३७९
असि सिख तुम्ह बिनु देइ न कोऊ। मातु पिता स्वारथ रत ओऊ।।
चौपाई ३८०
हेतु रहित जग जुग उपकारी। तुम्ह तुम्हार सेवक असुरारी।।
चौपाई ३८१
स्वारथ मीत सकल जग माहीं। सपनेहुँ प्रभु परमारथ नाहीं।।
चौपाई ३८२
सबके बचन प्रेम रस साने। सुनि रघुनाथ हृदयँ हरषाने।।
चौपाई ३८३
निज निज गृह गए आयसु पाई। बरनत प्रभु बतकही सुहाई।।
दोहा ६६
उमा अवधबासी नर नारि कृतारथ रूप। ब्रह्म सच्चिदानंद घन रघुनायक जहँ भूप।।
चौपाई ३८४
एक बार बसिष्ट मुनि आए। जहाँ राम सुखधाम सुहाए।।
चौपाई ३८५
अति आदर रघुनायक कीन्हा। पद पखारि पादोदक लीन्हा।।
चौपाई ३८६
राम सुनहु मुनि कह कर जोरी। कृपासिंधु बिनती कछु मोरी।।
चौपाई ३८७
देखि देखि आचरन तुम्हारा। होत मोह मम हृदयँ अपारा।।
चौपाई ३८८
महिमा अमित बेद नहिं जाना। मैं केहि भाँति कहउँ भगवाना।।
चौपाई ३८९
उपरोहित्य कर्म अति मंदा। बेद पुरान सुमृति कर निंदा।।
चौपाई ३९०
जब न लेउँ मैं तब बिधि मोही। कहा लाभ आगें सुत तोही।।
चौपाई ३९१
परमातमा ब्रह्म नर रूपा। होइहि रघुकुल भूषन भूपा।।
दोहा ६७
तब मैं हृदयँ बिचारा जोग जग्य ब्रत दान। जा कहुँ करिअ सो पैहउँ धर्म न एहि सम आन।।
चौपाई ३९२
जप तप नियम जोग निज धर्मा। श्रुति संभव नाना सुभ कर्मा।।
चौपाई ३९३
ग्यान दया दम तीरथ मज्जन। जहँ लगि धर्म कहत श्रुति सज्जन।।
चौपाई ३९४
आगम निगम पुरान अनेका। पढ़े सुने कर फल प्रभु एका।।
चौपाई ३९५
तब पद पंकज प्रीति निरंतर। सब साधन कर यह फल सुंदर।।
चौपाई ३९६
छूटइ मल कि मलहि के धोएँ। घृत कि पाव कोइ बारि बिलोएँ।।
चौपाई ३९७
प्रेम भगति जल बिनु रघुराई। अभिअंतर मल कबहुँ न जाई।।
चौपाई ३९८
सोइ सर्बग्य तग्य सोइ पंडित। सोइ गुन गृह बिग्यान अखंडित।।
चौपाई ३९९
दच्छ सकल लच्छन जुत सोई। जाकें पद सरोज रति होई।।
दोहा ६८
नाथ एक बर मागउँ राम कृपा करि देहु। जन्म जन्म प्रभु पद कमल कबहुँ घटै जनि नेहु।।
चौपाई ४००
अस कहि मुनि बसिष्ट गृह आए। कृपासिंधु के मन अति भाए।।
चौपाई ४०१
हनूमान भरतादिक भ्राता। संग लिए सेवक सुखदाता।।
चौपाई ४०२
पुनि कृपाल पुर बाहेर गए। गज रथ तुरग मगावत भए।।
चौपाई ४०३
देखि कृपा करि सकल सराहे। दिए उचित जिन्ह जिन्ह तेइ चाहे।।
चौपाई ४०४
हरन सकल श्रम प्रभु श्रम पाई। गए जहाँ सीतल अवँराई।।
चौपाई ४०५
भरत दीन्ह निज बसन डसाई। बैठे प्रभु सेवहिं सब भाई।।
चौपाई ४०६
मारुतसुत तब मारूत करई। पुलक बपुष लोचन जल भरई।।
चौपाई ४०७
हनूमान सम नहिं बड़भागी। नहिं कोउ राम चरन अनुरागी।।
चौपाई ४०८
गिरिजा जासु प्रीति सेवकाई। बार बार प्रभु निज मुख गाई।।
दोहा ६९
तेहिं अवसर मुनि नारद आए करतल बीन। गावन लगे राम कल कीरति सदा नबीन।।
चौपाई ४०९
मामवलोकय पंकज लोचन। कृपा बिलोकनि सोच बिमोचन।।
चौपाई ४१०
नील तामरस स्याम काम अरि। हृदय कंज मकरंद मधुप हरि।।
चौपाई ४११
जातुधान बरूथ बल भंजन। मुनि सज्जन रंजन अघ गंजन।।
चौपाई ४१२
भूसुर ससि नव बृंद बलाहक। असरन सरन दीन जन गाहक।।
चौपाई ४१३
भुज बल बिपुल भार महि खंडित। खर दूषन बिराध बध पंडित।।
चौपाई ४१४
रावनारि सुखरूप भूपबर। जय दसरथ कुल कुमुद सुधाकर।।
चौपाई ४१५
सुजस पुरान बिदित निगमागम। गावत सुर मुनि संत समागम।।
चौपाई ४१६
कारुनीक ब्यलीक मद खंडन। सब बिधि कुसल कोसला मंडन।।
चौपाई ४१७
कलि मल मथन नाम ममताहन। तुलसीदास प्रभु पाहि प्रनत जन।।
दोहा ७०
प्रेम सहित मुनि नारद बरनि राम गुन ग्राम। सोभासिंधु हृदयँ धरि गए जहाँ बिधि धाम।।
चौपाई ४१८
गिरिजा सुनहु बिसद यह कथा। मैं सब कही मोरि मति जथा।।
चौपाई ४१९
राम चरित सत कोटि अपारा। श्रुति सारदा न बरनै पारा।।
चौपाई ४२०
राम अनंत अनंत गुनानी। जन्म कर्म अनंत नामानी।।
चौपाई ४२१
जल सीकर महि रज गनि जाहीं। रघुपति चरित न बरनि सिराहीं।।
चौपाई ४२२
बिमल कथा हरि पद दायनी। भगति होइ सुनि अनपायनी।।
चौपाई ४२३
उमा कहिउँ सब कथा सुहाई। जो भुसुंडि खगपतिहि सुनाई।।
चौपाई ४२४
कछुक राम गुन कहेउँ बखानी। अब का कहौं सो कहहु भवानी।।
चौपाई ४२५
सुनि सुभ कथा उमा हरषानी। बोली अति बिनीत मृदु बानी।।
चौपाई ४२६
धन्य धन्य मैं धन्य पुरारी। सुनेउँ राम गुन भव भय हारी।।
दोहा ७१
तुम्हरी कृपाँ कृपायतन अब कृतकृत्य न मोह। जानेउँ राम प्रताप प्रभु चिदानंद संदोह।।
दोहा ७२
नाथ तवानन ससि स्रवत कथा सुधा रघुबीर। श्रवन पुटन्हि मन पान करि नहिं अघात मतिधीर।।
चौपाई ४२७
राम चरित जे सुनत अघाहीं। रस बिसेष जाना तिन्ह नाहीं।।
चौपाई ४२८
जीवनमुक्त महामुनि जेऊ। हरि गुन सुनहीं निरंतर तेऊ।।
चौपाई ४२९
भव सागर चह पार जो पावा। राम कथा ता कहँ दृढ़ नावा।।
चौपाई ४३०
बिषइन्ह कहँ पुनि हरि गुन ग्रामा। श्रवन सुखद अरु मन अभिरामा।।
चौपाई ४३१
श्रवनवंत अस को जग माहीं। जाहि न रघुपति चरित सोहाहीं।।
चौपाई ४३२
ते जड़ जीव निजात्मक घाती। जिन्हहि न रघुपति कथा सोहाती।।
चौपाई ४३३
हरिचरित्र मानस तुम्ह गावा। सुनि मैं नाथ अमिति सुख पावा।।
चौपाई ४३४
तुम्ह जो कही यह कथा सुहाई। कागभसुंडि गरुड़ प्रति गाई।।
दोहा ७३
बिरति ग्यान बिग्यान दृढ़ राम चरन अति नेह। बायस तन रघुपति भगति मोहि परम संदेह।।
चौपाई ४३५
नर सहस्त्र महँ सुनहु पुरारी। कोउ एक होइ धर्म ब्रतधारी।।
चौपाई ४३६
धर्मसील कोटिक महँ कोई। बिषय बिमुख बिराग रत होई।।
चौपाई ४३७
कोटि बिरक्त मध्य श्रुति कहई। सम्यक ग्यान सकृत कोउ लहई।।
चौपाई ४३८
ग्यानवंत कोटिक महँ कोऊ। जीवनमुक्त सकृत जग सोऊ।।
चौपाई ४३९
तिन्ह सहस्त्र महुँ सब सुख खानी। दुर्लभ ब्रह्मलीन बिग्यानी।।
चौपाई ४४०
धर्मसील बिरक्त अरु ग्यानी। जीवनमुक्त ब्रह्मपर प्रानी।।
चौपाई ४४१
सब ते सो दुर्लभ सुरराया। राम भगति रत गत मद माया।।
चौपाई ४४२
सो हरिभगति काग किमि पाई। बिस्वनाथ मोहि कहहु बुझाई।।
दोहा ७४
राम परायन ग्यान रत गुनागार मति धीर। नाथ कहहु केहि कारन पायउ काक सरीर।।
चौपाई ४४३
यह प्रभु चरित पवित्र सुहावा। कहहु कृपाल काग कहँ पावा।।
चौपाई ४४४
तुम्ह केहि भाँति सुना मदनारी। कहहु मोहि अति कौतुक भारी।।
चौपाई ४४५
गरुड़ महाग्यानी गुन रासी। हरि सेवक अति निकट निवासी।।
चौपाई ४४६
तेहिं केहि हेतु काग सन जाई। सुनी कथा मुनि निकर बिहाई।।
चौपाई ४४७
कहहु कवन बिधि भा संबादा। दोउ हरिभगत काग उरगादा।।
चौपाई ४४८
गौरि गिरा सुनि सरल सुहाई। बोले सिव सादर सुख पाई।।
चौपाई ४४९
धन्य सती पावन मति तोरी। रघुपति चरन प्रीति नहिं थोरी।।
चौपाई ४५०
सुनहु परम पुनीत इतिहासा। जो सुनि सकल लोक भ्रम नासा।।
चौपाई ४५१
उपजइ राम चरन बिस्वासा। भव निधि तर नर बिनहिं प्रयासा।।
दोहा ७५
ऐसिअ प्रस्न बिहंगपति कीन्ह काग सन जाइ। सो सब सादर कहिहउँ सुनहु उमा मन लाइ।।
चौपाई ४५२
मैं जिमि कथा सुनी भव मोचनि। सो प्रसंग सुनु सुमुखि सुलोचनि।।
चौपाई ४५३
प्रथम दच्छ गृह तव अवतारा। सती नाम तब रहा तुम्हारा।।
चौपाई ४५४
दच्छ जग्य तब भा अपमाना। तुम्ह अति क्रोध तजे तब प्राना।।
चौपाई ४५५
मम अनुचरन्ह कीन्ह मख भंगा। जानहु तुम्ह सो सकल प्रसंगा।।
चौपाई ४५६
तब अति सोच भयउ मन मोरें। दुखी भयउँ बियोग प्रिय तोरें।।
चौपाई ४५७
सुंदर बन गिरि सरित तड़ागा। कौतुक देखत फिरउँ बेरागा।।
चौपाई ४५८
गिरि सुमेर उत्तर दिसि दूरी। नील सैल एक सुन्दर भूरी।।
चौपाई ४५९
तासु कनकमय सिखर सुहाए। चारि चारु मोरे मन भाए।।
चौपाई ४६०
तिन्ह पर एक एक बिटप बिसाला। बट पीपर पाकरी रसाला।।
चौपाई ४६१
सैलोपरि सर सुंदर सोहा। मनि सोपान देखि मन मोहा।।
दोहा ७६
सीतल अमल मधुर जल जलज बिपुल बहुरंग। कूजत कल रव हंस गन गुंजत मजुंल भृंग।।
चौपाई ४६२
तेहिं गिरि रुचिर बसइ खग सोई। तासु नास कल्पांत न होई।।
चौपाई ४६३
माया कृत गुन दोष अनेका। मोह मनोज आदि अबिबेका।।
चौपाई ४६४
रहे ब्यापि समस्त जग माहीं। तेहि गिरि निकट कबहुँ नहिं जाहीं।।
चौपाई ४६५
तहँ बसि हरिहि भजइ जिमि कागा। सो सुनु उमा सहित अनुरागा।।
चौपाई ४६६
पीपर तरु तर ध्यान सो धरई। जाप जग्य पाकरि तर करई।।
चौपाई ४६७
आँब छाहँ कर मानस पूजा। तजि हरि भजनु काजु नहिं दूजा।।
चौपाई ४६८
बर तर कह हरि कथा प्रसंगा। आवहिं सुनहिं अनेक बिहंगा।।
चौपाई ४६९
राम चरित बिचीत्र बिधि नाना। प्रेम सहित कर सादर गाना।।
चौपाई ४७०
सुनहिं सकल मति बिमल मराला। बसहिं निरंतर जे तेहिं ताला।।
चौपाई ४७१
जब मैं जाइ सो कौतुक देखा। उर उपजा आनंद बिसेषा।।
दोहा ७७
तब कछु काल मराल तनु धरि तहँ कीन्ह निवास। सादर सुनि रघुपति गुन पुनि आयउँ कैलास।।
चौपाई ४७२
गिरिजा कहेउँ सो सब इतिहासा। मैं जेहि समय गयउँ खग पासा।।
चौपाई ४७३
अब सो कथा सुनहु जेही हेतू। गयउ काग पहिं खग कुल केतू।।
चौपाई ४७४
जब रघुनाथ कीन्हि रन क्रीड़ा। समुझत चरित होति मोहि ब्रीड़ा।।
चौपाई ४७५
इंद्रजीत कर आपु बँधायो। तब नारद मुनि गरुड़ पठायो।।
चौपाई ४७६
बंधन काटि गयो उरगादा। उपजा हृदयँ प्रचंड बिषादा।।
चौपाई ४७७
प्रभु बंधन समुझत बहु भाँती। करत बिचार उरग आराती।।
चौपाई ४७८
ब्यापक ब्रह्म बिरज बागीसा। माया मोह पार परमीसा।।
चौपाई ४७९
सो अवतार सुनेउँ जग माहीं। देखेउँ सो प्रभाव कछु नाहीं।।
दोहा ७८
भव बंधन ते छूटहिं नर जपि जा कर नाम। खर्च निसाचर बाँधेउ नागपास सोइ राम।।
चौपाई ४८०
नाना भाँति मनहि समुझावा। प्रगट न ग्यान हृदयँ भ्रम छावा।।
चौपाई ४८१
खेद खिन्न मन तर्क बढ़ाई। भयउ मोहबस तुम्हरिहिं नाई।।
चौपाई ४८२
ब्याकुल गयउ देवरिषि पाहीं। कहेसि जो संसय निज मन माहीं।।
चौपाई ४८३
सुनि नारदहि लागि अति दाया। सुनु खग प्रबल राम कै माया।।
चौपाई ४८४
जो ग्यानिन्ह कर चित अपहरई। बरिआई बिमोह मन करई।।
चौपाई ४८५
जेहिं बहु बार नचावा मोही। सोइ ब्यापी बिहंगपति तोही।।
चौपाई ४८६
महामोह उपजा उर तोरें। मिटिहि न बेगि कहें खग मोरें।।
चौपाई ४८७
चतुरानन पहिं जाहु खगेसा। सोइ करेहु जेहि होइ निदेसा।।
दोहा ७९
अस कहि चले देवरिषि करत राम गुन गान। हरि माया बल बरनत पुनि पुनि परम सुजान।।
चौपाई ४८८
तब खगपति बिरंचि पहिं गयऊ। निज संदेह सुनावत भयऊ।।
चौपाई ४८९
सुनि बिरंचि रामहि सिरु नावा। समुझि प्रताप प्रेम अति छावा।।
चौपाई ४९०
मन महुँ करइ बिचार बिधाता। माया बस कबि कोबिद ग्याता।।
चौपाई ४९१
हरि माया कर अमिति प्रभावा। बिपुल बार जेहिं मोहि नचावा।।
चौपाई ४९२
अग जगमय जग मम उपराजा। नहिं आचरज मोह खगराजा।।
चौपाई ४९३
तब बोले बिधि गिरा सुहाई। जान महेस राम प्रभुताई।।
चौपाई ४९४
बैनतेय संकर पहिं जाहू। तात अनत पूछहु जनि काहू।।
चौपाई ४९५
तहँ होइहि तव संसय हानी। चलेउ बिहंग सुनत बिधि बानी।।
दोहा ८०
परमातुर बिहंगपति आयउ तब मो पास। जात रहेउँ कुबेर गृह रहिहु उमा कैलास।।
चौपाई ४९६
तेहिं मम पद सादर सिरु नावा। पुनि आपन संदेह सुनावा।।
चौपाई ४९७
सुनि ता करि बिनती मृदु बानी। परेम सहित मैं कहेउँ भवानी।।
चौपाई ४९८
मिलेहु गरुड़ मारग महँ मोही। कवन भाँति समुझावौं तोही।।
चौपाई ४९९
तबहि होइ सब संसय भंगा। जब बहु काल करिअ सतसंगा।।
चौपाई ५००
सुनिअ तहाँ हरि कथा सुहाई। नाना भाँति मुनिन्ह जो गाई।।
चौपाई ५०१
जेहि महुँ आदि मध्य अवसाना। प्रभु प्रतिपाद्य राम भगवाना।।
चौपाई ५०२
नित हरि कथा होत जहँ भाई। पठवउँ तहाँ सुनहि तुम्ह जाई।।
चौपाई ५०३
जाइहि सुनत सकल संदेहा। राम चरन होइहि अति नेहा।।
दोहा ८१
बिनु सतसंग न हरिकथा तेहिं बिनु मोह न भाग। मोह गएँ बिनु रामपद होइ न दृढ अनुराग ॥
चौपाई ५०४
मिलहिं न रघुपति बिनु अनुरागा। किएँ जोग तप ग्यान बिरागा।।
चौपाई ५०५
उत्तर दिसि सुंदर गिरि नीला। तहँ रह काकभुसुंडि सुसीला।।
चौपाई ५०६
राम भगति पथ परम प्रबीना। ग्यानी गुन गृह बहु कालीना।।
चौपाई ५०७
राम कथा सो कहइ निरंतर। सादर सुनहिं बिबिध बिहंगबर।।
चौपाई ५०८
जाइ सुनहु तहँ हरि गुन भूरी। होइहि मोह जनित दुख दूरी।।
चौपाई ५०९
मैं जब तेहि सब कहा बुझाई। चलेउ हरषि मम पद सिरु नाई।।
चौपाई ५१०
ताते उमा न मैं समुझावा। रघुपति कृपाँ मरमु मैं पावा।।
चौपाई ५११
होइहि कीन्ह कबहुँ अभिमाना। सो खौवै चह कृपानिधाना।।
चौपाई ५१२
कछु तेहि ते पुनि मैं नहिं राखा। समुझइ खग खगही कै भाषा।।
चौपाई ५१३
प्रभु माया बलवंत भवानी। जाहि न मोह कवन अस ग्यानी।।
दोहा ८२
ग्यानि भगत सिरोमनि त्रिभुवनपति कर जान। ताहि मोह माया नर पावँर करहिं गुमान।।
दोहा ८३
सिव बिरंचि कहुँ मोहइ को है बपुरा आन। अस जियँ जानि भजहिं मुनि माया पति भगवान।।
चौपाई ५१४
गयउ गरुड़ जहँ बसइ भुसुंडा। मति अकुंठ हरि भगति अखंडा।।
चौपाई ५१५
देखि सैल प्रसन्न मन भयऊ। माया मोह सोच सब गयऊ।।
चौपाई ५१६
करि तड़ाग मज्जन जलपाना। बट तर गयउ हृदयँ हरषाना।।
चौपाई ५१७
बृद्ध बृद्ध बिहंग तहँ आए। सुनै राम के चरित सुहाए।।
चौपाई ५१८
कथा अरंभ करै सोइ चाहा। तेही समय गयउ खगनाहा।।
चौपाई ५१९
आवत देखि सकल खगराजा। हरषेउ बायस सहित समाजा।।
चौपाई ५२०
अति आदर खगपति कर कीन्हा। स्वागत पूछि सुआसन दीन्हा।।
चौपाई ५२१
करि पूजा समेत अनुरागा। मधुर बचन तब बोलेउ कागा।।
दोहा ८४
नाथ कृतारथ भयउँ मैं तव दरसन खगराज। आयसु देहु सो करौं अब प्रभु आयहु केहि काज।।
दोहा ८५
सदा कृतारथ रूप तुम्ह कह मृदु बचन खगेस। जेहि कै अस्तुति सादर निज मुख कीन्हि महेस।।
चौपाई ५२२
सुनहु तात जेहि कारन आयउँ। सो सब भयउ दरस तव पायउँ।।
चौपाई ५२३
देखि परम पावन तव आश्रम। गयउ मोह संसय नाना भ्रम।।
चौपाई ५२४
अब श्रीराम कथा अति पावनि। सदा सुखद दुख पुंज नसावनि।।
चौपाई ५२५
सादर तात सुनावहु मोही। बार बार बिनवउँ प्रभु तोही।।
चौपाई ५२६
सुनत गरुड़ कै गिरा बिनीता। सरल सुप्रेम सुखद सुपुनीता।।
चौपाई ५२७
भयउ तासु मन परम उछाहा। लाग कहै रघुपति गुन गाहा।।
चौपाई ५२८
प्रथमहिं अति अनुराग भवानी। रामचरित सर कहेसि बखानी।।
चौपाई ५२९
पुनि नारद कर मोह अपारा। कहेसि बहुरि रावन अवतारा।।
चौपाई ५३०
प्रभु अवतार कथा पुनि गाई। तब सिसु चरित कहेसि मन लाई।।
दोहा ८६
बालचरित कहिं बिबिध बिधि मन महँ परम उछाह। रिषि आगवन कहेसि पुनि श्री रघुबीर बिबाह।।
चौपाई ५३१
बहुरि राम अभिषेक प्रसंगा। पुनि नृप बचन राज रस भंगा।।
चौपाई ५३२
पुरबासिन्ह कर बिरह बिषादा। कहेसि राम लछिमन संबादा।।
चौपाई ५३३
बिपिन गवन केवट अनुरागा। सुरसरि उतरि निवास प्रयागा।।
चौपाई ५३४
बालमीक प्रभु मिलन बखाना। चित्रकूट जिमि बसे भगवाना।।
चौपाई ५३५
सचिवागवन नगर नृप मरना। भरतागवन प्रेम बहु बरना।।
चौपाई ५३६
करि नृप क्रिया संग पुरबासी। भरत गए जहँ प्रभु सुख रासी।।
चौपाई ५३७
पुनि रघुपति बहु बिधि समुझाए। लै पादुका अवधपुर आए।।
चौपाई ५३८
भरत रहनि सुरपति सुत करनी। प्रभु अरु अत्रि भेंट पुनि बरनी।।
दोहा ८७
कहि बिराध बध जेहि बिधि देह तजी सरभंग।। बरनि सुतीछन प्रीति पुनि प्रभु अगस्ति सतसंग।।
चौपाई ५३९
कहि दंडक बन पावनताई। गीध मइत्री पुनि तेहिं गाई।।
चौपाई ५४०
पुनि प्रभु पंचवटीं कृत बासा। भंजी सकल मुनिन्ह की त्रासा।।
चौपाई ५४१
पुनि लछिमन उपदेस अनूपा। सूपनखा जिमि कीन्हि कुरूपा।।
चौपाई ५४२
खर दूषन बध बहुरि बखाना। जिमि सब मरमु दसानन जाना।।
चौपाई ५४३
दसकंधर मारीच बतकहीं। जेहि बिधि भई सो सब तेहिं कही।।
चौपाई ५४४
पुनि माया सीता कर हरना। श्रीरघुबीर बिरह कछु बरना।।
चौपाई ५४५
पुनि प्रभु गीध क्रिया जिमि कीन्ही। बधि कबंध सबरिहि गति दीन्ही।।
चौपाई ५४६
बहुरि बिरह बरनत रघुबीरा। जेहि बिधि गए सरोबर तीरा।।
दोहा ८८
प्रभु नारद संबाद कहि मारुति मिलन प्रसंग। पुनि सुग्रीव मिताई बालि प्रान कर भंग।।66((क)।। कपिहि तिलक करि प्रभु कृत सैल प्रबरषन बास। बरनन बर्षा सरद अरु राम रोष कपि त्रास।।
चौपाई ५४७
जेहि बिधि कपिपति कीस पठाए। सीता खोज सकल दिसि धाए।।
चौपाई ५४८
बिबर प्रबेस कीन्ह जेहि भाँती। कपिन्ह बहोरि मिला संपाती।।
चौपाई ५४९
सुनि सब कथा समीरकुमारा। नाघत भयउ पयोधि अपारा।।
चौपाई ५५०
लंकाँ कपि प्रबेस जिमि कीन्हा। पुनि सीतहि धीरजु जिमि दीन्हा।।
चौपाई ५५१
बन उजारि रावनहि प्रबोधी। पुर दहि नाघेउ बहुरि पयोधी।।
चौपाई ५५२
आए कपि सब जहँ रघुराई। बैदेही कि कुसल सुनाई।।
चौपाई ५५३
सेन समेति जथा रघुबीरा। उतरे जाइ बारिनिधि तीरा।।
चौपाई ५५४
मिला बिभीषन जेहि बिधि आई। सागर निग्रह कथा सुनाई।।
दोहा ८९
सेतु बाँधि कपि सेन जिमि उतरी सागर पार। गयउ बसीठी बीरबर जेहि बिधि बालिकुमार।।
दोहा ९०
निसिचर कीस लराई बरनिसि बिबिध प्रकार। कुंभकरन घननाद कर बल पौरुष संघार।।
चौपाई ५५५
निसिचर निकर मरन बिधि नाना। रघुपति रावन समर बखाना।।
चौपाई ५५६
रावन बध मंदोदरि सोका। राज बिभीषण देव असोका।।
चौपाई ५५७
सीता रघुपति मिलन बहोरी। सुरन्ह कीन्ह अस्तुति कर जोरी।।
चौपाई ५५८
पुनि पुष्पक चढ़ि कपिन्ह समेता। अवध चले प्रभु कृपा निकेता।।
चौपाई ५५९
जेहि बिधि राम नगर निज आए। बायस बिसद चरित सब गाए।।
चौपाई ५६०
कहेसि बहोरि राम अभिषैका। पुर बरनत नृपनीति अनेका।।
चौपाई ५६१
कथा समस्त भुसुंड बखानी। जो मैं तुम्ह सन कही भवानी।।
चौपाई ५६२
सुनि सब राम कथा खगनाहा। कहत बचन मन परम उछाहा।।
दोहा ९१
गयउ मोर संदेह सुनेउँ सकल रघुपति चरित। भयउ राम पद नेह तव प्रसाद बायस तिलक।।
चौपाई ५६३
देखि चरित अति नर अनुसारी। भयउ हृदयँ मम संसय भारी।।
चौपाई ५६४
सोइ भ्रम अब हित करि मैं माना। कीन्ह अनुग्रह कृपानिधाना।।
चौपाई ५६५
जो अति आतप ब्याकुल होई। तरु छाया सुख जानइ सोई।।
चौपाई ५६६
जौं नहिं होत मोह अति मोही। मिलतेउँ तात कवन बिधि तोही।।
चौपाई ५६७
सुनतेउँ किमि हरि कथा सुहाई। अति बिचित्र बहु बिधि तुम्ह गाई।।
चौपाई ५६८
निगमागम पुरान मत एहा। कहहिं सिद्ध मुनि नहिं संदेहा।।
चौपाई ५६९
संत बिसुद्ध मिलहिं परि तेही। चितवहिं राम कृपा करि जेही।।
चौपाई ५७०
राम कृपाँ तव दरसन भयऊ। तव प्रसाद सब संसय गयऊ।।
दोहा ९२
सुनि बिहंगपति बानी सहित बिनय अनुराग। पुलक गात लोचन सजल मन हरषेउ अति काग।।
दोहा ९३
श्रोता सुमति सुसील सुचि कथा रसिक हरि दास। पाइ उमा अति गोप्यमपि सज्जन करहिं प्रकास।।
चौपाई ५७१
बोलेउ काकभसुंड बहोरी। नभग नाथ पर प्रीति न थोरी।।
चौपाई ५७२
सब बिधि नाथ पूज्य तुम्ह मेरे। कृपापात्र रघुनायक केरे।।
चौपाई ५७३
तुम्हहि न संसय मोह न माया। मो पर नाथ कीन्ह तुम्ह दाया।।
चौपाई ५७४
पठइ मोह मिस खगपति तोही। रघुपति दीन्हि बड़ाई मोही।।
चौपाई ५७५
तुम्ह निज मोह कही खग साईं। सो नहिं कछु आचरज गोसाईं।।
चौपाई ५७६
नारद भव बिरंचि सनकादी। जे मुनिनायक आतमबादी।।
चौपाई ५७७
मोह न अंध कीन्ह केहि केही। को जग काम नचाव न जेही।।
चौपाई ५७८
तृस्नाँ केहि न कीन्ह बौराहा। केहि कर हृदय क्रोध नहिं दाहा।।
दोहा ९४
ग्यानी तापस सूर कबि कोबिद गुन आगार। केहि कै लोभ बिडंबना कीन्हि न एहिं संसार ॥
दोहा ९५
श्रीमद बक्र न कीन्ह केहि प्रभुता बधिर न काहि। मृगलोचनि के नैन सर को अस लाग न जाहि ॥
चौपाई ५७९
गुन कृत सन्यपात नहिं केही। कोउ न मान मद तजेउ निबेही।।
चौपाई ५८०
जोबन ज्वर केहि नहिं बलकावा। ममता केहि कर जस न नसावा।।
चौपाई ५८१
मच्छर काहि कलंक न लावा। काहि न सोक समीर डोलावा।।
चौपाई ५८२
चिंता साँपिनि को नहिं खाया। को जग जाहि न ब्यापी माया।।
चौपाई ५८३
कीट मनोरथ दारु सरीरा। जेहि न लाग घुन को अस धीरा।।
चौपाई ५८४
सुत बित लोक ईषना तीनी। केहि के मति इन्ह कृत न मलीनी।।
चौपाई ५८५
यह सब माया कर परिवारा। प्रबल अमिति को बरनै पारा।।
चौपाई ५८६
सिव चतुरानन जाहि डेराहीं। अपर जीव केहि लेखे माहीं।।
दोहा ९६
ब्यापि रहेउ संसार महुँ माया कटक प्रचंड। सेनापति कामादि भट दंभ कपट पाषंड ॥
दोहा ९७
सो दासी रघुबीर कै समुझें मिथ्या सोपि। छूट न राम कृपा बिनु नाथ कहउँ पद रोपि।।
चौपाई ५८७
जो माया सब जगहि नचावा। जासु चरित लखि काहुँ न पावा।।
चौपाई ५८८
सोइ प्रभु भ्रू बिलास खगराजा। नाच नटी इव सहित समाजा।।
चौपाई ५८९
सोइ सच्चिदानंद घन रामा। अज बिग्यान रूपो बल धामा।।
चौपाई ५९०
ब्यापक ब्याप्य अखंड अनंता। अखिल अमोघसक्ति भगवंता।।
चौपाई ५९१
अगुन अदभ्र गिरा गोतीता। सबदरसी अनवद्य अजीता।।
चौपाई ५९२
निर्मम निराकार निरमोहा। नित्य निरंजन सुख संदोहा।।
चौपाई ५९३
प्रकृति पार प्रभु सब उर बासी। ब्रह्म निरीह बिरज अबिनासी।।
चौपाई ५९४
इहाँ मोह कर कारन नाहीं। रबि सन्मुख तम कबहुँ कि जाहीं।।
दोहा ९८
भगतहेतु भगवान प्रभु राम धरेउ तनुभूप। किए चरित पावन परम प्राकृत नर अनुरुप॥
दोहा ९९
जथा अनेक बेष धरि नृत्य करइ नट कोइ। सोइ सोइ भाव देखावइ आपुन होइ न सोइ।।
चौपाई ५९५
असि रघुपति लीला उरगारी। दनुज बिमोहनि जन सुखकारी।।
चौपाई ५९६
जे मति मलिन बिषयबस कामी। प्रभु मोह धरहिं इमि स्वामी।।
चौपाई ५९७
नयन दोष जा कहँ जब होई। पीत बरन ससि कहुँ कह सोई।।
चौपाई ५९८
जब जेहि दिसि भ्रम होइ खगेसा। सो कह पच्छिम उयउ दिनेसा।।
चौपाई ५९९
नौकारूढ़ चलत जग देखा। अचल मोह बस आपुहि लेखा।।
चौपाई ६००
बालक भ्रमहिं न भ्रमहिं गृहादीं। कहहिं परस्पर मिथ्याबादी।।
चौपाई ६०१
हरि बिषइक अस मोह बिहंगा। सपनेहुँ नहिं अग्यान प्रसंगा।।
चौपाई ६०२
मायाबस मतिमंद अभागी। हृदयँ जमनिका बहुबिधि लागी।।
चौपाई ६०३
ते सठ हठ बस संसय करहीं। निज अग्यान राम पर धरहीं।।
दोहा १००
काम क्रोध मद लोभ रत गृहासक्त दुखरूप। ते किमि जानहिं रघुपतिहि मूढ़ परे भव कूप ॥
दोहा १०१
निर्गुन रूप सुलभ अति सगुन जान नहिं कोइ। सुगम अगम नाना चरित सुनि मुनि मन भ्रम होइ।।
चौपाई ६०४
सुनु खगेस रघुपति प्रभुताई। कहउँ जथामति कथा सुहाई।।
चौपाई ६०५
जेहि बिधि मोह भयउ प्रभु मोही। सोउ सब कथा सुनावउँ तोही।।
चौपाई ६०६
राम कृपा भाजन तुम्ह ताता। हरि गुन प्रीति मोहि सुखदाता।।
चौपाई ६०७
ताते नहिं कछु तुम्हहिं दुरावउँ। परम रहस्य मनोहर गावउँ।।
चौपाई ६०८
सुनहु राम कर सहज सुभाऊ। जन अभिमान न राखहिं काऊ।।
चौपाई ६०९
संसृत मूल सूलप्रद नाना। सकल सोक दायक अभिमाना।।
चौपाई ६१०
ताते करहिं कृपानिधि दूरी। सेवक पर ममता अति भूरी।।
चौपाई ६११
जिमि सिसु तन ब्रन होइ गोसाई। मातु चिराव कठिन की नाईं।।
दोहा १०२
जदपि प्रथम दुख पावइ रोवइ बाल अधीर। ब्याधि नास हित जननी गनति न सो सिसु पीर।।
दोहा १०३
तिमि रघुपति निज दासकर हरहिं मान हित लागि। तुलसिदास ऐसे प्रभुहि कस न भजहु भ्रम त्यागि।।
चौपाई ६१२
राम कृपा आपनि जड़ताई। कहउँ खगेस सुनहु मन लाई।।
चौपाई ६१३
जब जब राम मनुज तनु धरहीं। भक्त हेतु लीला बहु करहीं।।
चौपाई ६१४
तब तब अवधपुरी मैं ज़ाऊँ। बालचरित बिलोकि हरषाऊँ।।
चौपाई ६१५
जन्म महोत्सव देखउँ जाई। बरष पाँच तहँ रहउँ लोभाई।।
चौपाई ६१६
इष्टदेव मम बालक रामा। सोभा बपुष कोटि सत कामा।।
चौपाई ६१७
निज प्रभु बदन निहारि निहारी। लोचन सुफल करउँ उरगारी।।
चौपाई ६१८
लघु बायस बपु धरि हरि संगा। देखउँ बालचरित बहुरंगा।।
दोहा १०४
लरिकाईं जहँ जहँ फिरहिं तहँ तहँ संग उड़ाउँ। जूठनि परइ अजिर महँ सो उठाइ करि खाउँ।।
दोहा १०५
एक बार अतिसय सब चरित किए रघुबीर। सुमिरत प्रभु लीला सोइ पुलकित भयउ सरीर।।
चौपाई ६१९
कहइ भसुंड सुनहु खगनायक। रामचरित सेवक सुखदायक।।
चौपाई ६२०
नृपमंदिर सुंदर सब भाँती। खचित कनक मनि नाना जाती।।
चौपाई ६२१
बरनि न जाइ रुचिर अँगनाई। जहँ खेलहिं नित चारिउ भाई।।
चौपाई ६२२
बालबिनोद करत रघुराई। बिचरत अजिर जननि सुखदाई।।
चौपाई ६२३
मरकत मृदुल कलेवर स्यामा। अंग अंग प्रति छबि बहु कामा।।
चौपाई ६२४
नव राजीव अरुन मृदु चरना। पदज रुचिर नख ससि दुति हरना।।
चौपाई ६२५
ललित अंक कुलिसादिक चारी। नूपुर चारू मधुर रवकारी।।
चौपाई ६२६
चारु पुरट मनि रचित बनाई। कटि किंकिन कल मुखर सुहाई।।
दोहा १०६
रेखा त्रय सुन्दर उदर नाभी रुचिर गँभीर। उर आयत भ्राजत बिबिध बाल बिभूषन चीर।।
चौपाई ६२७
अरुन पानि नख करज मनोहर। बाहु बिसाल बिभूषन सुंदर।।
चौपाई ६२८
कंध बाल केहरि दर ग्रीवा। चारु चिबुक आनन छबि सींवा।।
चौपाई ६२९
कलबल बचन अधर अरुनारे। दुइ दुइ दसन बिसद बर बारे।।
चौपाई ६३०
ललित कपोल मनोहर नासा। सकल सुखद ससि कर सम हासा।।
चौपाई ६३१
नील कंज लोचन भव मोचन। भ्राजत भाल तिलक गोरोचन।।
चौपाई ६३२
बिकट भृकुटि सम श्रवन सुहाए। कुंचित कच मेचक छबि छाए।।
चौपाई ६३३
पीत झीनि झगुली तन सोही। किलकनि चितवनि भावति मोही।।
चौपाई ६३४
रूप रासि नृप अजिर बिहारी। नाचहिं निज प्रतिबिंब निहारी।।
चौपाई ६३५
मोहि सन करहीं बिबिध बिधि क्रीड़ा। बरनत मोहि होति अति ब्रीड़ा।।
चौपाई ६३६
किलकत मोहि धरन जब धावहिं। चलउँ भागि तब पूप देखावहिं।।
दोहा १०७
आवत निकट हँसहिं प्रभु भाजत रुदन कराहिं। जाउँ समीप गहन पद फिरि फिरि चितइ पराहिं।।
दोहा १०८
प्राकृत सिसु इव लीला देखि भयउ मोहि मोह। कवन चरित्र करत प्रभु चिदानंद संदोह।।
चौपाई ६३७
एतना मन आनत खगराया। रघुपति प्रेरित ब्यापी माया।।
चौपाई ६३८
सो माया न दुखद मोहि काहीं। आन जीव इव संसृत नाहीं।।
चौपाई ६३९
नाथ इहाँ कछु कारन आना। सुनहु सो सावधान हरिजाना।।
चौपाई ६४०
ग्यान अखंड एक सीताबर। माया बस्य जीव सचराचर।।
चौपाई ६४१
जौं सब कें रह ग्यान एकरस। ईस्वर जीवहि भेद कहहु कस।।
चौपाई ६४२
माया बस्य जीव अभिमानी। ईस बस्य माया गुनखानी।।
चौपाई ६४३
परबस जीव स्वबस भगवंता। जीव अनेक एक श्रीकंता।।
चौपाई ६४४
मुधा भेद जद्यपि कृत माया। बिनु हरि जाइ न कोटि उपाया।।
दोहा १०९
रामचंद्र के भजन बिनु जो चह पद निर्बान। ग्यानवंत अपि सो नर पसु बिनु पूँछ बिषान ॥
दोहा ११०
राकापति षोड़स उअहिं तारागन समुदाइ।। सकल गिरिन्ह दव लाइअ बिनु रबि राति न जाइ।।
चौपाई ६४५
ऐसेहिं हरि बिनु भजन खगेसा। मिटइ न जीवन्ह केर कलेसा।।
चौपाई ६४६
हरि सेवकहि न ब्याप अबिद्या। प्रभु प्रेरित ब्यापइ तेहि बिद्या।।
चौपाई ६४७
ताते नास न होइ दास कर। भेद भगति भाढ़इ बिहंगबर।।
चौपाई ६४८
भ्रम ते चकित राम मोहि देखा। बिहँसे सो सुनु चरित बिसेषा।।
चौपाई ६४९
तेहि कौतुक कर मरमु न काहूँ। जाना अनुज न मातु पिताहूँ।।
चौपाई ६५०
जानु पानि धाए मोहि धरना। स्यामल गात अरुन कर चरना।।
चौपाई ६५१
तब मैं भागि चलेउँ उरगामी। राम गहन कहँ भुजा पसारी।।
चौपाई ६५२
जिमि जिमि दूरि उड़ाउँ अकासा। तहँ भुज हरि देखउँ निज पासा।।
दोहा १११
ब्रह्मलोक लगि गयउँ मैं चितयउँ पाछ उड़ात। जुग अंगुल कर बीच सब राम भुजहि मोहि तात।।
दोहा ११२
सप्ताबरन भेद करि जहाँ लगें गति मोरि। गयउँ तहाँ प्रभु भुज निरखि ब्याकुल भयउँ बहोरि।।
चौपाई ६५३
मूदेउँ नयन त्रसित जब भयउँ। पुनि चितवत कोसलपुर गयऊँ।।
चौपाई ६५४
मोहि बिलोकि राम मुसुकाहीं। बिहँसत तुरत गयउँ मुख माहीं।।
चौपाई ६५५
उदर माझ सुनु अंडज राया। देखेउँ बहु ब्रह्मांड निकाया।।
चौपाई ६५६
अति बिचित्र तहँ लोक अनेका। रचना अधिक एक ते एका।।
चौपाई ६५७
कोटिन्ह चतुरानन गौरीसा। अगनित उडगन रबि रजनीसा।।
चौपाई ६५८
अगनित लोकपाल जम काला। अगनित भूधर भूमि बिसाला।।
चौपाई ६५९
सागर सरि सर बिपिन अपारा। नाना भाँति सृष्टि बिस्तारा।।
चौपाई ६६०
सुर मुनि सिद्ध नाग नर किंनर। चारि प्रकार जीव सचराचर।।
दोहा ११३
जो नहिं देखा नहिं सुना जो मनहूँ न समाइ। सो सब अद्भुत देखेउँ बरनि कवनि बिधि जाइ।।
दोहा ११४
एक एक ब्रह्मांड महुँ रहउँ बरष सत एक। एहि बिधि देखत फिरउँ मैं अंड कटाह अनेक।।
चौपाई ६६१
लोक लोक प्रति भिन्न बिधाता। भिन्न बिष्नु सिव मनु दिसित्राता।।
चौपाई ६६२
नर गंधर्ब भूत बेताला। किंनर निसिचर पसु खग ब्याला।।
चौपाई ६६३
देव दनुज गन नाना जाती। सकल जीव तहँ आनहि भाँती।।
चौपाई ६६४
महि सरि सागर सर गिरि नाना। सब प्रपंच तहँ आनइ आना।।
चौपाई ६६५
अंडकोस प्रति प्रति निज रुपा। देखेउँ जिनस अनेक अनूपा।।
चौपाई ६६६
अवधपुरी प्रति भुवन निनारी। सरजू भिन्न भिन्न नर नारी।।
चौपाई ६६७
दसरथ कौसल्या सुनु ताता। बिबिध रूप भरतादिक भ्राता।।
चौपाई ६६८
प्रति ब्रह्मांड राम अवतारा। देखउँ बालबिनोद अपारा।।
दोहा ११५
भिन्न भिन्न मै दीख सबु अति बिचित्र हरिजान। अगनित भुवन फिरेउँ प्रभु राम न देखेउँ आन।।
चौपाई ६६९
भ्रमत मोहि ब्रह्मांड अनेका। बीते मनहुँ कल्प सत एका।।
चौपाई ६७०
फिरत फिरत निज आश्रम आयउँ। तहँ पुनि रहि कछु काल गवाँयउँ।।
चौपाई ६७१
निज प्रभु जन्म अवध सुनि पायउँ। निर्भर प्रेम हरषि उठि धायउँ।।
चौपाई ६७२
देखउँ जन्म महोत्सव जाई। जेहि बिधि प्रथम कहा मैं गाई।।
चौपाई ६७३
राम उदर देखेउँ जग नाना। देखत बनइ न जाइ बखाना।।
चौपाई ६७४
तहँ पुनि देखेउँ राम सुजाना। माया पति कृपाल भगवाना।।
चौपाई ६७५
करउँ बिचार बहोरि बहोरी। मोह कलिल ब्यापित मति मोरी।।
चौपाई ६७६
उभय घरी महँ मैं सब देखा। भयउँ भ्रमित मन मोह बिसेषा।।
दोहा ११६
देखि कृपाल बिकल मोहि बिहँसे तब रघुबीर। बिहँसतहीं मुख बाहेर आयउँ सुनु मतिधीर।।
दोहा ११७
सोइ लरिकाई मो सन करन लगे पुनि राम। कोटि भाँति समुझावउँ मनु न लहइ बिश्राम।।
चौपाई ६७७
देखि चरित यह सो प्रभुताई। समुझत देह दसा बिसराई।।
चौपाई ६७८
धरनि परेउँ मुख आव न बाता। त्राहि त्राहि आरत जन त्राता।।
चौपाई ६७९
प्रेमाकुल प्रभु मोहि बिलोकी। निज माया प्रभुता तब रोकी।।
चौपाई ६८०
कर सरोज प्रभु मम सिर धरेऊ। दीनदयाल सकल दुख हरेऊ।।
चौपाई ६८१
कीन्ह राम मोहि बिगत बिमोहा। सेवक सुखद कृपा संदोहा।।
चौपाई ६८२
प्रभुता प्रथम बिचारि बिचारी। मन महँ होइ हरष अति भारी।।
चौपाई ६८३
भगत बछलता प्रभु कै देखी। उपजी मम उर प्रीति बिसेषी।।
चौपाई ६८४
सजल नयन पुलकित कर जोरी। कीन्हिउँ बहु बिधि बिनय बहोरी।।
दोहा ११८
सुनि सप्रेम मम बानी देखि दीन निज दास। बचन सुखद गंभीर मृदु बोले रमानिवास।।
दोहा ११९
काकभसुंडि मागु बर अति प्रसन्न मोहि जानि। अनिमादिक सिधि अपर रिधि मोच्छ सकल सुख खानि।।
चौपाई ६८५
ग्यान बिबेक बिरति बिग्याना। मुनि दुर्लभ गुन जे जग नाना।।
चौपाई ६८६
आजु देउँ सब संसय नाहीं। मागु जो तोहि भाव मन माहीं।।
चौपाई ६८७
सुनि प्रभु बचन अधिक अनुरागेउँ। मन अनुमान करन तब लागेऊँ।।
चौपाई ६८८
प्रभु कह देन सकल सुख सही। भगति आपनी देन न कही।।
चौपाई ६८९
भगति हीन गुन सब सुख ऐसे। लवन बिना बहु बिंजन जैसे।।
चौपाई ६९०
भजन हीन सुख कवने काजा। अस बिचारि बोलेउँ खगराजा।।
चौपाई ६९१
जौं प्रभु होइ प्रसन्न बर देहू। मो पर करहु कृपा अरु नेहू।।
चौपाई ६९२
मन भावत बर मागउँ स्वामी। तुम्ह उदार उर अंतरजामी।।
दोहा १२०
अबिरल भगति बिसुध्द तव श्रुति पुरान जो गाव। जेहि खोजत जोगीस मुनि प्रभु प्रसाद कोउ पाव।।
दोहा १२१
भगत कल्पतरु प्रनत हित कृपा सिंधु सुख धाम। सोइ निज भगति मोहि प्रभु देहु दया करि राम।।
चौपाई ६९३
एवमस्तु कहि रघुकुलनायक। बोले बचन परम सुखदायक।।
चौपाई ६९४
सुनु बायस तैं सहज सयाना। काहे न मागसि अस बरदाना।।
चौपाई ६९५
सब सुख खानि भगति तैं मागी। नहिं जग कोउ तोहि सम बड़भागी।।
चौपाई ६९६
जो मुनि कोटि जतन नहिं लहहीं। जे जप जोग अनल तन दहहीं।।
चौपाई ६९७
रीझेउँ देखि तोरि चतुराई। मागेहु भगति मोहि अति भाई।।
चौपाई ६९८
सुनु बिहंग प्रसाद अब मोरें। सब सुभ गुन बसिहहिं उर तोरें।।
चौपाई ६९९
भगति ग्यान बिग्यान बिरागा। जोग चरित्र रहस्य बिभागा।।
चौपाई ७००
जानब तैं सबही कर भेदा। मम प्रसाद नहिं साधन खेदा।।
दोहा १२२
माया संभव भ्रम सब अब न ब्यापिहहिं तोहि। जानेसु ब्रह्म अनादि अज अगुन गुनाकर मोहि।।
दोहा १२३
मोहि भगत प्रिय संतत अस बिचारि सुनु काग। कायँ बचन मन मम पद करेसु अचल अनुराग।।
चौपाई ७०१
अब सुनु परम बिमल मम बानी। सत्य सुगम निगमादि बखानी।।
चौपाई ७०२
निज सिद्धांत सुनावउँ तोही। सुनु मन धरु सब तजि भजु मोही।।
चौपाई ७०३
मम माया संभव संसारा। जीव चराचर बिबिधि प्रकारा।।
चौपाई ७०४
सब मम प्रिय सब मम उपजाए। सब ते अधिक मनुज मोहि भाए।।
चौपाई ७०५
तिन्ह महँ द्विज द्विज महँ श्रुतिधारी। तिन्ह महुँ निगम धरम अनुसारी।।
चौपाई ७०६
तिन्ह महँ प्रिय बिरक्त पुनि ग्यानी। ग्यानिहु ते अति प्रिय बिग्यानी।।
चौपाई ७०७
तिन्ह ते पुनि मोहि प्रिय निज दासा। जेहि गति मोरि न दूसरि आसा।।
चौपाई ७०८
पुनि पुनि सत्य कहउँ तोहि पाहीं। मोहि सेवक सम प्रिय कोउ नाहीं।।
चौपाई ७०९
भगति हीन बिरंचि किन होई। सब जीवहु सम प्रिय मोहि सोई।।
चौपाई ७१०
भगतिवंत अति नीचउ प्रानी। मोहि प्रानप्रिय असि मम बानी।।
दोहा १२४
सुचि सुसील सेवक सुमति प्रिय कहु काहि न लाग। श्रुति पुरान कह नीति असि सावधान सुनु काग।।
चौपाई ७११
एक पिता के बिपुल कुमारा। होहिं पृथक गुन सील अचारा।।
चौपाई ७१२
कोउ पंडिंत कोउ तापस ग्याता। कोउ धनवंत सूर कोउ दाता।।
चौपाई ७१३
कोउ सर्बग्य धर्मरत कोई। सब पर पितहि प्रीति सम होई।।
चौपाई ७१४
कोउ पितु भगत बचन मन कर्मा। सपनेहुँ जान न दूसर धर्मा।।
चौपाई ७१५
सो सुत प्रिय पितु प्रान समाना। जद्यपि सो सब भाँति अयाना।।
चौपाई ७१६
एहि बिधि जीव चराचर जेते। त्रिजग देव नर असुर समेते।।
चौपाई ७१७
अखिल बिस्व यह मोर उपाया। सब पर मोहि बराबरि दाया।।
चौपाई ७१८
तिन्ह महँ जो परिहरि मद माया। भजै मोहि मन बच अरू काया।।
दोहा १२५
पुरूष नपुंसक नारि वा जीव चराचर कोइ। सर्ब भाव भज कपट तजि मोहि परम प्रिय सोइ।।
दोहा १२६
सत्य कहउँ खग तोहि सुचि सेवक मम प्रानप्रिय। अस बिचारि भजु मोहि परिहरि आस भरोस सब।।
चौपाई ७१९
कबहूँ काल न ब्यापिहि तोही। सुमिरेसु भजेसु निरंतर मोही।।
चौपाई ७२०
प्रभु बचनामृत सुनि न अघाऊँ। तनु पुलकित मन अति हरषाऊँ।।
चौपाई ७२१
सो सुख जानइ मन अरु काना। नहिं रसना पहिं जाइ बखाना।।
चौपाई ७२२
प्रभु सोभा सुख जानहिं नयना। कहि किमि सकहिं तिन्हहि नहिं बयना।।
चौपाई ७२३
बहु बिधि मोहि प्रबोधि सुख देई। लगे करन सिसु कौतुक तेई।।
चौपाई ७२४
सजल नयन कछु मुख करि रूखा। चितइ मातु लागी अति भूखा।।
चौपाई ७२५
देखि मातु आतुर उठि धाई। कहि मृदु बचन लिए उर लाई।।
चौपाई ७२६
गोद राखि कराव पय पाना। रघुपति चरित ललित कर गाना।।
दोहा १२७
जेहि सुख लागि पुरारि असुभ बेष कृत सिव सुखद। अवधपुरी नर नारि तेहि सुख महुँ संतत मगन।।
दोहा १२८
सोइ सुख लवलेस जिन्ह बारक सपनेहुँ लहेउ। ते नहिं गनहिं खगेस ब्रह्मसुखहि सज्जन सुमति।।
चौपाई ७२७
मैं पुनि अवध रहेउँ कछु काला। देखेउँ बालबिनोद रसाला।।
चौपाई ७२८
राम प्रसाद भगति बर पायउँ। प्रभु पद बंदि निजाश्रम आयउँ।।
चौपाई ७२९
तब ते मोहि न ब्यापी माया। जब ते रघुनायक अपनाया।।
चौपाई ७३०
यह सब गुप्त चरित मैं गावा। हरि मायाँ जिमि मोहि नचावा।।
चौपाई ७३१
निज अनुभव अब कहउँ खगेसा। बिनु हरि भजन न जाहि कलेसा।।
चौपाई ७३२
राम कृपा बिनु सुनु खगराई। जानि न जाइ राम प्रभुताई।।
चौपाई ७३३
जानें बिनु न होइ परतीती। बिनु परतीति होइ नहिं प्रीती।।
चौपाई ७३४
प्रीति बिना नहिं भगति दिढ़ाई। जिमि खगपति जल कै चिकनाई।।
दोहा १२९
बिनु गुर होइ कि ग्यान ग्यान कि होइ बिराग बिनु। गावहिं बेद पुरान सुख कि लहिअ हरि भगति बिनु।।
दोहा १३०
कोउ बिश्राम कि पाव तात सहज संतोष बिनु। चलै कि जल बिनु नाव कोटि जतन पचि पचि मरिअ।।
चौपाई ७३५
बिनु संतोष न काम नसाहीं। काम अछत सुख सपनेहुँ नाहीं।।
चौपाई ७३६
राम भजन बिनु मिटहिं कि कामा। थल बिहीन तरु कबहुँ कि जामा।।
चौपाई ७३७
बिनु बिग्यान कि समता आवइ। कोउ अवकास कि नभ बिनु पावइ।।
चौपाई ७३८
श्रद्धा बिना धर्म नहिं होई। बिनु महि गंध कि पावइ कोई।।
चौपाई ७३९
बिनु तप तेज कि कर बिस्तारा। जल बिनु रस कि होइ संसारा।।
चौपाई ७४०
सील कि मिल बिनु बुध सेवकाई। जिमि बिनु तेज न रूप गोसाई।।
चौपाई ७४१
निज सुख बिनु मन होइ कि थीरा। परस कि होइ बिहीन समीरा।।
चौपाई ७४२
कवनिउ सिद्धि कि बिनु बिस्वासा। बिनु हरि भजन न भव भय नासा।।
दोहा १३१
बिनु बिस्वास भगति नहिं तेहि बिनु द्रवहिं न रामु। राम कृपा बिनु सपनेहुँ जीव न ल बिश्रामु ॥
दोहा १३२
अस बिचारि मतिधीर तजि कुतर्क संसय सकल। भजहु राम रघुबीर करुनाकर सुंदर सुखद।।
चौपाई ७४३
निज मति सरिस नाथ मैं गाई। प्रभु प्रताप महिमा खगराई।।
चौपाई ७४४
कहेउँ न कछु करि जुगुति बिसेषी। यह सब मैं निज नयनन्हि देखी।।
चौपाई ७४५
महिमा नाम रूप गुन गाथा। सकल अमित अनंत रघुनाथा।।
चौपाई ७४६
निज निज मति मुनि हरि गुन गावहिं। निगम सेष सिव पार न पावहिं।।
चौपाई ७४७
तुम्हहि आदि खग मसक प्रजंता। नभ उड़ाहिं नहिं पावहिं अंता।।
चौपाई ७४८
तिमि रघुपति महिमा अवगाहा। तात कबहुँ कोउ पाव कि थाहा।।
चौपाई ७४९
रामु काम सत कोटि सुभग तन। दुर्गा कोटि अमित अरि मर्दन।।
चौपाई ७५०
सक्र कोटि सत सरिस बिलासा। नभ सत कोटि अमित अवकासा।।
दोहा १३३
मरुत कोटि सत बिपुल बल रबि सत कोटि प्रकास। ससि सत कोटि सुसीतल समन सकल भव त्रास।।
दोहा १३४
काल कोटि सत सरिस अति दुस्तर दुर्ग दुरंत। धूमकेतु सत कोटि सम दुराधरष भगवंत।।
चौपाई ७५१
प्रभु अगाध सत कोटि पताला। समन कोटि सत सरिस कराला।।
चौपाई ७५२
तीरथ अमित कोटि सम पावन। नाम अखिल अघ पूग नसावन।।
चौपाई ७५३
हिमगिरि कोटि अचल रघुबीरा। सिंधु कोटि सत सम गंभीरा।।
चौपाई ७५४
कामधेनु सत कोटि समाना। सकल काम दायक भगवाना।।
चौपाई ७५५
सारद कोटि अमित चतुराई। बिधि सत कोटि सृष्टि निपुनाई।।
चौपाई ७५६
बिष्नु कोटि सम पालन कर्ता। रुद्र कोटि सत सम संहर्ता।।
चौपाई ७५७
धनद कोटि सत सम धनवाना। माया कोटि प्रपंच निधाना।।
चौपाई ७५८
भार धरन सत कोटि अहीसा। निरवधि निरुपम प्रभु जगदीसा।।
छंद १०
निरुपम न उपमा आन राम समान रामु निगम कहै। जिमि कोटि सत खद्योत सम रबि कहत अति लघुता लहै।। एहि भाँति निज निज मति बिलास मुनिस हरिहि बखानहीं। प्रभु भाव गाहक अति कृपाल सप्रेम सुनि सुख मानहीं।।
दोहा १३५
रामु अमित गुन सागर थाह कि पावइ कोइ। संतन्ह सन जस किछु सुनेउँ तुम्हहि सुनायउँ सोइ।।
दोहा १३६
भाव बस्य भगवान सुख निधान करुना भवन। तजि ममता मद मान भजिअ सदा सीता रवन।।
चौपाई ७५९
सुनि भुसुंडि के बचन सुहाए। हरषित खगपति पंख फुलाए।।
चौपाई ७६०
नयन नीर मन अति हरषाना। श्रीरघुपति प्रताप उर आना।।
चौपाई ७६१
पाछिल मोह समुझि पछिताना। ब्रह्म अनादि मनुज करि माना।।
चौपाई ७६२
पुनि पुनि काग चरन सिरु नावा। जानि राम सम प्रेम बढ़ावा।।
चौपाई ७६३
गुर बिनु भव निधि तरइ न कोई। जौं बिरंचि संकर सम होई।।
चौपाई ७६४
संसय सर्प ग्रसेउ मोहि ताता। दुखद लहरि कुतर्क बहु ब्राता।।
चौपाई ७६५
तव सरूप गारुड़ि रघुनायक। मोहि जिआयउ जन सुखदायक।।
चौपाई ७६६
तव प्रसाद मम मोह नसाना। राम रहस्य अनूपम जाना।।
दोहा १३७
ताहि प्रसंसि बिबिध बिधि सीस नाइ कर जोरि। बचन बिनीत सप्रेम मृदु बोलेउ गरुड़ बहोरि।।
दोहा १३८
प्रभु अपने अबिबेक ते बूझउँ स्वामी तोहि। कृपासिंधु सादर कहहु जानि दास निज मोहि।।
चौपाई ७६७
तुम्ह सर्बग्य तन्य तम पारा। सुमति सुसील सरल आचारा।।
चौपाई ७६८
ग्यान बिरति बिग्यान निवासा। रघुनायक के तुम्ह प्रिय दासा।।
चौपाई ७६९
कारन कवन देह यह पाई। तात सकल मोहि कहहु बुझाई।।
चौपाई ७७०
राम चरित सर सुंदर स्वामी। पायहु कहाँ कहहु नभगामी।।
चौपाई ७७१
नाथ सुना मैं अस सिव पाहीं। महा प्रलयहुँ नास तव नाहीं।।
चौपाई ७७२
मुधा बचन नहिं ईस्वर कहई। सोउ मोरें मन संसय अहई।।
चौपाई ७७३
अग जग जीव नाग नर देवा। नाथ सकल जगु काल कलेवा।।
चौपाई ७७४
अंड कटाह अमित लय कारी। कालु सदा दुरतिक्रम भारी।।
दोहा १३९
तुम्हहि न ब्यापत काल अति कराल कारन कवन। मोहि सो कहहु कृपाल ग्यान प्रभाव कि जोग बल।।
दोहा १४०
प्रभु तव आश्रम आएँ मोर मोह भ्रम भाग। कारन कवन सो नाथ सब कहहु सहित अनुराग।।
चौपाई ७७५
गरुड़ गिरा सुनि हरषेउ कागा। बोलेउ उमा परम अनुरागा।।
चौपाई ७७६
धन्य धन्य तव मति उरगारी। प्रस्न तुम्हारि मोहि अति प्यारी।।
चौपाई ७७७
सुनि तव प्रस्न सप्रेम सुहाई। बहुत जनम कै सुधि मोहि आई।।
चौपाई ७७८
सब निज कथा कहउँ मैं गाई। तात सुनहु सादर मन लाई।।
चौपाई ७७९
जप तप मख सम दम ब्रत दाना। बिरति बिबेक जोग बिग्याना।।
चौपाई ७८०
सब कर फल रघुपति पद प्रेमा। तेहि बिनु कोउ न पावइ छेमा।।
चौपाई ७८१
एहि तन राम भगति मैं पाई। ताते मोहि ममता अधिकाई।।
चौपाई ७८२
जेहि तें कछु निज स्वारथ होई। तेहि पर ममता कर सब कोई।।
दोहा १४१
पन्नगारि असि नीति श्रुति संमत सज्जन कहहिं। अति नीचहु सन प्रीति करिअ जानि निज परम हित।।
दोहा १४२
पाट कीट तें होइ तेहि तें पाटंबर रुचिर। कृमि पालइ सबु कोइ परम अपावन प्रान सम।।
चौपाई ७८३
स्वारथ साँच जीव कहुँ एहा। मन क्रम बचन राम पद नेहा।।
चौपाई ७८४
सोइ पावन सोइ सुभग सरीरा। जो तनु पाइ भजिअ रघुबीरा।।
चौपाई ७८५
राम बिमुख लहि बिधि सम देही। कबि कोबिद न प्रसंसहिं तेही।।
चौपाई ७८६
राम भगति एहिं तन उर जामी। ताते मोहि परम प्रिय स्वामी।।
चौपाई ७८७
तजउँ न तन निज इच्छा मरना। तन बिनु बेद भजन नहिं बरना।।
चौपाई ७८८
प्रथम मोहँ मोहि बहुत बिगोवा। राम बिमुख सुख कबहुँ न सोवा।।
चौपाई ७८९
नाना जनम कर्म पुनि नाना। किए जोग जप तप मख दाना।।
चौपाई ७९०
कवन जोनि जनमेउँ जहँ नाहीं। मैं खगेस भ्रमि भ्रमि जग माहीं।।
चौपाई ७९१
देखेउँ करि सब करम गोसाई। सुखी न भयउँ अबहिं की नाई।।
चौपाई ७९२
सुधि मोहि नाथ जन्म बहु केरी। सिव प्रसाद मति मोहँ न घेरी।।
दोहा १४३
प्रथम जन्म के चरित अब कहउँ सुनहु बिहगेस। सुनि प्रभु पद रति उपजइ जातें मिटहिं कलेस।।
दोहा १४४
पूरुब कल्प एक प्रभु जुग कलिजुग मल मूल।। नर अरु नारि अधर्म रत सकल निगम प्रतिकूल।।
चौपाई ७९३
तेहि कलिजुग कोसलपुर जाई। जन्मत भयउँ सूद्र तनु पाई।।
चौपाई ७९४
सिव सेवक मन क्रम अरु बानी। आन देव निंदक अभिमानी।।
चौपाई ७९५
धन मद मत्त परम बाचाला। उग्रबुद्धि उर दंभ बिसाला।।
चौपाई ७९६
जदपि रहेउँ रघुपति रजधानी। तदपि न कछु महिमा तब जानी।।
चौपाई ७९७
अब जाना मैं अवध प्रभावा। निगमागम पुरान अस गावा।।
चौपाई ७९८
कवनेहुँ जन्म अवध बस जोई। राम परायन सो परि होई।।
चौपाई ७९९
अवध प्रभाव जान तब प्रानी। जब उर बसहिं रामु धनुपानी।।
चौपाई ८००
सो कलिकाल कठिन उरगारी। पाप परायन सब नर नारी।।
दोहा १४५
कलिमल ग्रसे धर्म सब लुप्त भए सदग्रंथ। दंभिन्ह निज मति कल्पि करि प्रगट किए बहु पंथ।।
दोहा १४६
भए लोग सब मोहबस लोभ ग्रसे सुभ कर्म। सुनु हरिजान ग्यान निधि कहउँ कछुक कलिधर्म।।
चौपाई ८०१
बरन धर्म नहिं आश्रम चारी। श्रुति बिरोध रत सब नर नारी।।
चौपाई ८०२
द्विज श्रुति बेचक भूप प्रजासन। कोउ नहिं मान निगम अनुसासन।।
चौपाई ८०३
मारग सोइ जा कहुँ जोइ भावा। पंडित सोइ जो गाल बजावा।।
चौपाई ८०४
मिथ्यारंभ दंभ रत जोई। ता कहुँ संत कहइ सब कोई।।
चौपाई ८०५
सोइ सयान जो परधन हारी। जो कर दंभ सो बड़ आचारी।।
चौपाई ८०६
जौ कह झूँठ मसखरी जाना। कलिजुग सोइ गुनवंत बखाना।।
चौपाई ८०७
निराचार जो श्रुति पथ त्यागी। कलिजुग सोइ ग्यानी सो बिरागी।।
चौपाई ८०८
जाकें नख अरु जटा बिसाला। सोइ तापस प्रसिद्ध कलिकाला।।
दोहा १४७
असुभ बेष भूषन धरें भच्छाभच्छ जे खाहिं। तेइ जोगी तेइ सिद्ध नर पूज्य ते कलिजुग माहिं।।
दोहा १४८
जे अपकारी चार तिन्ह कर गौरव मान्य तेइ। मन क्रम बचन लबार तेइ बकता कलिकाल महुँ।।
चौपाई ८०९
नारि बिबस नर सकल गोसाई। नाचहिं नट मर्कट की नाई।।
चौपाई ८१०
सूद्र द्विजन्ह उपदेसहिं ग्याना। मेलि जनेऊ लेहिं कुदाना।।
चौपाई ८११
सब नर काम लोभ रत क्रोधी। देव बिप्र श्रुति संत बिरोधी।।
चौपाई ८१२
गुन मंदिर सुंदर पति त्यागी। भजहिं नारि पर पुरुष अभागी।।
चौपाई ८१३
सौभागिनीं बिभूषन हीना। बिधवन्ह के सिंगार नबीना।।
चौपाई ८१४
गुर सिष बधिर अंध का लेखा। एक न सुनइ एक नहिं देखा।।
चौपाई ८१५
हरइ सिष्य धन सोक न हरई। सो गुर घोर नरक महुँ परई।।
चौपाई ८१६
मातु पिता बालकन्हि बोलाबहिं। उदर भरै सोइ धर्म सिखावहिं।।
दोहा १४९
ब्रह्म ग्यान बिनु नारि नर कहहिं न दूसरि बात। कौड़ी लागि लोभ बस करहिं बिप्र गुर घात।।
दोहा १५०
बादहिं सूद्र द्विजन्ह सन हम तुम्ह ते कछु घाटि। जानइ ब्रह्म सो बिप्रबर आँखि देखावहिं डाटि।।
चौपाई ८१७
पर त्रिय लंपट कपट सयाने। मोह द्रोह ममता लपटाने।।
चौपाई ८१८
तेइ अभेदबादी ग्यानी नर। देखा में चरित्र कलिजुग कर।।
चौपाई ८१९
आपु गए अरु तिन्हहू घालहिं। जे कहुँ सत मारग प्रतिपालहिं।।
चौपाई ८२०
कल्प कल्प भरि एक एक नरका। परहिं जे दूषहिं श्रुति करि तरका।।
चौपाई ८२१
जे बरनाधम तेलि कुम्हारा। स्वपच किरात कोल कलवारा।।
चौपाई ८२२
नारि मुई गृह संपति नासी। मूड़ मुड़ाइ होहिं सन्यासी।।
चौपाई ८२३
ते बिप्रन्ह सन आपु पुजावहिं। उभय लोक निज हाथ नसावहिं।।
चौपाई ८२४
बिप्र निरच्छर लोलुप कामी। निराचार सठ बृषली स्वामी।।
चौपाई ८२५
सूद्र करहिं जप तप ब्रत नाना। बैठि बरासन कहहिं पुराना।।
चौपाई ८२६
सब नर कल्पित करहिं अचारा। जाइ न बरनि अनीति अपारा।।
दोहा १५१
भए बरन संकर कलि भिन्नसेतु सब लोग। करहिं पाप पावहिं दुख भय रुज सोक बियोग।।
दोहा १५२
श्रुति संमत हरि भक्ति पथ संजुत बिरति बिबेक। तेहि न चलहिं नर मोह बस कल्पहिं पंथ अनेक।।
छंद ११
बहु दाम सँवारहिं धाम जती। बिषया हरि लीन्हि न रहि बिरती।। तपसी धनवंत दरिद्र गृही। कलि कौतुक तात न जात कही।। कुलवंति निकारहिं नारि सती। गृह आनिहिं चेरी निबेरि गती।। सुत मानहिं मातु पिता तब लौं। अबलानन दीख नहीं जब लौं।। ससुरारि पिआरि लगी जब तें। रिपरूप कुटुंब भए तब तें।। नृप पाप परायन धर्म नहीं। करि दंड बिडंब प्रजा नितहीं।। धनवंत कुलीन मलीन अपी। द्विज चिन्ह जनेउ उघार तपी।। नहिं मान पुरान न बेदहि जो। हरि सेवक संत सही कलि सो।। कबि बृंद उदार दुनी न सुनी। गुन दूषक ब्रात न कोपि गुनी।। कलि बारहिं बार दुकाल परै। बिनु अन्न दुखी सब लोग मरै।।
दोहा १५३
सुनु खगेस कलि कपट हठ दंभ द्वेष पाषंड। मान मोह मारादि मद ब्यापि रहे ब्रह्मंड।।
दोहा १५४
तामस धर्म करहिं नर जप तप ब्रत मख दान। देव न बरषहिं धरनीं बए न जामहिं धान।।
छंद १२
अबला कच भूषन भूरि छुधा। धनहीन दुखी ममता बहुधा।। सुख चाहहिं मूढ़ न धर्म रता। मति थोरि कठोरि न कोमलता।।1।। नर पीड़ित रोग न भोग कहीं। अभिमान बिरोध अकारनहीं।। लघु जीवन संबतु पंच दसा। कलपांत न नास गुमानु असा।।2।। कलिकाल बिहाल किए मनुजा। नहिं मानत क्वौ अनुजा तनुजा। नहिं तोष बिचार न सीतलता। सब जाति कुजाति भए मगता।।3।। इरिषा परुषाच्छर लोलुपता। भरि पूरि रही समता बिगता।। सब लोग बियोग बिसोक हुए। बरनाश्रम धर्म अचार गए।।4।। दम दान दया नहिं जानपनी। जड़ता परबंचनताति घनी।। तनु पोषक नारि नरा सगरे। परनिंदक जे जग मो बगरे।।
दोहा १५५
सुनु ब्यालारि काल कलि मल अवगुन आगार। गुनउँ बहुत कलिजुग कर बिनु प्रयास निस्तार।।
दोहा १५६
कृतजुग त्रेता द्वापर पूजा मख अरु जोग। जो गति होइ सो कलि हरि नाम ते पावहिं लोग।।
चौपाई ८२७
कृतजुग सब जोगी बिग्यानी। करि हरि ध्यान तरहिं भव प्रानी।।
चौपाई ८२८
त्रेताँ बिबिध जग्य नर करहीं। प्रभुहि समर्पि कर्म भव तरहीं।।
चौपाई ८२९
द्वापर करि रघुपति पद पूजा। नर भव तरहिं उपाय न दूजा।।
चौपाई ८३०
कलिजुग केवल हरि गुन गाहा। गावत नर पावहिं भव थाहा।।
चौपाई ८३१
कलिजुग जोग न जग्य न ग्याना। एक अधार राम गुन गाना।।
चौपाई ८३२
सब भरोस तजि जो भज रामहि। प्रेम समेत गाव गुन ग्रामहि।।
चौपाई ८३३
सोइ भव तर कछु संसय नाहीं। नाम प्रताप प्रगट कलि माहीं।।
चौपाई ८३४
कलि कर एक पुनीत प्रतापा। मानस पुन्य होहिं नहिं पापा।।
दोहा १५७(क)
कलिजुग सम जुग आन नहिं जौं नर कर बिस्वास। गाइ राम गुन गन बिमलँ भव तर बिनहिं प्रयास।।
दोहा १५८(ख)
प्रगट चारि पद धर्म के कलिल महुँ एक प्रधान। जेन केन बिधि दीन्हें दान करइ कल्यान।।
चौपाई ८३५
नित जुग धर्म होहिं सब केरे। हृदयँ राम माया के प्रेरे।।
चौपाई ८३६
सुद्ध सत्व समता बिग्याना। कृत प्रभाव प्रसन्न मन जाना।।
चौपाई ८३७
सत्व बहुत रज कछु रति कर्मा। सब बिधि सुख त्रेता कर धर्मा।।
चौपाई ८३८
बहु रज स्वल्प सत्व कछु तामस। द्वापर धर्म हरष भय मानस।।
चौपाई ८३९
तामस बहुत रजोगुन थोरा। कलि प्रभाव बिरोध चहुँ ओरा।।
चौपाई ८४०
बुध जुग धर्म जानि मन माहीं। तजि अधर्म रति धर्म कराहीं।।
चौपाई ८४१
काल धर्म नहिं ब्यापहिं ताही। रघुपति चरन प्रीति अति जाही।।
चौपाई ८४२
नट कृत बिकट कपट खगराया। नट सेवकहि न ब्यापइ माया।।
दोहा १५९
हरि माया कृत दोष गुन बिनु हरि भजन न जाहिं। भजिअ राम सब काम तजि अस बिचारि मन माहिं ॥
दोहा १६०(ख)
तेहि कलिकाल बरष बहु बसेउँ अवध बिहगेस। परेउ दुकाल बिपति बस तब मैं गयउँ बिदेस।।
चौपाई ८४३
गयउँ उजेनी सुनु उरगारी। दीन मलीन दरिद्र दुखारी।।
चौपाई ८४४
गएँ काल कछु संपति पाई। तहँ पुनि करउँ संभु सेवकाई।।
चौपाई ८४५
बिप्र एक बैदिक सिव पूजा। करइ सदा तेहि काजु न दूजा।।
चौपाई ८४६
परम साधु परमारथ बिंदक। संभु उपासक नहिं हरि निंदक।।
चौपाई ८४७
तेहि सेवउँ मैं कपट समेता। द्विज दयाल अति नीति निकेता।।
चौपाई ८४८
बाहिज नम्र देखि मोहि साईं। बिप्र पढ़ाव पुत्र की नाईं।।
चौपाई ८४९
संभु मंत्र मोहि द्विजबर दीन्हा। सुभ उपदेस बिबिध बिधि कीन्हा।।
चौपाई ८५०
जपउँ मंत्र सिव मंदिर जाई। हृदयँ दंभ अहमिति अधिकाई।।
दोहा १६१(क)
मैं खल मल संकुल मति नीच जाति बस मोह। हरि जन द्विज देखें जरउँ करउँ बिष्नु कर द्रोह।।
सोरठा १६२(ख)
गुर नित मोहि प्रबोध दुखित देखि आचरन मम। मोहि उपजइ अति क्रोध दंभिहि नीति कि भावई।।
चौपाई ८५१
एक बार गुर लीन्ह बोलाई। मोहि नीति बहु भाँति सिखाई।।
चौपाई ८५२
सिव सेवा कर फल सुत सोई। अबिरल भगति राम पद होई।।
चौपाई ८५३
रामहि भजहिं तात सिव धाता। नर पावँर कै केतिक बाता।।
चौपाई ८५४
जासु चरन अज सिव अनुरागी। तातु द्रोहँ सुख चहसि अभागी।।
चौपाई ८५५
हर कहुँ हरि सेवक गुर कहेऊ। सुनि खगनाथ हृदय मम दहेऊ।।
चौपाई ८५६
अधम जाति मैं बिद्या पाएँ। भयउँ जथा अहि दूध पिआएँ।।
चौपाई ८५७
मानी कुटिल कुभाग्य कुजाती। गुर कर द्रोह करउँ दिनु राती।।
चौपाई ८५८
अति दयाल गुर स्वल्प न क्रोधा। पुनि पुनि मोहि सिखाव सुबोधा।।
चौपाई ८५९
जेहि ते नीच बड़ाई पावा। सो प्रथमहिं हति ताहि नसावा।।
चौपाई ८६०
धूम अनल संभव सुनु भाई। तेहि बुझाव घन पदवी पाई।।
चौपाई ८६१
रज मग परी निरादर रहई। सब कर पद प्रहार नित सहई।।
चौपाई ८६२
मरुत उड़ाव प्रथम तेहि भरई। पुनि नृप नयन किरीटन्हि परई।।
चौपाई ८६३
सुनु खगपति अस समुझि प्रसंगा। बुध नहिं करहिं अधम कर संगा।।
चौपाई ८६४
कबि कोबिद गावहिं असि नीती। खल सन कलह न भल नहिं प्रीती।।
चौपाई ८६५
उदासीन नित रहिअ गोसाईं। खल परिहरिअ स्वान की नाईं।।
चौपाई ८६६
मैं खल हृदयँ कपट कुटिलाई। गुर हित कहइ न मोहि सोहाई।।
दोहा १६३(क)
एक बार हर मंदिर जपत रहेउँ सिव नाम। गुर आयउ अभिमान तें उठि नहिं कीन्ह प्रनाम।।
दोहा १६४(ख)
सो दयाल नहिं कहेउ कछु उर न रोष लवलेस। अति अघ गुर अपमानता सहि नहिं सके महेस।।
चौपाई ८६७
मंदिर माझ भई नभ बानी। रे हतभाग्य अग्य अभिमानी।।
चौपाई ८६८
जद्यपि तव गुर कें नहिं क्रोधा। अति कृपाल चित सम्यक बोधा।।
चौपाई ८६९
तदपि साप सठ दैहउँ तोही। नीति बिरोध सोहाइ न मोही।।
चौपाई ८७०
जौं नहिं दंड करौं खल तोरा। भ्रष्ट होइ श्रुतिमारग मोरा।।
चौपाई ८७१
जे सठ गुर सन इरिषा करहीं। रौरव नरक कोटि जुग परहीं।।
चौपाई ८७२
त्रिजग जोनि पुनि धरहिं सरीरा। अयुत जन्म भरि पावहिं पीरा।।
चौपाई ८७३
बैठ रहेसि अजगर इव पापी। सर्प होहि खल मल मति ब्यापी।।
चौपाई ८७४
महा बिटप कोटर महुँ जाई।।रहु अधमाधम अधगति पाई।।
दोहा १६५(क)
हाहाकार कीन्ह गुर दारुन सुनि सिव साप।। कंपित मोहि बिलोकि अति उर उपजा परिताप।।
दोहा १६६(ख)
करि दंडवत सप्रेम द्विज सिव सन्मुख कर जोरि। बिनय करत गदगद स्वर समुझि घोर गति मोरि।।
छंद १३
नमामीशमीशान निर्वाणरूपं। विंभुं ब्यापकं ब्रह्म वेदस्वरूपं। निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरींह। चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहं।। निराकारमोंकारमूलं तुरीयं। गिरा ग्यान गोतीतमीशं गिरीशं।। करालं महाकाल कालं कृपालं। गुणागार संसारपारं नतोऽहं।। तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं। मनोभूत कोटि प्रभा श्री शरीरं।। स्फुरन्मौलि कल्लोलिनी चारु गंगा। लसद्भालबालेन्दु कंठे भुजंगा।। चलत्कुंडलं भ्रू सुनेत्रं विशालं। प्रसन्नाननं नीलकंठं दयालं।। मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं। प्रियं शंकरं सर्वनाथं भजामि।। प्रचंडं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं। अखंडं अजं भानुकोटिप्रकाशं।। त्रयःशूल निर्मूलनं शूलपाणिं। भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यं।। कलातीत कल्याण कल्पान्तकारी। सदा सज्जनान्ददाता पुरारी।। चिदानंदसंदोह मोहापहारी। प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी।। न यावद् उमानाथ पादारविन्दं। भजंतीह लोके परे वा नराणां।। न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं। प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासं।। न जानामि योगं जपं नैव पूजां। नतोऽहं सदा सर्वदा शंभु तुभ्यं।। जरा जन्म दुःखौघ तातप्यमानं। प्रभो पाहि आपन्नमामीश शंभो।।
श्लोक ४
रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हरतोषये। ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति।।
दोहा १६७(क)
सुनि बिनती सर्बग्य सिव देखि ब्रिप्र अनुरागु। पुनि मंदिर नभबानी भइ द्विजबर बर मागु।।
दोहा १६८(ख)
जौं प्रसन्न प्रभु मो पर नाथ दीन पर नेहु। निज पद भगति देइ प्रभु पुनि दूसर बर देहु।।
दोहा १६९(ग)
तव माया बस जीव जड़ संतत फिरइ भुलान। तेहि पर क्रोध न करिअ प्रभु कृपा सिंधु भगवान।।
दोहा १७०(घ)
संकर दीनदयाल अब एहि पर होहु कृपाल। साप अनुग्रह होइ जेहिं नाथ थोरेहीं काल।।
चौपाई ८७५
एहि कर होइ परम कल्याना। सोइ करहु अब कृपानिधाना।।
चौपाई ८७६
बिप्रगिरा सुनि परहित सानी। एवमस्तु इति भइ नभबानी।।
चौपाई ८७७
जदपि कीन्ह एहिं दारुन पापा। मैं पुनि दीन्ह कोप करि सापा।।
चौपाई ८७८
तदपि तुम्हार साधुता देखी। करिहउँ एहि पर कृपा बिसेषी।।
चौपाई ८७९
छमासील जे पर उपकारी। ते द्विज मोहि प्रिय जथा खरारी।।
चौपाई ८८०
मोर श्राप द्विज ब्यर्थ न जाइहि। जन्म सहस अवस्य यह पाइहि।।
चौपाई ८८१
जनमत मरत दुसह दुख होई। अहि स्वल्पउ नहिं ब्यापिहि सोई।।
चौपाई ८८२
कवनेउँ जन्म मिटिहि नहिं ग्याना। सुनहि सूद्र मम बचन प्रवाना।।
चौपाई ८८३
रघुपति पुरीं जन्म तब भयऊ। पुनि तैं मम सेवाँ मन दयऊ।।
चौपाई ८८४
पुरी प्रभाव अनुग्रह मोरें। राम भगति उपजिहि उर तोरें।।
चौपाई ८८५
सुनु मम बचन सत्य अब भाई। हरितोषन ब्रत द्विज सेवकाई।।
चौपाई ८८६
अब जनि करहि बिप्र अपमाना। जानेहु संत अनंत समाना।।
चौपाई ८८७
इंद्र कुलिस मम सूल बिसाला। कालदंड हरि चक्र कराला।।
चौपाई ८८८
जो इन्ह कर मारा नहिं मरई। बिप्रद्रोह पावक सो जरई।।
चौपाई ८८९
अस बिबेक राखेहु मन माहीं। तुम्ह कहँ जग दुर्लभ कछु नाहीं।।
चौपाई ८९०
औरउ एक आसिषा मोरी। अप्रतिहत गति होइहि तोरी।।
दोहा १७१(क)
सुनि सिव बचन हरषि गुर एवमस्तु इति भाषि। मोहि प्रबोधि गयउ गृह संभु चरन उर राखि।।
दोहा १७२(ख)
प्रेरित काल बिधि गिरि जाइ भयउँ मैं ब्याल। पुनि प्रयास बिनु सो तनु जजेउँ गएँ कछु काल।।
दोहा १७३(ग)
जोइ तनु धरउँ तजउँ पुनि अनायास हरिजान। जिमि नूतन पट पहिरइ नर परिहरइ पुरान।।
दोहा १७४(घ)
सिवँ राखी श्रुति नीति अरु मैं नहिं पावा क्लेस। एहि बिधि धरेउँ बिबिध तनु ग्यान न गयउ खगेस।।
चौपाई ८९१
त्रिजग देव नर जोइ तनु धरउँ। तहँ तहँ राम भजन अनुसरऊँ।।
चौपाई ८९२
एक सूल मोहि बिसर न काऊ। गुर कर कोमल सील सुभाऊ।।
चौपाई ८९३
चरम देह द्विज कै मैं पाई। सुर दुर्लभ पुरान श्रुति गाई।।
चौपाई ८९४
खेलउँ तहूँ बालकन्ह मीला। करउँ सकल रघुनायक लीला।।
चौपाई ८९५
प्रौढ़ भएँ मोहि पिता पढ़ावा। समझउँ सुनउँ गुनउँ नहिं भावा।।
चौपाई ८९६
मन ते सकल बासना भागी। केवल राम चरन लय लागी।।
चौपाई ८९७
कहु खगेस अस कवन अभागी। खरी सेव सुरधेनुहि त्यागी।।
चौपाई ८९८
प्रेम मगन मोहि कछु न सोहाई। हारेउ पिता पढ़ाइ पढ़ाई।।
चौपाई ८९९
भए कालबस जब पितु माता। मैं बन गयउँ भजन जनत्राता।।
चौपाई ९००
जहँ जहँ बिपिन मुनीस्वर पावउँ। आश्रम जाइ जाइ सिरु नावउँ।।
चौपाई ९०१
बूझत तिन्हहि राम गुन गाहा। कहहिं सुनउँ हरषित खगनाहा।।
चौपाई ९०२
सुनत फिरउँ हरि गुन अनुबादा। अब्याहत गति संभु प्रसादा।।
चौपाई ९०३
छूटी त्रिबिध ईषना गाढ़ी। एक लालसा उर अति बाढ़ी।।
चौपाई ९०४
राम चरन बारिज जब देखौं। तब निज जन्म सफल करि लेखौं।।
चौपाई ९०५
जेहि पूँछउँ सोइ मुनि अस कहई। ईस्वर सर्ब भूतमय अहई।।
चौपाई ९०६
निर्गुन मत नहिं मोहि सोहाई। सगुन ब्रह्म रति उर अधिकाई।।
दोहा १७५(क)
गुर के बचन सुरति करि राम चरन मनु लाग। रघुपति जस गावत फिरउँ छन छन नव अनुराग।।
दोहा १७६(ख)
मेरु सिखर बट छायाँ मुनि लोमस आसीन। देखि चरन सिरु नायउँ बचन कहेउँ अति दीन।।
दोहा १७७(ग)
सुनि मम बचन बिनीत मृदु मुनि कृपाल खगराज। मोहि सादर पूँछत भए द्विज आयहु केहि काज।।
दोहा १७८(घ)
तब मैं कहा कृपानिधि तुम्ह सर्बग्य सुजान। सगुन ब्रह्म अवराधन मोहि कहहु भगवान।।
चौपाई ९०७
तब मुनिष रघुपति गुन गाथा। कहे कछुक सादर खगनाथा।।
चौपाई ९०८
ब्रह्मग्यान रत मुनि बिग्यानि। मोहि परम अधिकारी जानी।।
चौपाई ९०९
लागे करन ब्रह्म उपदेसा। अज अद्वेत अगुन हृदयेसा।।
चौपाई ९१०
अकल अनीह अनाम अरुपा। अनुभव गम्य अखंड अनूपा।।
चौपाई ९११
मन गोतीत अमल अबिनासी। निर्बिकार निरवधि सुख रासी।।
चौपाई ९१२
सो तैं ताहि तोहि नहिं भेदा। बारि बीचि इव गावहि बेदा।।
चौपाई ९१३
बिबिध भाँति मोहि मुनि समुझावा। निर्गुन मत मम हृदयँ न आवा।।
चौपाई ९१४
पुनि मैं कहेउँ नाइ पद सीसा। सगुन उपासन कहहु मुनीसा।।
चौपाई ९१५
राम भगति जल मम मन मीना। किमि बिलगाइ मुनीस प्रबीना।।
चौपाई ९१६
सोइ उपदेस कहहु करि दाया। निज नयनन्हि देखौं रघुराया।।
चौपाई ९१७
भरि लोचन बिलोकि अवधेसा। तब सुनिहउँ निर्गुन उपदेसा।।
चौपाई ९१८
मुनि पुनि कहि हरिकथा अनूपा। खंडि सगुन मत अगुन निरूपा।।
चौपाई ९१९
तब मैं निर्गुन मत कर दूरी। सगुन निरूपउँ करि हठ भूरी।।
चौपाई ९२०
उत्तर प्रतिउत्तर मैं कीन्हा। मुनि तन भए क्रोध के चीन्हा।।
चौपाई ९२१
सुनु प्रभु बहुत अवग्या किएँ। उपज क्रोध ग्यानिन्ह के हिएँ।।
चौपाई ९२२
अति संघरषन जौं कर कोई। अनल प्रगट चंदन ते होई।।
दोहा १७९(क)
बारंबार सकोप मुनि करइ निरुपन ग्यान। मैं अपनें मन बैठ तब करउँ बिबिध अनुमान।।
दोहा १८०(ख)
क्रोध कि द्वेतबुद्धि बिनु द्वैत कि बिनु अग्यान। मायाबस परिछिन्न जड़ जीव कि ईस समान।।
चौपाई ९२३
कबहुँ कि दुख सब कर हित ताकें। तेहि कि दरिद्र परस मनि जाकें।।
चौपाई ९२४
परद्रोही की होहिं निसंका। कामी पुनि कि रहहिं अकलंका।।
चौपाई ९२५
बंस कि रह द्विज अनहित कीन्हें। कर्म कि होहिं स्वरूपहि चीन्हें।।
चौपाई ९२६
काहू सुमति कि खल सँग जामी। सुभ गति पाव कि परत्रिय गामी।।
चौपाई ९२७
भव कि परहिं परमात्मा बिंदक। सुखी कि होहिं कबहुँ हरिनिंदक।।
चौपाई ९२८
राजु कि रहइ नीति बिनु जानें। अघ कि रहहिं हरिचरित बखानें।।
चौपाई ९२९
पावन जस कि पुन्य बिनु होई। बिनु अघ अजस कि पावइ कोई।।
चौपाई ९३०
लाभु कि किछु हरि भगति समाना। जेहि गावहिं श्रुति संत पुराना।।
चौपाई ९३१
हानि कि जग एहि सम किछु भाई। भजिअ न रामहि नर तनु पाई।।
चौपाई ९३२
अघ कि पिसुनता सम कछु आना। धर्म कि दया सरिस हरिजाना।।
चौपाई ९३३
एहि बिधि अमिति जुगुति मन गुनऊँ। मुनि उपदेस न सादर सुनऊँ।।
चौपाई ९३४
पुनि पुनि सगुन पच्छ मैं रोपा। तब मुनि बोलेउ बचन सकोपा।।
चौपाई ९३५
मूढ़ परम सिख देउँ न मानसि। उत्तर प्रतिउत्तर बहु आनसि।।
चौपाई ९३६
सत्य बचन बिस्वास न करही। बायस इव सबही ते डरही।।
चौपाई ९३७
सठ स्वपच्छ तब हृदयँ बिसाला। सपदि होहि पच्छी चंडाला।।
चौपाई ९३८
लीन्ह श्राप मैं सीस चढ़ाई। नहिं कछु भय न दीनता आई।।
दोहा १८१(क)
तुरत भयउँ मैं काग तब पुनि मुनि पद सिरु नाइ। सुमिरि राम रघुबंस मनि हरषित चलेउँ उड़ाइ।।
दोहा १८२(ख)
उमा जे राम चरन रत बिगत काम मद क्रोध।। निज प्रभुमय देखहिं जगत केहि सन करहिं बिरोध।।
चौपाई ९३९
सुनु खगेस नहिं कछु रिषि दूषन। उर प्रेरक रघुबंस बिभूषन।।
चौपाई ९४०
कृपासिंधु मुनि मति करि भोरी। लीन्हि प्रेम परिच्छा मोरी।।
चौपाई ९४१
मन बच क्रम मोहि निज जन जाना। मुनि मति पुनि फेरी भगवाना।।
चौपाई ९४२
रिषि मम महत सीलता देखी। राम चरन बिस्वास बिसेषी।।
चौपाई ९४३
अति बिसमय पुनि पुनि पछिताई। सादर मुनि मोहि लीन्ह बोलाई।।
चौपाई ९४४
मम परितोष बिबिध बिधि कीन्हा। हरषित राममंत्र तब दीन्हा।।
चौपाई ९४५
बालकरूप राम कर ध्याना। कहेउ मोहि मुनि कृपानिधाना।।
चौपाई ९४६
सुंदर सुखद मिहि अति भावा। सो प्रथमहिं मैं तुम्हहि सुनावा।।
चौपाई ९४७
मुनि मोहि कछुक काल तहँ राखा। रामचरितमानस तब भाषा।।
चौपाई ९४८
सादर मोहि यह कथा सुनाई। पुनि बोले मुनि गिरा सुहाई।।
चौपाई ९४९
रामचरित सर गुप्त सुहावा। संभु प्रसाद तात मैं पावा।।
चौपाई ९५०
तोहि निज भगत राम कर जानी। ताते मैं सब कहेउँ बखानी।।
चौपाई ९५१
राम भगति जिन्ह कें उर नाहीं। कबहुँ न तात कहिअ तिन्ह पाहीं।।
चौपाई ९५२
मुनि मोहि बिबिध भाँति समुझावा। मैं सप्रेम मुनि पद सिरु नावा।।
चौपाई ९५३
निज कर कमल परसि मम सीसा। हरषित आसिष दीन्ह मुनीसा।।
चौपाई ९५४
राम भगति अबिरल उर तोरें। बसिहि सदा प्रसाद अब मोरें।।
दोहा १८३(क)
सदा राम प्रिय होहु तुम्ह सुभ गुन भवन अमान। कामरूप इच्धामरन ग्यान बिराग निधान।।
दोहा १८४(ख)
जेंहिं आश्रम तुम्ह बसब पुनि सुमिरत श्रीभगवंत। ब्यापिहि तहँ न अबिद्या जोजन एक प्रजंत।।
चौपाई ९५५
काल कर्म गुन दोष सुभाऊ। कछु दुख तुम्हहि न ब्यापिहि काऊ।।
चौपाई ९५६
राम रहस्य ललित बिधि नाना। गुप्त प्रगट इतिहास पुराना।।
चौपाई ९५७
बिनु श्रम तुम्ह जानब सब सोऊ। नित नव नेह राम पद होऊ।।
चौपाई ९५८
जो इच्छा करिहहु मन माहीं। हरि प्रसाद कछु दुर्लभ नाहीं।।
चौपाई ९५९
सुनि मुनि आसिष सुनु मतिधीरा। ब्रह्मगिरा भइ गगन गँभीरा।।
चौपाई ९६०
एवमस्तु तव बच मुनि ग्यानी। यह मम भगत कर्म मन बानी।।
चौपाई ९६१
सुनि नभगिरा हरष मोहि भयऊ। प्रेम मगन सब संसय गयऊ।।
चौपाई ९६२
करि बिनती मुनि आयसु पाई। पद सरोज पुनि पुनि सिरु नाई।।
चौपाई ९६३
हरष सहित एहिं आश्रम आयउँ। प्रभु प्रसाद दुर्लभ बर पायउँ।।
चौपाई ९६४
इहाँ बसत मोहि सुनु खग ईसा। बीते कलप सात अरु बीसा।।
चौपाई ९६५
करउँ सदा रघुपति गुन गाना। सादर सुनहिं बिहंग सुजाना।।
चौपाई ९६६
जब जब अवधपुरीं रघुबीरा। धरहिं भगत हित मनुज सरीरा।।
चौपाई ९६७
तब तब जाइ राम पुर रहऊँ। सिसुलीला बिलोकि सुख लहऊँ।।
चौपाई ९६८
पुनि उर राखि राम सिसुरूपा। निज आश्रम आवउँ खगभूपा।।
चौपाई ९६९
कथा सकल मैं तुम्हहि सुनाई। काग देह जेहिं कारन पाई।।
चौपाई ९७०
कहिउँ तात सब प्रस्न तुम्हारी। राम भगति महिमा अति भारी।।
दोहा १८५(क)
ताते यह तन मोहि प्रिय भयउ राम पद नेह। निज प्रभु दरसन पायउँ गए सकल संदेह।।
दोहा १८६(ख)
भगति पच्छ हठ करि रहेउँ दीन्हि महारिषि साप। मुनि दुर्लभ बर पायउँ देखहु भजन प्रताप।।
चौपाई ९७१
जे असि भगति जानि परिहरहीं। केवल ग्यान हेतु श्रम करहीं।।
चौपाई ९७२
ते जड़ कामधेनु गृहँ त्यागी। खोजत आकु फिरहिं पय लागी।।
चौपाई ९७३
सुनु खगेस हरि भगति बिहाई। जे सुख चाहहिं आन उपाई।।
चौपाई ९७४
ते सठ महासिंधु बिनु तरनी। पैरि पार चाहहिं जड़ करनी।।
चौपाई ९७५
सुनि भसुंडि के बचन भवानी। बोलेउ गरुड़ हरषि मृदु बानी।।
चौपाई ९७६
तव प्रसाद प्रभु मम उर माहीं। संसय सोक मोह भ्रम नाहीं।।
चौपाई ९७७
सुनेउँ पुनीत राम गुन ग्रामा। तुम्हरी कृपाँ लहेउँ बिश्रामा।।
चौपाई ९७८
एक बात प्रभु पूँछउँ तोही। कहहु बुझाइ कृपानिधि मोही।।
चौपाई ९७९
कहहिं संत मुनि बेद पुराना। नहिं कछु दुर्लभ ग्यान समाना।।
चौपाई ९८०
सोइ मुनि तुम्ह सन कहेउ गोसाईं। नहिं आदरेहु भगति की नाईं।।
चौपाई ९८१
ग्यानहि भगतिहि अंतर केता। सकल कहहु प्रभु कृपा निकेता।।
चौपाई ९८२
सुनि उरगारि बचन सुख माना। सादर बोलेउ काग सुजाना।।
चौपाई ९८३
भगतिहि ग्यानहि नहिं कछु भेदा। उभय हरहिं भव संभव खेदा।।
चौपाई ९८४
नाथ मुनीस कहहिं कछु अंतर। सावधान सोउ सुनु बिहंगबर।।
चौपाई ९८५
ग्यान बिराग जोग बिग्याना। ए सब पुरुष सुनहु हरिजाना।।
चौपाई ९८६
पुरुष प्रताप प्रबल सब भाँती। अबला अबल सहज जड़ जाती।।
दोहा १८७(क)
पुरुष त्यागि सक नारिहि जो बिरक्त मति धीर।। न तु कामी बिषयाबस बिमुख जो पद रघुबीर।।
सोरठा १८८(ख)
सोउ मुनि ग्याननिधान मृगनयनी बिधु मुख निरखि। बिबस होइ हरिजान नारि बिष्नु माया प्रगट।।
चौपाई ९८७
इहाँ न पच्छपात कछु राखउँ। बेद पुरान संत मत भाषउँ।।
चौपाई ९८८
मोह न नारि नारि कें रूपा। पन्नगारि यह रीति अनूपा।।
चौपाई ९८९
माया भगति सुनहु तुम्ह दोऊ। नारि बर्ग जानइ सब कोऊ।।
चौपाई ९९०
पुनि रघुबीरहि भगति पिआरी। माया खलु नर्तकी बिचारी।।
चौपाई ९९१
भगतिहि सानुकूल रघुराया। ताते तेहि डरपति अति माया।।
चौपाई ९९२
राम भगति निरुपम निरुपाधी। बसइ जासु उर सदा अबाधी।।
चौपाई ९९३
तेहि बिलोकि माया सकुचाई। करि न सकइ कछु निज प्रभुताई।।
चौपाई ९९४
अस बिचारि जे मुनि बिग्यानी। जाचहीं भगति सकल सुख खानी।।
दोहा १८९(क)
यह रहस्य रघुनाथ कर बेगि न जानइ कोइ। जो जानइ रघुपति कृपाँ सपनेहुँ मोह न होइ।।
दोहा १९०(ख)
औरउ ग्यान भगति कर भेद सुनहु सुप्रबीन। जो सुनि होइ राम पद प्रीति सदा अबिछीन।।
चौपाई ९९५
सुनहु तात यह अकथ कहानी। समुझत बनइ न जाइ बखानी।।
चौपाई ९९६
ईस्वर अंस जीव अबिनासी। चेतन अमल सहज सुख रासी।।
चौपाई ९९७
सो मायाबस भयउ गोसाईं। बँध्यो कीर मरकट की नाई।।
चौपाई ९९८
जड़ चेतनहि ग्रंथि परि गई। जदपि मृषा छूटत कठिनई।।
चौपाई ९९९
तब ते जीव भयउ संसारी। छूट न ग्रंथि न होइ सुखारी।।
चौपाई १०००
श्रुति पुरान बहु कहेउ उपाई। छूट न अधिक अधिक अरुझाई।।
चौपाई १००१
जीव हृदयँ तम मोह बिसेषी। ग्रंथि छूट किमि परइ न देखी।।
चौपाई १००२
अस संजोग ईस जब करई। तबहुँ कदाचित सो निरुअरई।।
चौपाई १००३
सात्त्विक श्रद्धा धेनु सुहाई। जौं हरि कृपाँ हृदयँ बस आई।।
चौपाई १००४
जप तप ब्रत जम नियम अपारा। जे श्रुति कह सुभ धर्म अचारा।।
चौपाई १००५
तेइ तृन हरित चरै जब गाई। भाव बच्छ सिसु पाइ पेन्हाई।।
चौपाई १००६
नोइ निबृत्ति पात्र बिस्वासा। निर्मल मन अहीर निज दासा।।
चौपाई १००७
परम धर्ममय पय दुहि भाई। अवटै अनल अकाम बनाई।।
चौपाई १००८
तोष मरुत तब छमाँ जुड़ावै। धृति सम जावनु देइ जमावै।।
चौपाई १००९
मुदिताँ मथैं बिचार मथानी। दम अधार रजु सत्य सुबानी।।
चौपाई १०१०
तब मथि काढ़ि लेइ नवनीता। बिमल बिराग सुभग सुपुनीता।।
दोहा १९१(क)
जोग अगिनि करि प्रगट तब कर्म सुभासुभ लाइ। बुद्धि सिरावैं ग्यान घृत ममता मल जरि जाइ।।
दोहा १९२(ख)
तब बिग्यानरूपिनि बुद्धि बिसद घृत पाइ। चित्त दिआ भरि धरै दृढ़ समता दिअटि बनाइ।।
दोहा १९३(ग)
तीनि अवस्था तीनि गुन तेहि कपास तें काढ़ि। तूल तुरीय सँवारि पुनि बाती करै सुगाढ़ि।।
दोहा १९४(घ)
एहि बिधि लेसै दीप तेज रासि बिग्यानमय।। जातहिं जासु समीप जरहिं मदादिक सलभ सब।।
चौपाई १०११
सोहमस्मि इति बृत्ति अखंडा। दीप सिखा सोइ परम प्रचंडा।।
चौपाई १०१२
आतम अनुभव सुख सुप्रकासा। तब भव मूल भेद भ्रम नासा।।
चौपाई १०१३
प्रबल अबिद्या कर परिवारा। मोह आदि तम मिटइ अपारा।।
चौपाई १०१४
तब सोइ बुद्धि पाइ उँजिआरा। उर गृहँ बैठि ग्रंथि निरुआरा।।
चौपाई १०१५
छोरन ग्रंथि पाव जौं सोई। तब यह जीव कृतारथ होई।।
चौपाई १०१६
छोरत ग्रंथि जानि खगराया। बिघ्न अनेक करइ तब माया।।
चौपाई १०१७
रिद्धि सिद्धि प्रेरइ बहु भाई। बुद्धहि लोभ दिखावहिं आई।।
चौपाई १०१८
कल बल छल करि जाहिं समीपा। अंचल बात बुझावहिं दीपा।।
चौपाई १०१९
होइ बुद्धि जौं परम सयानी। तिन्ह तन चितव न अनहित जानी।।
चौपाई १०२०
जौं तेहि बिघ्न बुद्धि नहिं बाधी। तौ बहोरि सुर करहिं उपाधी।।
चौपाई १०२१
इंद्रीं द्वार झरोखा नाना। तहँ तहँ सुर बैठे करि थाना।।
चौपाई १०२२
आवत देखहिं बिषय बयारी। ते हठि देही कपाट उघारी।।
चौपाई १०२३
जब सो प्रभंजन उर गृहँ जाई। तबहिं दीप बिग्यान बुझाई।।
चौपाई १०२४
ग्रंथि न छूटि मिटा सो प्रकासा। बुद्धि बिकल भइ बिषय बतासा।।
चौपाई १०२५
इंद्रिन्ह सुरन्ह न ग्यान सोहाई। बिषय भोग पर प्रीति सदाई।।
चौपाई १०२६
बिषय समीर बुद्धि कृत भोरी। तेहि बिधि दीप को बार बहोरी।।
दोहा १९५(क)
तब फिरि जीव बिबिध बिधि पावइ संसृति क्लेस। हरि माया अति दुस्तर तरि न जाइ बिहगेस।।
दोहा १९६
कहत कठिन समुझत कठिन साधत कठिन बिबेक। होइ घुनाच्छर न्याय जौं पुनि प्रत्यूह अनेक ॥
चौपाई १०२७
ग्यान पंथ कृपान कै धारा। परत खगेस होइ नहिं बारा।।
चौपाई १०२८
जो निर्बिघ्न पंथ निर्बहई। सो कैवल्य परम पद लहई।।
चौपाई १०२९
अति दुर्लभ कैवल्य परम पद। संत पुरान निगम आगम बद।।
चौपाई १०३०
राम भजत सोइ मुकुति गोसाई। अनइच्छित आवइ बरिआई।।
चौपाई १०३१
जिमि थल बिनु जल रहि न सकाई। कोटि भाँति कोउ करै उपाई।।
चौपाई १०३२
तथा मोच्छ सुख सुनु खगराई। रहि न सकइ हरि भगति बिहाई।।
चौपाई १०३३
अस बिचारि हरि भगत सयाने। मुक्ति निरादर भगति लुभाने।।
चौपाई १०३४
भगति करत बिनु जतन प्रयासा। संसृति मूल अबिद्या नासा।।
चौपाई १०३५
भोजन करिअ तृपिति हित लागी। जिमि सो असन पचवै जठरागी।।
चौपाई १०३६
असि हरिभगति सुगम सुखदाई। को अस मूढ़ न जाहि सोहाई।।
दोहा १९७(क)
सेवक सेब्य भाव बिनु भव न तरिअ उरगारि।। भजहु राम पद पंकज अस सिद्धांत बिचारि।।
दोहा १९८
जो चेतन कहँजड़ करइ जड़हि करइ चैतन्य। अस समर्थ रघुनायकहि भजहिं जीव ते धन्य ॥
चौपाई १०३७
कहेउँ ग्यान सिद्धांत बुझाई। सुनहु भगति मनि कै प्रभुताई।।
चौपाई १०३८
राम भगति चिंतामनि सुंदर। बसइ गरुड़ जाके उर अंतर।।
चौपाई १०३९
परम प्रकास रूप दिन राती। नहिं कछु चहिअ दिआ घृत बाती।।
चौपाई १०४०
मोह दरिद्र निकट नहिं आवा। लोभ बात नहिं ताहि बुझावा।।
चौपाई १०४१
प्रबल अबिद्या तम मिटि जाई। हारहिं सकल सलभ समुदाई।।
चौपाई १०४२
खल कामादि निकट नहिं जाहीं। बसइ भगति जाके उर माहीं।।
चौपाई १०४३
गरल सुधासम अरि हित होई। तेहि मनि बिनु सुख पाव न कोई।।
चौपाई १०४४
ब्यापहिं मानस रोग न भारी। जिन्ह के बस सब जीव दुखारी।।
चौपाई १०४५
राम भगति मनि उर बस जाकें। दुख लवलेस न सपनेहुँ ताकें।।
चौपाई १०४६
चतुर सिरोमनि तेइ जग माहीं। जे मनि लागि सुजतन कराहीं।।
चौपाई १०४७
सो मनि जदपि प्रगट जग अहई। राम कृपा बिनु नहिं कोउ लहई।।
चौपाई १०४८
सुगम उपाय पाइबे केरे। नर हतभाग्य देहिं भटमेरे।।
चौपाई १०४९
पावन पर्बत बेद पुराना। राम कथा रुचिराकर नाना।।
चौपाई १०५०
मर्मी सज्जन सुमति कुदारी। ग्यान बिराग नयन उरगारी।।
चौपाई १०५१
भाव सहित खोजइ जो प्रानी। पाव भगति मनि सब सुख खानी।।
चौपाई १०५२
मोरें मन प्रभु अस बिस्वासा। राम ते अधिक राम कर दासा।।
चौपाई १०५३
राम सिंधु घन सज्जन धीरा। चंदन तरु हरि संत समीरा।।
चौपाई १०५४
सब कर फल हरि भगति सुहाई। सो बिनु संत न काहूँ पाई।।
चौपाई १०५५
अस बिचारि जोइ कर सतसंगा। राम भगति तेहि सुलभ बिहंगा।।
दोहा १९९(क)
ब्रह्म पयोनिधि मंदर ग्यान संत सुर आहिं। कथा सुधा मथि काढ़हिं भगति मधुरता जाहिं।।
दोहा २००(ख)
बिरति चर्म असि ग्यान मद लोभ मोह रिपु मारि। जय पाइअ सो हरि भगति देखु खगेस बिचारि।।
चौपाई १०५६
पुनि सप्रेम बोलेउ खगराऊ। जौं कृपाल मोहि ऊपर भाऊ।।
चौपाई १०५७
नाथ मोहि निज सेवक जानी। सप्त प्रस्न कहहु बखानी।।
चौपाई १०५८
प्रथमहिं कहहु नाथ मतिधीरा। सब ते दुर्लभ कवन सरीरा।।
चौपाई १०५९
बड़ दुख कवन कवन सुख भारी। सोउ संछेपहिं कहहु बिचारी।।
चौपाई १०६०
संत असंत मरम तुम्ह जानहु। तिन्ह कर सहज सुभाव बखानहु।।
चौपाई १०६१
कवन पुन्य श्रुति बिदित बिसाला। कहहु कवन अघ परम कराला।।
चौपाई १०६२
मानस रोग कहहु समुझाई। तुम्ह सर्बग्य कृपा अधिकाई।।
चौपाई १०६३
तात सुनहु सादर अति प्रीती। मैं संछेप कहउँ यह नीती।।
चौपाई १०६४
नर तन सम नहिं कवनिउ देही। जीव चराचर जाचत तेही।।
चौपाई १०६५
नरग स्वर्ग अपबर्ग निसेनी। ग्यान बिराग भगति सुभ देनी।।
चौपाई १०६६
सो तनु धरि हरि भजहिं न जे नर। होहिं बिषय रत मंद मंद तर।।
चौपाई १०६७
काँच किरिच बदलें ते लेही। कर ते डारि परस मनि देहीं।।
चौपाई १०६८
नहिं दरिद्र सम दुख जग माहीं। संत मिलन सम सुख जग नाहीं।।
चौपाई १०६९
पर उपकार बचन मन काया। संत सहज सुभाउ खगराया।।
चौपाई १०७०
संत सहहिं दुख परहित लागी। परदुख हेतु असंत अभागी।।
चौपाई १०७१
भूर्ज तरू सम संत कृपाला। परहित निति सह बिपति बिसाला।।
चौपाई १०७२
सन इव खल पर बंधन करई। खाल कढ़ाइ बिपति सहि मरई।।
चौपाई १०७३
खल बिनु स्वारथ पर अपकारी। अहि मूषक इव सुनु उरगारी।।
चौपाई १०७४
पर संपदा बिनासि नसाहीं। जिमि ससि हति हिम उपल बिलाहीं।।
चौपाई १०७५
दुष्ट उदय जग आरति हेतू। जथा प्रसिद्ध अधम ग्रह केतू।।
चौपाई १०७६
संत उदय संतत सुखकारी। बिस्व सुखद जिमि इंदु तमारी।।
चौपाई १०७७
परम धर्म श्रुति बिदित अहिंसा। पर निंदा सम अघ न गरीसा।।
चौपाई १०७८
हर गुर निंदक दादुर होई। जन्म सहस्त्र पाव तन सोई।।
चौपाई १०७९
द्विज निंदक बहु नरक भोग करि। जग जनमइ बायस सरीर धरि।।
चौपाई १०८०
सुर श्रुति निंदक जे अभिमानी। रौरव नरक परहिं ते प्रानी।।
चौपाई १०८१
होहिं उलूक संत निंदा रत। मोह निसा प्रिय ग्यान भानु गत।।
चौपाई १०८२
सब के निंदा जे जड़ करहीं। ते चमगादुर होइ अवतरहीं।।
चौपाई १०८३
सुनहु तात अब मानस रोगा। जिन्ह ते दुख पावहिं सब लोगा।।
चौपाई १०८४
मोह सकल ब्याधिन्ह कर मूला। तिन्ह ते पुनि उपजहिं बहु सूला।।
चौपाई १०८५
काम बात कफ लोभ अपारा। क्रोध पित्त नित छाती जारा।।
चौपाई १०८६
प्रीति करहिं जौं तीनिउ भाई। उपजइ सन्यपात दुखदाई।।
चौपाई १०८७
बिषय मनोरथ दुर्गम नाना। ते सब सूल नाम को जाना।।
चौपाई १०८८
ममता दादु कंडु इरषाई। हरष बिषाद गरह बहुताई।।
चौपाई १०८९
पर सुख देखि जरनि सोइ छई। कुष्ट दुष्टता मन कुटिलई।।
चौपाई १०९०
अहंकार अति दुखद डमरुआ। दंभ कपट मद मान नेहरुआ।।
चौपाई १०९१
तृस्ना उदरबृद्धि अति भारी। त्रिबिध ईषना तरुन तिजारी।।
चौपाई १०९२
जुग बिधि ज्वर मत्सर अबिबेका। कहँ लागि कहौं कुरोग अनेका।।
दोहा २०१(क)
एक ब्याधि बस नर मरहिं ए असाधि बहु ब्याधि। पीड़हिं संतत जीव कहुँ सो किमि लहै समाधि।।
दोहा २०२(ख)
नेम धर्म आचार तप ग्यान जग्य जप दान। भेषज पुनि कोटिन्ह नहिं रोग जाहिं हरिजान।।
चौपाई १०९३
एहि बिधि सकल जीव जग रोगी। सोक हरष भय प्रीति बियोगी।।
चौपाई १०९४
मानक रोग कछुक मैं गाए। हहिं सब कें लखि बिरलेन्ह पाए।।
चौपाई १०९५
जाने ते छीजहिं कछु पापी। नास न पावहिं जन परितापी।।
चौपाई १०९६
बिषय कुपथ्य पाइ अंकुरे। मुनिहु हृदयँ का नर बापुरे।।
चौपाई १०९७
राम कृपाँ नासहि सब रोगा। जौं एहि भाँति बनै संयोगा।।
चौपाई १०९८
सदगुर बैद बचन बिस्वासा। संजम यह न बिषय कै आसा।।
चौपाई १०९९
रघुपति भगति सजीवन मूरी। अनूपान श्रद्धा मति पूरी।।
चौपाई ११००
एहि बिधि भलेहिं सो रोग नसाहीं। नाहिं त जतन कोटि नहिं जाहीं।।
चौपाई ११०१
जानिअ तब मन बिरुज गोसाँई। जब उर बल बिराग अधिकाई।।
चौपाई ११०२
सुमति छुधा बाढ़इ नित नई। बिषय आस दुर्बलता गई।।
चौपाई ११०३
बिमल ग्यान जल जब सो नहाई। तब रह राम भगति उर छाई।।
चौपाई ११०४
सिव अज सुक सनकादिक नारद। जे मुनि ब्रह्म बिचार बिसारद।।
चौपाई ११०५
सब कर मत खगनायक एहा। करिअ राम पद पंकज नेहा।।
चौपाई ११०६
श्रुति पुरान सब ग्रंथ कहाहीं। रघुपति भगति बिना सुख नाहीं।।
चौपाई ११०७
कमठ पीठ जामहिं बरु बारा। बंध्या सुत बरु काहुहि मारा।।
चौपाई ११०८
फूलहिं नभ बरु बहुबिधि फूला। जीव न लह सुख हरि प्रतिकूला।।
चौपाई ११०९
तृषा जाइ बरु मृगजल पाना। बरु जामहिं सस सीस बिषाना।।
चौपाई १११०
अंधकारु बरु रबिहि नसावै। राम बिमुख न जीव सुख पावै।।
चौपाई ११११
हिम ते अनल प्रगट बरु होई। बिमुख राम सुख पाव न कोई।।
दोहा २०३
बारि मथें घृत होइ बरु सिकता ते बरु तेल। बिनु हरि भजन न भव तरिअ यह सिद्धांत अपेल ॥
दोहा २०४(ख)
मसकहि करइ बिंरंचि प्रभु अजहि मसक ते हीन। अस बिचारि तजि संसय रामहि भजहिं प्रबीन।।
श्लोक ५
विनिच्श्रितं वदामि ते न अन्यथा वचांसि मे। हरिं नरा भजन्ति येऽतिदुस्तरं तरन्ति ते।।
चौपाई १११२
कहेउँ नाथ हरि चरित अनूपा। ब्यास समास स्वमति अनुरुपा।।
चौपाई १११३
श्रुति सिद्धांत इहइ उरगारी। राम भजिअ सब काज बिसारी।।
चौपाई १११४
प्रभु रघुपति तजि सेइअ काही। मोहि से सठ पर ममता जाही।।
चौपाई १११५
तुम्ह बिग्यानरूप नहिं मोहा। नाथ कीन्हि मो पर अति छोहा।।
चौपाई १११६
पूछिहुँ राम कथा अति पावनि। सुक सनकादि संभु मन भावनि।।
चौपाई १११७
सत संगति दुर्लभ संसारा। निमिष दंड भरि एकउ बारा।।
चौपाई १११८
देखु गरुड़ निज हृदयँ बिचारी। मैं रघुबीर भजन अधिकारी।।
चौपाई १११९
सकुनाधम सब भाँति अपावन। प्रभु मोहि कीन्ह बिदित जग पावन।।
दोहा २०५(क)
आजु धन्य मैं धन्य अति जद्यपि सब बिधि हीन। निज जन जानि राम मोहि संत समागम दीन।।
दोहा २०६
नाथ जथामति भाषेउँ राखेउँ नहिं कछु गोइ। चरित सिंधु रघुनायक थाह कि पावइ कोइ।।
चौपाई ११२०
सुमिरि राम के गुन गन नाना। पुनि पुनि हरष भुसुंडि सुजाना।।
चौपाई ११२१
महिमा निगम नेति करि गाई। अतुलित बल प्रताप प्रभुताई।।
चौपाई ११२२
सिव अज पूज्य चरन रघुराई। मो पर कृपा परम मृदुलाई।।
चौपाई ११२३
अस सुभाउ कहुँ सुनउँ न देखउँ। केहि खगेस रघुपति सम लेखउँ।।
चौपाई ११२४
साधक सिद्ध बिमुक्त उदासी। कबि कोबिद कृतग्य संन्यासी।।
चौपाई ११२५
जोगी सूर सुतापस ग्यानी। धर्म निरत पंडित बिग्यानी।।
चौपाई ११२६
तरहिं न बिनु सेएँ मम स्वामी। राम नमामि नमामि नमामी।।
चौपाई ११२७
सरन गएँ मो से अघ रासी। होहिं सुद्ध नमामि अबिनासी।।
दोहा २०७(क)
जासु नाम भव भेषज हरन घोर त्रय सूल। सो कृपालु मोहि तो पर सदा रहउ अनुकूल।।
दोहा २०८(ख)
सुनि भुसुंडि के बचन सुभ देखि राम पद नेह। बोलेउ प्रेम सहित गिरा गरुड़ बिगत संदेह।।
चौपाई ११२८
मै कृत्कृत्य भयउँ तव बानी। सुनि रघुबीर भगति रस सानी।।
चौपाई ११२९
राम चरन नूतन रति भई। माया जनित बिपति सब गई।।
चौपाई ११३०
मोह जलधि बोहित तुम्ह भए। मो कहँ नाथ बिबिध सुख दए।।
चौपाई ११३१
मो पहिं होइ न प्रति उपकारा। बंदउँ तव पद बारहिं बारा।।
चौपाई ११३२
पूरन काम राम अनुरागी। तुम्ह सम तात न कोउ बड़भागी।।
चौपाई ११३३
संत बिटप सरिता गिरि धरनी। पर हित हेतु सबन्ह कै करनी।।
चौपाई ११३४
संत हृदय नवनीत समाना। कहा कबिन्ह परि कहै न जाना।।
चौपाई ११३५
निज परिताप द्रवइ नवनीता। पर दुख द्रवहिं संत सुपुनीता।।
चौपाई ११३६
जीवन जन्म सुफल मम भयऊ। तव प्रसाद संसय सब गयऊ।।
चौपाई ११३७
जानेहु सदा मोहि निज किंकर। पुनि पुनि उमा कहइ बिहंगबर।।
दोहा २०९(क)
तासु चरन सिरु नाइ करि प्रेम सहित मतिधीर। गयउ गरुड़ बैकुंठ तब हृदयँ राखि रघुबीर।।
दोहा २१०(ख)
गिरिजा संत समागम सम न लाभ कछु आन। बिनु हरि कृपा न होइ सो गावहिं बेद पुरान।।
चौपाई ११३८
कहेउँ परम पुनीत इतिहासा। सुनत श्रवन छूटहिं भव पासा।।
चौपाई ११३९
प्रनत कल्पतरु करुना पुंजा। उपजइ प्रीति राम पद कंजा।।
चौपाई ११४०
मन क्रम बचन जनित अघ जाई। सुनहिं जे कथा श्रवन मन लाई।।
चौपाई ११४१
तीर्थाटन साधन समुदाई। जोग बिराग ग्यान निपुनाई।।
चौपाई ११४२
नाना कर्म धर्म ब्रत दाना। संजम दम जप तप मख नाना।।
चौपाई ११४३
भूत दया द्विज गुर सेवकाई। बिद्या बिनय बिबेक बड़ाई।।
चौपाई ११४४
जहँ लगि साधन बेद बखानी। सब कर फल हरि भगति भवानी।।
चौपाई ११४५
सो रघुनाथ भगति श्रुति गाई। राम कृपाँ काहूँ एक पाई।।
दोहा २११
मुनि दुर्लभ हरि भगति नर पावहिं बिनहिं प्रयास। जे यह कथा निरंतर सुनहिं मानि बिस्वास।।
चौपाई ११४६
सोइ सर्बग्य गुनी सोइ ग्याता। सोइ महि मंडित पंडित दाता।।
चौपाई ११४७
धर्म परायन सोइ कुल त्राता। राम चरन जा कर मन राता।।
चौपाई ११४८
नीति निपुन सोइ परम सयाना। श्रुति सिद्धांत नीक तेहिं जाना।।
चौपाई ११४९
सोइ कबि कोबिद सोइ रनधीरा। जो छल छाड़ि भजइ रघुबीरा।।
चौपाई ११५०
धन्य देस सो जहँ सुरसरी। धन्य नारि पतिब्रत अनुसरी।।
चौपाई ११५१
धन्य सो भूपु नीति जो करई। धन्य सो द्विज निज धर्म न टरई।।
चौपाई ११५२
सो धन धन्य प्रथम गति जाकी। धन्य पुन्य रत मति सोइ पाकी।।
चौपाई ११५३
धन्य घरी सोइ जब सतसंगा। धन्य जन्म द्विज भगति अभंगा।।
दोहा २१२
सो कुल धन्य उमा सुनु जगत पूज्य सुपुनीत। श्रीरघुबीर परायन जेहिं नर उपज बिनीत।।
चौपाई ११५४
मति अनुरूप कथा मैं भाषी। जद्यपि प्रथम गुप्त करि राखी।।
चौपाई ११५५
तव मन प्रीति देखि अधिकाई। तब मैं रघुपति कथा सुनाई।।
चौपाई ११५६
यह न कहिअ सठही हठसीलहि। जो मन लाइ न सुन हरि लीलहि।।
चौपाई ११५७
कहिअ न लोभिहि क्रोधहि कामिहि। जो न भजइ सचराचर स्वामिहि।।
चौपाई ११५८
द्विज द्रोहिहि न सुनाइअ कबहूँ। सुरपति सरिस होइ नृप जबहूँ।।
चौपाई ११५९
राम कथा के तेइ अधिकारी। जिन्ह कें सतसंगति अति प्यारी।।
चौपाई ११६०
गुर पद प्रीति नीति रत जेई। द्विज सेवक अधिकारी तेई।।
चौपाई ११६१
ता कहँ यह बिसेष सुखदाई। जाहि प्रानप्रिय श्रीरघुराई।।
दोहा २१३
राम चरन रति जो चह अथवा पद निर्बान। भाव सहित सो यह कथा करउ श्रवन पुट पान।।
चौपाई ११६२
राम कथा गिरिजा मैं बरनी। कलि मल समनि मनोमल हरनी।।
चौपाई ११६३
संसृति रोग सजीवन मूरी। राम कथा गावहिं श्रुति सूरी।।
चौपाई ११६४
एहि महँ रुचिर सप्त सोपाना। रघुपति भगति केर पंथाना।।
चौपाई ११६५
अति हरि कृपा जाहि पर होई। पाउँ देइ एहिं मारग सोई।।
चौपाई ११६६
मन कामना सिद्धि नर पावा। जे यह कथा कपट तजि गावा।।
चौपाई ११६७
कहहिं सुनहिं अनुमोदन करहीं। ते गोपद इव भवनिधि तरहीं।।
चौपाई ११६८
सुनि सब कथा हृदयँ अति भाई। गिरिजा बोली गिरा सुहाई।।
चौपाई ११६९
नाथ कृपाँ मम गत संदेहा। राम चरन उपजेउ नव नेहा।।
दोहा २१४
मैं कृतकृत्य भइउँ अब तव प्रसाद बिस्वेस। उपजी राम भगति दृढ़ बीते सकल कलेस।।

Contributors

𑂄𑂠𑂩𑂹𑂬 𑂫𑂩𑂹𑂧𑂰
सामुदायिक संरक्षण / Community Custodianship

इस अध्याय की अनुवाद स्थिति

Chapter Translation Coverage & Stewardship

यह अध्याय पूर्णतः अनूदित है! आप पाठ की प्रामाणिकता हेतु संशोधन या समीक्षा प्रस्तुत कर सकते हैं।

अनुवाद पूर्णता / Completion: 100% 1401/1401 छंद अनूदित